سرمقاله


سرمقاله


«دين» در مجموعه نهادهاى اجتماعى، در عرض ساير نهادها نيست. گرچه تعريف و شرايط يك نهاد اجتماعى بر «دين» منطبق است، امّا حقيقتاً بايستى از منظر جامعه شناسانه، دين را «فرانهاد اجتماعى» به حساب آورد. «دين» در هر جامعه دينى به گونه اى است كه به همه ساخت هاى اجتماعى و نهادهاى ديگر رنگ مى دهد و سمت و سوى تحولات ساير نهادها را مشخص مى سازد. در جامعه ما، امروزه دين به عنوان يك پتانسيل قوى و كارآمد مطرح است. البته دين اسلام در طول تاريخ خود همواره از توان و قوّتى قابل توجه برخوردار بوده است، امّا پس از پيروزى انقلاب اسلامى و تشكيل نظام جمهورى اسلامى اين توان و قوّت دو چندان شده و كارآمدى اين دين بر همه جهانيان آشكار گرديده است. در انديشه سكولارها، دين چنان كه بايد و شايد شناخته نشده است و اين به عقيده نگارنده ناشى از ضعف آنان در دريافت واقعيت هاى اجتماعى از منظر جامعه شناسانه است. قانون و اخلاق دو ركن اساسى و مقومِ هر نظام اجتماعى است، امّا اگر اين دو عنصرِ مقوم، فاقد پشتوانه حقيقى باشند، ضمانت اجرا ندارند و تزلزل در قانون و اخلاق، لاجرم منجر به از هم پاشيدگى نظام اجتماعى مى شود. دين پشتوانه قانون و اخلاق است. قانونِ بدون دين همانند پول بدون پشتوانه است. ريشه هاى اعتبار و استحكام دين به درون و وجدان و فطرت آدميان باز مى گردد و امّا قوانين موضوعه و اعتبارات اجتماعى، اگر متكى به دين نباشند، ضمانتى براى اجرا و تحقق عينى ندارند. با نگاه عميق به جوامع انسانى و به خصوص به جامعه خودمان و مطالعه تاريخ گذشته اين مرز و بوم، درمى يابيم كه رشد و توسعه فرهنگى و تعالى ارزش هاى انسانى كه در واقع همان رشد و تعالى انسان است، جز در پرتو دين و انديشه هاى دينى ميسور نيست. اين نكته مى بايست مورد توجه همه فرهيختگان و متوليان فرهنگى جامعه ما قرار گيرد كه بدون توجه به دين در اين مرز و بوم، هيچ كار عميق و ريشه دار در جهت تعالى انديشه ها و ارزش ها به سامان نخواهد رسيد. كاركرد دين در جامعه ما مثبت و ارزشمند است و دين در آزمون تاريخى خود به عقيده صاحب اين قلم، سربلند و پيروز بوده است. نتيجه آزمون معارف و گزاره هاى دينى را آنگاه به خوبى درمى يابيم كه تاريخ و سير جوامع دينى را با سير جوامع لائيك مقايسه كنيم. دين در آزمايشگاه تاريخ جوامع، همواره آدميان را به سمت ارزش هاى متعالى و خيرات سوق داده است. البته صرف سخن گفتن از دين و ارزش هاى دينى براى نيل به سعادت كافى نيست. بل بايد اين ارزش ها و اصول بر جامعه حاكميت پيدا كنند و در قالب قانون و نُرم هاى اجتماعى تبلور يابند.

والسلام، سردبير