گروه روان شناسى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(قدس سره) در يك نگاه

گروه روان شناسى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(قدس سره) در يك نگاه

اشاره:

گروه روان شناسى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(قدس سره)يكى از گروه هاى موفق اين مؤسسه است كه عمدتاً در دو بخش آموزشى و پژوهشى فعاليت مى كند. علاوه بر آن، اخيراً واحد مشاوره اى زيرنظر معاونت محترم فرهنگى مؤسسه راه اندازى شده كه به وسيله فارغ التحصيلان اين گروه اداره مى شود و به خدمات مشاوره اى خانواده ها مى پردازد.

آنچه مى خوانيد حاصل گفتوگوى نشريه معرفت با فاضلان ارجمند جناب حجج اسلام آقايان دولتخواه (دبير گروه آموزشى) ابوترابى (دبير گروه پژوهشى) و صفورايى (مسؤول واحد مشاوره) است. با هم اين گفتوگو را پى مى گيريم.

معرفت: جناب آقاى دولتخواه! به عنوان اولين سؤال بفرماييد كه در حال حاضر گروه هاى روان شناسى موجود در مؤسسه از لحاظ كمّى و كيفى در چه وضعيتى قرار دارند؟

حجة الاسلام دولتخواه: بسم الله الرحمن الرحيم. گروه هاى روان شناسى موجود در مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(قدس سره) در حال حاضر شامل هفت گروه در سه سطح هستند. يك سطح، سطحِ كارشناسى ارشد است كه خود شامل دو گروه مى باشد. سطح دوم، سطحِ كارشناسى كه شامل سه گروه است و سطح سوم كارشناسى كه در حال طى دروس عمومى مى باشد.

در اولين سطح، كه دوره كارشناسى ارشد است، يك گروه سيزده نفره در رشته روان شناسى بالينى فارغ التحصيل و يك گروه نيز در آستانه تدوين پايان نامه مى باشند كه آن ها هم پانزده نفر مى باشند.

اما در سطح دوم، كه دوره كارشناسى است، يك گروه ده نفره دوره آموزشى خود را به پايان رسانيده اند و در حال آماده شدن براى شركت در دوره كارشناسى ارشد مى باشند. گروه دوم، كه 27 نفر هستند، يك ترم از دوره شان باقى مانده است. گروه سوم نيز با تعداد 25 نفر، سه ترم از دوره آن ها باقى مانده است.

در سطح سوم كه دوره كارشناسى عمومى مى باشد، دو گروه داريم كه در حال گذراندن دروس عمومى خود هستند كه مجموعاً 25 نفر مى باشند.

در مجموع، در حال حاضر حدود 125 نفر در هفت گروهِ رشته روان شناسى مؤسسه مشغول به تحصيل و يا فارغ التحصيل مى باشند. اكثر قريب به اتفاق فارغ التحصيلان گروه اول، چه به عنوان اعضاى هيأت علمى و چه به عنوان محقق و پژوهشگر جذب معاونت هاى آموزشى يا پژوهشى شده اند. مناسب است، در اين جا به پايان نامه هاى اين عزيزان كه در موضوعات مهم تحقيقاتى انجام شده اشاره نمايم. در اين پايان نامه ها به موضوعاتى نظير هوش و پيشرفت تحصيلى، حافظه، ايمنى و ناايمنى، رضايت شغلى، بازخورد دانشجويان و طلاب نسبت به حقوق زن و... پرداخته شده است. نكته مثبت پايان نامه هاى مزبور اين است كه بعضاً در مقايسه با موارد مشابه در حوزه و دانشگاه، نتايج بهترى را به همراه داشته است. همچنين به مبانى اسلامى و بُعد اسلامى موضوعات هم توجه شده است كه بسيار حائز اهميت مى باشد. نكته ديگر اين كه ميانگين نمرات پايان نامه همه فارغ التحصيلان اين گروه بالاى 19 بوده است.

معرفت: آيا اين گروه از لحاظ تأمين استادان دروس تخصصى خودكفا مى باشد؟

حجة الاسلام دولتخواه: بحمدلله هم اكنون در سطح كارشناسى از فارغ التحصيلان مؤسسه در امر تدريس استفاده مى شود. در حال حاضر، بيش از بيست واحد درسى از دروس تخصصى كارشناسى روان شناسى توسط خود فارغ التحصيلان در حال انجام است; دروسى از قبيل روان شناسى عمومى، مكاتب روان شناسى، روان شناسى بالينى، آسيب شناسى روانى، بهداشت روانى، روان شناسى اجتماعى، زبان تخصصى و روان شناسى شخصيت. البته، در آينده نزديك بنا داريم انشاءالله تدريس دروس ديگر را نيز كه بيش تر در حيطه فيزيولوژى است، مانند روان شناسى فيزيولوژيك، احساس و ادراك، و انگيزش و هيجان، به عزيزان فارغ التحصيل واگذار نماييم.

معرفت: موقعيت گروه روان شناسى از لحاظ هيأت علمى چگونه است؟

حجة الاسلام دولتخواه: از فارغ التحصيلان اين رشته هم اكنون پنج نفر جذب هيأت علمى شده اند كه از اين ميان، سهم آموزش دو نفر و سهم پژوهش سه نفر مى باشد. نكته قابل توجه در اين رابطه، كه شايد در دانشگاه ها نيز چنين امرى كم تر مشاهده شود، اين است كه اعضاى هيأت علمى آموزشى و پژوهشى ـ هر دو ـ موظف شده اند در دو بخش آموزشى و پژوهشى فعاليت نمايند، هرچند به لحاظ رسمى و تشكيلاتى عضو يكى از اين هيأت هاى علمى باشند. به بيان ديگر، كسانى كه عضو هيأت علمى آموزشى هستند، كار تحقيقاتى هم انجام مى دهند و كسانى كه عضو هيأت علمى پژوهش هستند، كار تدريس را هم بر عهده دارند. اين از نقاط قوت هيأت علمى مؤسسه آموزشى پژوهشى امام خمينى(قدس سره) است. ساير برادران فارغ التحصيل هم در حال انجام طرح هاى تحقيقاتى مى باشند كه ان شاءالله با مساعدت معاونت محترم پژوهشى و آموزشى به تدريج در آينده نزديك به عضويت هيأت علمى پژوهشى در خواهند آمد.

معرفت: لطفاً در مورد ساختار گروه و شيوه مديريتى آن توضيح بفرماييد.

حجة الاسلام دولتخواه: ساختار مديريت گروه در حال حاضر به اين شكل است كه در رأس گروه، مدير محترم آموزشى و پژوهشى قرار گرفته است كه در حال حاضر حجة الاسلام والمسلين غروى اين مسؤوليت را برعهده دارند. ايشان در راه اندازى و اداره گروه و نيز كارآمد كردن و ارتقاء سطح كيفى گروه ها نقش مهمى داشته اند. سِمَت دوم در مديريت گروه، دبير گروه است كه شامل دبير آموزشى و دبير پژوهشى مى شود. بخش سوم، اعضاى هيأت علمى هستند كه برخى از آنان عضو شوراى گروه مى باشند. بخش چهارم نيز شامل استادان مدعو دانشگاه ها مى باشد.

معرفت: آيا در گروه فعاليت هاى جانبى هم وجود دارد. توضيح بفرماييد.

حجة الاسلام دولتخواه: فعاليت هاى جانبى كه زياد است، من فقط به بعضى از مهم ترين آن ها اشاره مى كنم. همان گونه كه بيان شد، رشته روان شناسى مؤسسه شامل هفت گروه با حدود 125 نفر عضو مى باشد كه شايد از گروه هاى پرجمعيت آموزشى مؤسسه باشد. طبيعى است كه براى برنامه ريزى درسى، تعيين استادان و رفع مشكلات و موانع كار وقت زيادى بايد گذاشته شود. به همين منظور مرتب در حال پيگيرى مسائل هستيم و با گروه هاى هفت گانه نيز جلساتى را برگزار مى نماييم. كار ديگرى كه اعضاى گروه، به خصوص اعضاى هيأت علمى انجام مى دهند اين است كه در مصاحبه هاى تخصصى روان شناختى و مصاحبه هاى شفاهى كه از داوطلبان ورود به رشته روان شناسى به عملى مى آيد شركت مى كنند. از ديگر فعاليت هاى جانبى گروه، همكارى فارغ التحصيلان اين رشته با واحد مشاوره است. تاكنون به طور متناوب از هشت نفر از فارغ التحصيلان در واحد مشاوره استفاده شده است. بخش ديگر، همكارى با مجلات تخصصى، از جمله مجله وزين معرفت، در نوشتن مقالات در حيطه روان شناسى است. علاوه بر هيأت علمىِ يك شوراى علمى، آموزشى، پژوهشى هم داريم كه شامل مدير گروه، دبيران گروه، اعضاى هيأت علمى و استادان مدعو دانشگاه مى باشد. اين گروه براى سياست گذارى ها و برنامه ريزى هاى كلان و نيز مباحث جدّى كه در رابطه با روان شناسى است، تشكيل جلسه مى دهد و به تبادل نظر مى پردازد.

معرفت: جناب آقاى صفورايى! يكى از كارهاى خوب، تأسيس و راه اندازى آزمايشگاه روان شناسى و روان سنجى است، جناب عالى به عنوان مسؤول اين آزمايشگاه لطفاً در مورد سال تأسيس و نيز اهدافى كه اين آزمايشگاه دنبال مى كند توضيح بفرماييد.

حجة الاسلام صفورايى: در خصوص ضرورت تأسيس چنين آزمايشگاهى بايد گفت: پس از تأسيس نخستين آزمايشگاه روان شناسى به همّت دانشمند محترم ويلهلم وُنت در سال 1879 در لايپزيك آلمان، روان شناسى به عنوان يك علم جديد مطرح شد; يعنى راه خود را از فلسفه جدا كرد و مانند ساير علوم، يك رشته مستقل به حساب آمد. اين علم متمايل بود كه مانند ساير علوم محض، در آزمايشگاه به بررسى مسائل مربوط به انسان بپردازد. البته، در بسيارى از موارد كه مستقيماً نمى توانستند بر روى خود انسان آزمايش كنند، بر روى حيوانات مشابه انسان كار مى كردند و نتايج آن را به انسان تعميم مى دادند مشابه اين آزمايشگاه ها در دانشگاه هاى ايران نيز با استفاده از فن آورى پيشرفته تأسيس گرديد. (بايد گفت هرچند نمى توان همه مسائل روان شناختى انسان را در آزمايشگاه روان شناسى تجزيه و تحليل كرد، امّا به هر حال، بسيارى از مسائل مربوط به رفتار و كردار و تربيت انسان را مى توان در آزمايشگاه مورد بررسى و تجزيه و تحليل قرار داد.) با توجه به ضرورت اجتناب ناپذير برگزارى واحدهاى روان شناسى تجربى و روان سنجى براى گروه هاى روان شناسى مؤسسه، در سال 1378 زمينه تأسيس آزمايشگاه روان شناسى فراهم گرديد. پيش از تأسيس آزمايشگاه، گروه هاى روان شناسى مؤسسه از آزمايشگاه هاى روان شناسى دانشگاه هاى تهران، تربيت مدرس و مؤسسه روان شناسى تهران استفاده مى كردند، ولى به دليل گسترش گروه ها و نيز مشكلاتى كه در رفت و آمدها بود، لازم ديديم خود آزمايشگاهى را تأسيس كنيم. با تلاش هاى جدّى برخى از دانش آموختگان گروه روان شناسى يك و همكارى برخى دانشجويان روان شناسى دو، اين آزمايشگاه در ابتداى سال تحصيلى 80 ـ 1379 با حضور رياست محترم مؤسسه حضرت آيت الله مصباح ـ دام ظله ـ و استادان حوزه و دانشگاه و نيز مدير محترم گروه افتتاح گرديد.

اجمالاً بايد گفت: اين آزمايشگاه در دو بخش، آزمايشگاه روان شناسى تجربى و روان سنجى فعاليت مى كند. در همين مدت كوتاه يك ساله، فعاليت هاى زيادى صورت گرفته است. گروه هاى روان شناسى يك و دو مؤسسه در سطح كارشناسى بحث هاى روان شناسى تجربى و درس آزمون ها و نيز مباحث روان سنجى خود را در اين آزمايشگاه تخصصى برگزار كرده و از امكانات موجود استفاده مى كنند، همچنين در سطح كارشناسى ارشد، دانش پژوهان درس هاى آزمون هاى روان شناختى را، كه شامل بخش هاى مختلف فرافكنى و هوش و غيره است; را از اين آزمايشگاه استفاده مى كنند. پيش از تأسيس اين آزمايشگاه با مشكلات زيادى براى دروس عملى داشتيم رفتوآمد به تهران و مشكلات راه، رفت و آمد و... ولى اينك كسانى كه هفته اى دو سه ساعت كلاس دارند، ده ساعت هم مى توانند از اين آزمايشگاه استفاده كنند و اين كار را هم مى كنند، تكاليفشان را انجام مى دهند. الان كه آزمايشگاه داير است، هم به مؤسسه خدمات ارائه مى دهند و نيازهاى روان سنجى و ابزارى آنها را جواب مى دهد و هم با امكاناتى كه دارد، برخى از آزمون هاى خود را در اختيار پژوهشكده حوزه و دانشگاه قرار مى دهند كه آنان روى آن مطالعه كنند و نيز بخشى از امكانات خود را در اختيار مركز مشاوره مركز جهانى علوم اسلامى قرار داده است.

البته، چون اين آزمايشگاه تازه افتتاح شده و نوپاست، هنوز كارهاى تحقيقاتى آن شروع نشده و فقط به كارهاى آموزشى مشغول است. ان شاءاللّه در نظر است كارهاى تحقيقاتى نيز در اين زمينه صورت بگيرد. به هر حال امروزه روان شناسى مى تواند در زمينه يادگيرى، حافظه، تمركز و تحقيقات، سنجش، ارزيابى و... از اين آزمايشگاه به خوبى بهره بردارى كند. اميدواريم با راه اندازى بخش تحقيقات گروه، خدمات ارزنده اى به جامعه اسلامى ارائه دهيم.

اين آزمايشگاه از لحاظ امكانات، آنچه را كه مورد نياز يك آزمايشگاه روان شناسى تجربى و روان سنجى در سطح كارشناسى، كارشناسى ارشد و تا حدودى دكترى است دارد و به هر حال، امكانات بسيار خوبى در اين آزمايشگاه تهيه شده است كه در هر دو بخش روان سنجى و آزمايشى خدمات ارائه مى دهد. از جمله امكانات اين آزمايشگاه نوارهاى كاست ويدئويى آموزشى است كه براى درس هاى مختلف، مثل خانواده درمانى، رفتار درمانى، گروه درمانى و همچنين اصول مربوط به روان سنجى و روان شناختى تجربى و آزمايشى تهيه شده است. اسلايدهاى مختلفى نيز تهيه شده است كه مورد استفاده قرار مى گيرد. سى دى هاى مختلف موردنياز نيز تهيه شده است. همچنين براى درس هاى انگيزش و هيجان، احساس و ادراك، روان شناسى فيزيولوژيك، غدد و اعصاب، مولاژها يا ماكِت هاى بدن انسان، اعم از نيم تنه قلب، مغز، گوش، و سلسله اعصاب و... تهيه شده و مورد استفاده استادان مختلف قرار مى گيرد. همچنين آزمون هاى مختلفى، اعم از داخلى يا خارجى، هنجار شده و يا نشده، در حد امكان كه در دسترس و مورد نياز بوده، تهيه شده است. همچنين آزمون هاى شناختى پياژه، كه از آزمون هاى روز است و در هر آزمايشگاهى لازم است، از طريق استادان و شاگردان بلافصل پياژه تهيه كرده ايم و در اختيار دوستان قرار داده ايم. پرسشنامه هاى مختلفى نيز تهيه شده است. همچنين در بخش ابزارهاى مورد نياز، آنچه كه مورد نياز بوده، حتى الامكان تهيه شده است.

نكته آخرى كه لازم مى دانم عرض كنم، طراحى مكان آزمايشگاه و دكوراسيونى است كه براى اينجا از جهات مختلف، از جهت كمد و نگهدارى ابزارها و مكانى را كه براى تحصيل در اين آزمايشگاه و زمان آموزش هاى تئورى و... تهيه شده است كه واقعاً تلاش هاى در خور تحسين بوده و مورد توجه استادان قرار گرفته است. فكر نمى كنم در هيچ يك از آزمايشگاه هاى موجود در كشور، چنين طراحى به اين زيبايى وجود داشته باشد. ما به مراكز و دانشگاه هاى مختلف اعلام كرده ايم كه در صورت نياز، آمادگى همكارى داريم و آنان مى توانند از اين امكانات استفاده كنند.

معرفت: جناب آقاى ابوترابى! شما به عنوان دبير پژوهشى گروه در رابطه با فعاليت هاى پژوهشى و پروژه هاى علمى گروه روان شناسى، توضيح بفرماييد.

حجة الاسلام ابوترابى: يكى از مهم ترين اهداف مؤسسه امام خمينى(قدس سره)، علاوه بر آموزش دانش پژوهان، پرورش روحيه پژوهشگرى و تحقيق در آنان است، در اين زمينه، پس از اتمام تحصيلات مقطع كارشناسى ارشد اولين گروه روان شناسى، موضوع تحقيق و انجام پروژه هاى پژوهشى، بخش قابل توجهى از برنامه هاى گروه روان شناسى را به خود اختصاص مى دهد. بدين منظور، از تمامى اعضاى گروه و ساير كارشناسان خواسته شد، تا فهرستى از مهم ترين موضوعاتى را كه شايسته و بايسته تحقيق است، فراهم آورند و عنوان موضوعات مورد نياز تحقيق را ارائه كنند. پيشنهادهاى زيادى رسيده و آنچه در اين مرحله لازم بود بحث و بررسى پيرامون موضوعات پيشنهادى بود. بدين منظور، جلسات مشترك گروه با حضور مدير علمى تشكيل شده و در نتيجه، موضوعات مورد نياز كه تحقيق پيرامون آن ها ضرورى به نظر مى رسيد، به معاونت پژوهش و شوراى پژوهش ارائه شد كه در پايان پنج موضوع مورد پذيرش قرار گرفت. در مجموع، آنچه در حال حاضر در گروه هاى پژوهشى در حال انجام است عبارتند از: پروژه اى در زمينه روان شناسى دين (psychology of religion)، طرحى در زمينه روان شناسى عمومى با نگرشى به منابع اسلامى، آسيب شناسى خانواده (اين طرح شامل دو سطح نظرى و مطالعه ميدانى است)، مأخذشناسى مناسبات دينى و روان شناسى (گستره اين طرح در بردارنده پايان نامه ها، كتبِ فارسى انگليسى و عربى و مقالات مى باشد) وهمچنين پروژه اى با عنوان آشنايى با مكتب هاى روان شناسى و نقد آن ها، كه در واقع تلخيص و تكميل كتاب «مكتب هاى روان شناسى و نقد آن» مى باشد، در دست انجام و پژوهش مى باشد.

انجام تحقيق هاى مذكور، به وسيله دوازده تن از دانش پژوهان و دانش آموختگان همين مؤسسه با نظارت استادان حوزه و دانشگاه صورت مى پذيرد. همچنين در راستاى تقويت امر پژوهش چند تن از فارغ التحصيلان، به عنوان، اعضاى هيأت علمى انتخاب شده اند تا با تمركز بيش ترى بتوان اين پروژه ها را از نظر علمى غنى تر نمايند.

اين نكته لازم به ذكر است كه دانش پژوهان مؤسسه در خلال تحصيل نيز با شركت در همايش هاى مختلف علمى در سراسر كشور و ارائه مقالات در اين همايش ها، نظر بسيارى از انديشمندان را به خود جلب كرده اند. اميدواريم اين فعاليت هاى پژوهشى روز به روز گسترش يابد و مجموعه دانش پژوهان اين مؤسسه بتوانند با نگرشى صحيح به انسان و جهان، افق هاى جديدى را در روان شناسى طرح نمايند. ان شاءاللّه

معرفت: جناب آقاى صفورايى! لطفاً در مورد ضرورت تأسيس مركز مشاوره مؤسسه و نيز فعاليت هاى آن توضيحاتى ارائه بفرماييد.

حجة الاسلام صفورايى: بسم الله الرحمن الرحيم. همراه با صنعتى و ماشينى شدن جهان و به تبع آن، ماشينى شدن زندگى انسان ها، مشكلات متعددى در سطوح مختلف رفتار فردى و اجتماعى براى انسان ها به وجود آمده است. از اين رو، افراد براى برخوردارى از يك فضاى امن، آرام و رو به رشد، نيازمند كمك، راهنمايى و رفع مشكلات ناشى از اين زندگى ماشينى هستند. در زمان هاى قديم حوزه ها اين چنين گسترده نبودند و افراد به راحتى به استادان برجسته و با تجربه خود دسترسى داشتند و مشكلاتشان را با آن ها در ميان مى گذاشتند و به آسانى حل مى كردند. امّا با اين گستردگى حوزه و وضعيت حاكم بر جامعه امروزى; ايجاد چنين مراكزى به عنوان مراكز مشاوره كه در زمينه هاى مختلف، افراد را كمك كنند اجتناب ناپذير است. به دنبال اين احساس ضرورت، در سال 1378 با پيشنهاد معاونت فرهنگى مؤسسه و تلاش هاى مخلصانه دانش آموختگان گروه روان شناسى و مهم تر از همه، حمايت جدّى مسؤولان مؤسسه و تشويق جدّى تر معاون فرهنگى ـ تربيتى، چند نفر از دوستان و دانش آموختگان گروه روان شناسى كار خود را در ساختمان مؤسسه شروع و هم اكنون در ساختمان مستقلى كه براى اين منظور خريدارى گرديده است مشغول فعاليت هستند. هم اكنون هفت نفر از دانش آموختگان گروه اوّل و دوم روان شناسى مؤسسه با اين مركز در بخش هاى مختلف همكارى دارند و در بخش هاى روان پزشكى و پزشكى در موارد لزوم از پزشكان شاغل در قم و تهران، كه مورد تأييد مسؤولان اين مركز هستند، استفاده مى كنيم.

به طور كلى، مهم ترين اهداف تأسيس اين مركز مشاوره را در چهار نكته مى توان خلاصه كرد:

1. دست يابى به فضايى سالم تر در سطح مؤسسه و حوزه، در پرتو رفع مشكلات فردى و گروهى. اين كه مى گويم فضايى سالم تر، از اين جهت كه الحمدللّه حوزويان و به ويژه دانش پژوهان مؤسسه از محيط نسبتاً سالمى برخوردار هستند، ولى همان طور كه مى دانيد مشكلات وجود دارد و با تلاش در جهت كسب آرامش بيش تر، مشكلات فردى، گروهى و خانوادگى كم تر، بسيار راحت تر مى توانيم به اهداف خودمان برسيم.

2. شناخت استعدادها و قابليت هاى طلاّب و هدايت آنان در مسيرهاى مناسب. اين يك نكته بسيار مهمى است كه در دنيا از آن استفاده مى شود; با ابزارى كه متخصصان اين رشته در اختيار دارند مى توانند مشخص مى كنند كه ـ مثلاً ـ اين آقا چه استعداد و توانمندى هايى دارد تا او را در همان زمينه راهنمايى كنند. نبايد اين گونه باشد كه ما چندين سال در حوزه و مؤسسه درس بخوانيم و ـ مثلاً ـ پس از پنج سال متوجه شويم كه استعداد يا علاقه به فلان رشته نداريم و بايد رشته خود را تغيير بدهيم، اين واقعاً اتلاف عمر است; چه بهتر كه در همان ابتدا به افراد كمك شود تا بتوانند مسير اصلى خودشان را انتخاب كنند.

3. ارائه راهنمايى هاى لازم به منظور تربيت صحيح فرزندان و ايجاد فضايى مطلوب در خانه; مثلاً، مديريت استفاده از تلويزيون و رايانه در خانه. امروزه همه پدر و مادرها در اين زمينه نگران هستند و نمى دانند چه بايد بكنند. دوستانى كه در اين جا هستند به خوبى مى توانند در مشاوره هاى فردى و گروهى افراد را راهنمايى كنند.

4. حل معضلات روحى و روانى طلاب و كارمندان مؤسسه. انسان چه بخواهد و چه نخواهد، بالاخره ممكن است به بيمارى ها و معضلاتى مبتلا گردد; مثلاً دچار افسردگى، اضطراب و وسواس شود. و چه جايى بهتر از مركز مشاوره كه بايد به يارى اين طلبه يا دانش پژوه برسد و او را از اين افسردگى يا وسواس نجات دهد.

پاسخ به سؤالات تلفنى و كتبى افراد كار ديگرى است كه اين مركز انجام مى دهد. بعضى وقت ها افراد مى خواهند از طريق مكاتبه يا تلفن با يك متخصصى كه طلبه هم باشد مشورت كنند و از مراجعه حضورى معذورند لذا اين زمينه هم فراهم شده است تا دوستان راحت تر به رفع مشكلات خود بپردازند.

توضيح اين نكته در اين جا لازم است كه همه همكاران ما سابقه چندين سال درس خارج دارند و در زمينه هاى حوزوى، دينى و روان شناسى مسلط هستند و براى حفظ حرمت افراد به صورت تلفنى و مكاتبه اى به آن ها خدمات مشاوره اى ارائه مى نمايند.

معرفت: در خصوص شناخت استعدادها و قابليت هاى طلاب و هدايت آنان در مسيرهاى مناسب، كه از آن به عنوان يكى از اهداف مركز ياد كرديد، آيا عملاً نيز با چنين مسأله اى برخورد داشته ايد؟ مثلاً آيا موردى پيش آمده است كه منجر به تغيير رشته تحصيلى دانش پژوهان شده باشد؟

حجة الاسلام صفورايى: در اين زمينه، ما فعاليت هاى بسيارى داشته ايم. به دو مورد عينى و روشن اشاره مى كنم: معاونت فرهنگى مؤسسه هم اكنون در حال برگزارى دوره اى به نام تربيت مربّى اخلاق مى باشد كه از سال گذشته شروع كرده است. پيش از شروع اين دوره، يكى از گزينه ها و يا عوامل دخيل در انتخاب اين افراد، سنجش و ارزيابى شخصيتى آنان بود. براى اين منظور از يكايك افرادى كه ثبت نام كرده بودند، يك تست شخصيت به عمل آمد و افرادى كه شخصيتى متناسب با مربّى اخلاق داشتند انتخاب شدند.

همچنين براى برگزارى دوره تربيت مشاور در اين مركز، از افرادى كه داوطلب بودند سنجش استعداد و علاقه به عمل آمد و از بين آنان كسانى كه روحيه مشاور شدن را داشتند انتخاب گرديدند. در خصوص تغيير رشته تحصيلى دانش پژوهان نيز موارد بسيارى خصوصاً در سال اوّل كه دوره عمومى است و مى خواهند گرايش خود را انتخاب كنند، مواردى داشته ايم كه خواستار شناخت علاقه و استعداد خود بوده اند و اين مركز نيز متناسب با استعداد و علاقه آنان، راهنمايى هاى لازم را به ايشان ارائه داده كه بعضاً تغيير رشته برخى از آنان را به دنبال داشته است. قريب دو سال است كه مشاوران اين مركز به مديريت سنجش و ارزيابى در مصاحبه هاى تخصصى سنجش هوش و استعداد كمك مى كنند و افراد توانمند و متناسب با اهداف مؤسسه را شناسايى و انتخاب مى نمايند. در اين زمينه، كارهاى متعدد ديگرى هم شده است; مثل مشاوره در مورد ازدواج و يا... . يكى ديگر از كارهايى كه اين مركز انجام مى دهد كمك به دانش پژوهانى است كه در طول تحصيل خود پيشرفت شايانى نداشته اند و حتى چند ترم عقب افتاده اند. در اين گونه موارد با خود دانش پژوه و يا مسؤولان مربوطه صحبت مى شود كه اگر فرد تحصيل خود را متوقف كند و يا تغيير رشته بدهد، به نفع آنان خواهد بود. در اين زمينه نيز مسؤولان مؤسسه كمال همكارى را با ما داشته اند.

معرفت: لطفاً با تفصيل بيش ترى بفرماييد آيا فعاليت هايى كه در اين مركز انجام مى شود صرفاً در زمينه عملياتى است يا در زمينه تحقيقاتى هم كارهايى انجام مى شود؟

حجة الاسلام صفورايى: در پاسخ به اين سؤال ترجيح مى دهم كه در هفت يا هشت محور، زمينه هاى كارى مركز مشاوره را توضيح دهم. يكى از زمينه هاى كارى اين مركز، مشاوره، راهنمايى و درمان مى باشد. البته، اين سه حيطه با هم فرق مى كنند. اگر فعاليت ها را به صورت جزيى بخواهيم در نظر بگيريم.

1. مشاوره خانوادگى است كه شامل مشاوره ازدواج و انتخاب همسر، حل اختلافات خانوادگى و مشكلات رفتارى كودكان و نوجوانان مى باشد. به عنوان مثال، گاهى اوقات در اثر بعضى از ندانم كارى ها يا عدم شناخت صحيح، سرِ يك مسأله بسيار كوچك بين آقا و خانم اختلاف پيش مى آيد و يا والدين با فرزند نوجوانشان ناسازگارى پيدا مى كنند. شايد آنان خودشان به تنهايى نتوانند مشكل را حل كنند، ولى وقتى به اين مركز مراجعه مى كنند به راحتى مشكل آنان حل مى شود. يا مثلاً كسى كه فرزند سه چهار ساله اش شب ادرارى دارد، وقتى به اين مركز مراجعه كند، ما آموزش هاى لازم را در اين زمينه به وى ارائه مى دهيم و يا اگر تشخيص داديم كه كودك مشكل پزشكى دارد، به پزشك متخصص ارجاع مى دهيم. همه اين ها در زير مجموعه مشاوره خانوادگى مى گنجد.

2. در زمينه راهنمايى تحصيلى، كه پيش از اين نيز بدان اشاره شد، براى مثال مى توان از چگونگى مقابله با اضطراب امتحان، يا پيشگيرى از افت تحصيلى و يا تعيين رشته تحصيلى سخن گفت.

3. روان درمانى كه بخش عمده كارهاى ما را به خود اختصاص داده است زمينه ديگرى از فعاليت هاى ماست و شامل درمان انواع بيمارى ها نظير وسواس فكرى، وسواس عملى، اضطراب، افسردگى، ترس، اختلال خواب و... مى گردد. درمان اختلال يادگيرى، در كودكان و بزرگسالان، عصبانيت و پرخاشگرى از ديگر مواردى است كه مركز در اين زمينه انجام مى دهد.

4. روان سنجى است كه شامل انواع آزمون هاى هوش، شخصيت، استعداد، رغبت سنجى، سنجش مهارت هاى فردى و... مى باشد. در اين زمينه، مركز مشاوره با تهيه امكانات و ابزار لازم جهت آزمون، هم به مشاوران و درمان گران در كشف و شناخت مشكلات افراد كمك مى كند و به جهت كشف استعدادها و توانايى هاى نهفته افراد، كه بدانند در چه مسيرى بايد حركت كنند، مى پردازد.

5. از بخش هاى فعال اين مركز پاسخ گويى به سؤالات متعدّد در زمينه هاى مرتبط با تربيت، مشاوره، درمان و مسائل روان شناسى علمى و عملى مى باشد. ما به طور متوسط در هر ماه به هزار سؤال كه مجامع علمى، مجلات، دانش آموزان و دانش پژوهان از ما مى پرسند پاسخ مى دهيم. براى اين كار هم خوشبختانه نرم افزارى تهيه شده كه از پاسخ گويى به سؤالات تكرارى اجتناب شود.

6. تهيه جزوات آموزشى است كه مورد استقبال بسيار زياد واقع شده است. ما خوشحال هستيم كه تاكنون توانسته ايم پاسخ گوى نياز دوستان باشيم، هر چند قبول داريم كه مى بايست بيش از اين فعاليتمان را افزايش دهيم. با كمك محققان، مشاوران و درمان گران خود توانسته ايم بيست جزوه با شمارگان 2000 نسخه در موضوعات تربيت فرزند، مسائل خانوادگى، تحصيلى، اجتماعى و فردى تهيه كنيم و در اختيار دانش پژوهان و كارمندان مؤسسه قرار دهيم. خوشبختانه اين جزوه ها مورد استقبال مراكز فرهنگى مختلف از جمله آموزش و پرورش، سپاه و... هم قرار گرفته است.

آخرين نكته اين كه با تأكيدات جدّى مسؤولان مؤسسه، مخصوصاً معاونت فرهنگى، اخيراً دوره اى به نام تربيت مشاور براى طلاب شروع شده است و ما در خدمت 25 نفر از طلاب عزيز هستيم. قصد ما اين است كه اصول اساسى راهنمايى و مشاوره را براى كسانى كه آمادگى علمى و عملى دارند، آموزش دهيم تا آنان بتوانند در سطح حوزه و نيز در ايام تبليغ فعاليت هاى جدّى و خوبى داشته باشند.

بنابراين، فعاليت هاى اين مركز صرفاً در كارهاى عملى و جلسات مشاوره روزانه خلاصه نمى شود، بلكه در زمينه هاى تحقيقاتى نيز كارهاى خوبى انجام مى شود كه به برخى از آن ها اشاره كردم.

مركز مشاوره از يك كتابخانه غنى و تخصصى برخوردار است كه علاوه بر استفاده دوستان خود مركز، به صورت امانت در اختيار دانش پژوهانى كه به اين كتاب ها نياز دارند و يا مشغول نوشتن پايان نامه مى باشند، قرار داده مى شود و نيز راهنمايى هاى لازم در اين زمينه به آنان مى شود. همچنين در خصوص كارهاى تحقيقاتى، كتابى تحت عنوان «خود ارضايى و راه هاى درمان آن» تهيه شده كه توسط مؤسسه اشراق بابل به چاپ رسيده است و كتاب ديگرى با عنوان «چشم چرانى; علل و عوامل و راه هاى مقابله با آن» در دست چاپ است و نيز كتاب هايى از اين دست كه انشاءالله در آينده نزديك به چاپ خواهند رسيد.

معرفت: آيا خدماتى كه اين مركز ارائه مى دهد صرفاً مخصوص دانش پژوهان و كارمندان مؤسسه است يا اين كه از سطح شهر هم كسانى مراجعه مى كنند ؟ در ضمن در مورد زمان و مكان فعاليت ها و نيز تعداد مراجعان توضيحاتى ارائه بفرماييد.

حجة الاسلام صفورايى: در اصل اين مركز، به دليل محدويت زمانى و مكانى و نيرو براى دانش پژوهان و كارمندان مؤسسه راه اندازى شده است، امّا با مجوّز مسؤولان مؤسسه، ما ده درصد از پذيرش خود را به طلاب حوزه اختصاص داده ايم كه آن هم به طور رايگان است. از غير طلاب هم در حدّ نادر مى پذيريم، امّا هزينه آن را براساس تعرفه هاى مركز ملّى جوانان، البته با اندكى تخفيف دريافت مى كنيم. در مورد مكان، به جهت رعايت اصول علمى مشاوره و همچنين رعايت اصول اخلاقى و حفظ حرمت حيثيت افراد، يك ساختمانى نزديك مؤسسه (پلاك 89) و به صورت مستقل در اختيار مركز مشاوره قرار داده شده كه با امكانات نسبتاً خوبى كه دارد در خدمت مراجعه كنندگان محترم مى باشد. و در صبح و بعدازظهر به طور متوسط پنج مراجع حضورى و يكى دو مراجع تلفنى داريم. البته ما به علت محدوديت هاى موجود، بيش از اين امكان گسترش كار را نداريم و همان گونه كه قبلاً هم اشاره شد، ماهانه دست كم هزار سؤال را پاسخ مى دهيم; يعنى هفته اى 250 تا 300 سؤال.

معرفت: ارتباط اين مركز با ساير مراكز تخصصى مشابه در سطح شهر چگونه است؟

حجة الاسلام صفورايى: در اين زمينه، همان طور كه اطلاع داريد در قم چند مركز مشاوره فعاليت دارند. يكى از آن ها مركز مشاوره امين است كه خصوصى است و مسؤول آن از همكاران ما هستند و قبلاً در مؤسسه بوده اند. ما گاهى اوقات به جهات مختلف ارجاعاتى به اين مركز داريم، از آن مركز هم ارجاعاتى به ما مى شود. جلساتى با مسؤول اين مركز داريم، تبادل نظرهايى مى كنيم و به طور كلى از تجارب يكديگر استفاده مى كنيم. همچنين با مركز مشاوره مركز جهانى علوم اسلامى، كه مخصوص طلاب غير ايرانى است، ارتباط جدّى و عميقى داريم. بعضى از مشاوران ما در آن جا هم فعاليت مى كنند. بعضى جلسات علمى را با استادان برجسته فن به صورت مشترك برگزار مى كنيم و گاهى اوقات جزواتى را نيز به صورت مشترك تهيه مى كنيم. مراكزى هم بهزيستى و آموزش و پرورش دارد كه ما با آن ها ارتباط كارى نداريم، ولى هر از چند گاهى جلساتى را با مسؤولان آن مركز داريم. در اين جا خوب است به اين مطلب اشاره كنم كه اكثريت قريب به اتفاق مشاوران مركز مشاوره مركز جهانى علوم اسلامى را فارغ التحصيلان مؤسسه تشكيل مى دهند.

در پايان لازم به ذكر است اين مركز جاى امنى است، فقط مشاور در جريان مسائل مطرح شده قرار مى گيرد و كسى نمى تواند به آن ها دسترسى پيدا كند، چون حفظ اسرار و حرمت اشخاص جزو اصول مشاوره و اصول اخلاقى است. ما افراد زيادى را مشاهده مى كنيم كه مثلاً به وسواس فكرى و وسواس عملى مبتلا هستند، ولى براى حل مشكل خود به هيچ جا مراجعه نمى كنند. از اين قبيل افراد درخواست مى شود اگر واقعاً احساس نياز مى كنند اينجا بهترين محلى است كه مى توانند مراجعه كنند. ما هم با كمال ميل در خدمت دوستان هستيم و آرزو مى كنيم كه بتوانيم خدمت شايسته اى را تقديم عزيزان كنيم.

برخود لازم مى دانم كه عرض كنم اين خدمت ناچيز از بركت گروه روان شناسى، مسؤولان اين گروه و در سطح عالى تر بركت مؤسسه امام خمينى(قدس سره) و در سطح اعلى، بركت، اخلاص و درايت حضرت آيت الله مصباح يزدى ـ دام ظله ـ است. خود ما با راهنمايى ها و توصيه هايى كه ايشان فرمودند وارد اين گروه شديم. امروزه آثار و بركات اين مركز نه تنها مؤسسه و حوزه علميه، بلكه اقصى نقاط كشور را در بر گرفته و ان شاءاللّه روز به روز نيز گسترده تر و فراگيرتر خواهد شد.