در حاشيه كنگره جهاني هزاره شيخ مفيد(ره)

در حاشيه كنگره جهاني هزاره شيخ مفيد(ره)

(قسمت دوم)

اشاره

اين بحث كه قسمت اوّل آن، گزارشي از كنگره جهاني هزاره شيخ مفيد وگقتگوهايي باتني چند از مهمانان خارجي اين كنگره بود، تقديم خوانندگان گرامي گرديد؛ اينك ادامه اين گفتگو را با چند تن ديگر پي‌مي‌گيريم.

گفتگو با دكتر هرمان لندلت؛ از كشور كانادا

معرفت: چه كساني حامي تفكر ديني هستند؟

جواب: افرادي در فرانسه هستند كه مسيحي كاتوليك و حامي تفكر ديني هستند. البته كساني نيز وجود دارند كه در دين شك مي كنند و شك اصل تفكر است، همانطور كه دكارت گفته: شك مادر تفكر است و فخر رازي هم از مشككين بود. ولي از فيلسوفان معاصر نيز افرادي وجود دارندكه رسماً متدين نيستند يعني اينكه نمي‌گويند كه: من فيلسوف متدين هستم، چون ممكن است كه التزام عملي به دين نداشته ‌باشند ولي افكار ديني داشته باشند. همين «گمين مككل» كه فرانسوي است و حامي تفكر ديني است، اينها تدين دارند هرچند لازم نيست كه مذهبي باشند و من فكر مي‌كنم تظاهر در خيلي اوقات نفاق هم هست. اگر كسي بخواهد كه نشان دهد كه من متدين هستم لازم نيست كه واقعاًمتدين باشد.

معرفت: آيابه نظر شما بين علم و دين تضاد وجود دارد؟

جواب: نه لازم نيست كه تضاد باشد، آنها دو چيز، مثل سيب و گلابي هستند يعني دو چيزند و دو ذوق هم دارند؛ ممكن است به هم بخورند و ممكن است كه به هم نخورند. مسئله عقل و ايمان است مسئله عقل و شرع است. چگونه ممكن است بين آن دو تضاد وجود داشته باشد؟! همان طور كه خودتان مي‌دانيد در دين اسلام در طول تاريخ بحث‌هاي زيادي بوده است كه عقل و دين در اسلام چه جايگاهي دارند و كدام يك اولويت دارند؟ به نظر من بين اين دو تضاد وجود ندارد.

معرفت: پيروزي انقلاب اسلامي در جوامع غربي چه تأثيري بر روي روشنفكران و آگاه‌كردن مردم‌داشته‌است؟

جواب: اين هم يك مسئله‌اي است و روشنفكران غربي يك گروه كه نيستند، خيلي زياد هستند وخيلي هم طرفدار ايدئولوژي‌هاي مختلف و از جمله اسلام هستند. بطوركلي پيروزي انقلاب اسلامي بدواً از جمله چپي‌ها را خوشحال كرد چون ضد آمريكا بوده‌ است ولي بعداً وقتي كه به جوهر انقلاب و اسلاميت آن پي بردند و ديدند اين انقلاب طرفدار چپ نيست و چيز ديگري است، البته خيلي از آنها برگشتند. همان طوري كه عرض كردم‌ بطور كلي نمي‌توان اظهارنظر كرد چون مسأله همه جا فرق دارد. آنچه مهم‌است‌آشنايي باشخصيت‌هاي مهم زنده است: اگر شماكسي يا چيزي را خود بشناسيد فرق مي‌كند تا اينكه از طريق روزنامه آنرابشناسيد من فكر مي‌كنم وجود دانشجويان ايراني در غرب مي‌تواند چهره انقلاب اسلامي رابراي آنان بخوبي تصوير كند و چهره حقيقي انقلاب را بشناساند. چون غربي‌ها مي‌ببينند كه آنان هم مردمي مثل خودشان هستند!! اين مسأله واقعاً مهم است.

معرفت: باتوجه به رشد اسلام‌خواهي در كشورهاي مختلف اسلامي و شكست ايدئولوژي كمونيسم، آينده جهان را چگونه پيش‌بيني مي‌كنيد و اصولاً اسلام قادر خواهد بود بعنوان يك قطب مطرح شود؟

جواب: هرچند سئوال مشكلي‌است، از طرفي من ‌هم پيشگو نيستم؛ و هرچند تا حالا چنين چيزي اتفاق نيافتاده است اما اين مسئله ممكن خواهد بود و بايد اميدوار بود. من شخصاً فكر مي‌كنم اگر سوء استفاده از اسلام نشود و خوب از آن بهره‌برداري كنند، قطعاً استفاده خوبي خواهد داشت كه همه طالب آن هستند.

معرفت: اهميت فلسفه دين از چه جهت است و اصولاً چرا اين بحث اهميت دارد؟

جواب: براي روشن كردن فكر بحث از فلسفه دين خيلي اهميت دارد. مثلاً فلسفه براي شيخ الاشراق دو جنبه دارد يكي «تأله» و ديگري «بحث» كه هر دو بايد باشد تادرست و صحيح باشد. اگر فقط «بحث» باشد جوهر ومايه نخواهد داشت اگر فقط «تأله» يا الهام و ذوق و شوق و اينها باشد آنهم قابل اظهار و بيان براي مردم نخواهد بود. پس براي تفهيم و تفهم «بحث» لازم است ولي «بحث» بخودي خود چيزي خالي و بدون جوهر و مايه است. همين است كه حكماي اسلامي بخصوص شيخ الاشراق و پيروان وي اشراقيون، ميرداماد و ملاصدرا و... همه عقيده دارند كه هم «بحث» لازم است و هم «شوق» و «ذوق».

گفتگو با دكتر شيجيرو كامادا؛ از كشور ژاپن

معرفت: به نظر شما نقش دين بطور كلي و اسلام وتشيع بطور خاص در تمدن جهان امروز كه به نظر مي‌رسد دين نقش كمتري نسبت به سابق دارد، چيست؟

جواب: به نظر من جهان بسيار بزرگ است و داراي فرهنگهاي مختلفي مي‌باشد كه اسلام در ميان آنها، مؤثرترين عامل است. برخي از اين فرهنگ‌ها در ارتباط تنگاتنگ با اسلام بوده و برخي ارتباط چنداني با آن ندارند. به هرحال جهان در مجموع واحد است و مردم زيادي وجود دارند كه به صورت عضوي كوچك ازاين مجموعه زندگي مي‌كنند. به نظر من اسلام خيلي مهم است و همين‌طور مسلمان‌ها بايد بدانندكه در جهان مردماني زيست مي‌كنند كه نمي‌دانند اسلام چيست و همچنان براساس ضوابط وهنجارهاورسومات ديني‌خود زندگي مي‌كنند. و اين خيلي مهم است كه مسلمانان شرايط فعلي جهان را درك كنند و با توجه به شرايط موجود جهان، اسلام را به ديگران بشناسانند.

معرفت: شما فكر مي‌كنيد نقش دين به طور كلي در فرهنگ جهاني چه باشد؟

جواب: به طور كلي دين در فعاليتهاي بشري نقش مهمي دارد و هرگاه شخصي بخواهد كاري را انجام دهد قهراً در چارچوب اصولي كه در ارتباط با دين و به طور كلي ضوابط و استانداردهاي مذهبي كه در ذهن خود دارد آن را انجام مي‌دهد. بنابراين دين از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است و بايد بسيار مورد توجه قرار گيرد.

معرفت: ميزان آشنايي غربيان و ژاپن با حقيقت و جوهر انقلاب اسلامي ايران چه مقدر است؟

جواب: اين نكته حساسي است و پاسخ آن در تخصص من نيست من نظر شخصي خودم را و آن هم فقط در مورد ژاپن بيان مي‌كنم، چون در مورد كشورهاي غربي در اين مورد چيزي نمي‌دانم.

قبل از انقلاب اسلامي ايران ژاپني‌ها در مورد ايران و كشورهاي اسلامي چيز زيادي نمي‌دانستند و اصولاً فقط در زمينه نفت با كشورهاي اسلامي ارتباط داشتند و بسياري از مردم علاقه‌اي به اسلام و كشورهاي اسلامي نداشتند چون در اين زمينه اطلاعات بسيار ضعيفي داشتند. بعد از انقلاب اسلامي ايران، ژاپني‌ها انقلاب را از طريق رسانه‌هاي غربي شناختند، از اين‌رو ممكن است مردم ژاپن تصورات نادرستي از انقلاب داشته باشند كه توسط غربي‌ها به آنها القاء شده است. به هرحال ‌انقلاب اسلامي عامل ‌مهمي در شناخت ‌اسلام وجهان اسلام براي ما ژاپني‌ها بود، كه قبل از آن آگاهي زيادي در اين باره نداشتيم و اين براي مردم ژاپن بسيار سودمند است.

معرفت: منشأ پيدايش توهم تضاد بين دين و علم به نظر شما چيست؟

جواب: من چنين تصورنمي‌كنم، كه بين آن دو تضادي باشد؛ البته علم و دين هر كدام ‌تاريخ مخصوص خود را دارند. براي مثال در قرون وسطي ‌در كشورهاي غربي، علم ودين «كليسا» در مسيحيت بر عليه يكديگر قيام كردند ولي من فكرمي‌كنم كه چنين نيست بلكه‌ آن دو بايد هماهنگ شوند و به ‌نظر من دين و علم ‌ارتباط و هماهنگي خوبي بايد داشته باشند كه موجب پيشرفت آن دو باشد.

گفتگو با دكتر معن زياده؛ از كشور كانادا

معرفت: آنچه ما از نظر صاحب نظران بدست آورديم ‌اين‌ بود كه: اسلام، بخصوص مكتب تشيع در جهان امروز، ناشناخته است؛ به نظر شما، علت اين ناشناخته ماندن چيست؟ و همچنين بهترين راه يا راههايي كه براي ترويج مكتب اسلام بخصوص معارف شيعي در جهان امروز بخصوص در محافل علمي هست، را پيشنهاد بفرماييد.

جواب: به عقيده من تفكر شيعي تاحدود زيادي گمنام بود و در حقيقت اهتمام به تفكرات شيعي بصورت خاص و گسترده، بعد از انقلاب اسلامي ايران آغاز شد. از طرف ديگر نگراني من از اين است كه، غربيها تصور مي‌كنند كه تفكرات شيعي براي خدا نيست بلكه هدف آنها در زنده كردن اين ميراث يا توسعه آن تفرقه بين مسلمانان است. و ما بايد نسبت به خطر طرح تفكرات شيعي در مقابل تفكر اسلامي بشكل كلي و عدم توجه به توحيد و جهات وحدت كاملاً هوشيار باشيم. و دائماً در جهت آموزش دانشجويان دانشگاههاكوشش نماييم كه توجه آنان را در جهت وحدت اسلامي متمركز كنيم؛ چون تنها عنصر قدرت براي مسلمين همين وحدت است و ايران احتياج به وحدت و هماهنگي بين مسلمين دارد زيرا شيعه در بين مسلمين در اقليت است و ما هرگاه خواسته باشيم هماهنگي اسلامي در حد وسيع و گسترده داشته‌باشيم بايد در جهت عناصر توحيد و اجتماع و وحدت و نه در جهت ابراز كردن يك تفكر خاص و يا تفرقه و تبعات آن، تلاش كنيم.

معرفت: حوزه علميه ‌قم ‌به ‌عنوان مهمترين مركز علمي شيعه، چه جايگاهي در ميان مراكز علمي دارد؟ و در شرايط كنوني مسائل مهمي كه حوزه علميه بايد پاسخگوي آن باشد چيست؟ به عبارت ديگر چه توقعي روشنفكران جهان‌ بويژه روشنفكران مسلماناز حوزه علميه دارند؟

جواب: ترديدي نيست كه قم امروزه مهمترين مركزتفكرات شيعي است و من جداً بخاطر كوششي كه مسئولين حوزه علميه قم در جهت احداث مراكز آموزشي، درقم دارند ودانشجوياني به خارج جهت آشنايي با علوم جديد اعزام مي‌كنند، خوشحال شدم و به عقيده من امروز حوزه قم مسئول اين امانت بزرگ علمي و حياتي براي مسلمانان شيعه و در كل، مسلمانان مي‌باشد. و اين بدين جهت است كه بعد از انقلاب اسلامي، ايران نزد بسياري از مردم بعنوان الگو و نمونه‌اي از نظام اسلامي مطرح است و اميدوارم كه حوزه علميه اهميت زيادي براي ميراث اسلامي و «تقريب بين المذاهب» آن هم بصورت علمي و نه صرفاً به‌صورت تئوري، قائل شود.

گفتگو با دكتر فان اس؛ از كشور آلمان

معرفت: به نظر شما،نقش و وضعيت تمدن امروزي در جهان وخلاء دين درآن ونقشي كه مذهب شيعه مي‌تواند در تمدن بشري جهان ايفا كند، چيست؟

جواب: اسلام در متن زندگي شماهست ولي درغرب و اروپا اينطور نيست كه در مركز باشد اگر شما اينطوري راجع به مذهب در اروپا صحبت كنيد يعني اينكه شما به اهل عتيق يعني متعلق به قرون وسطي هستيد. ما دو سال پيش به دعوت شوراي عالي انقلاب فرهنگي به ايران آمديم و با سه نفر از افراد عالي حوزه علميه قم مصاحبه‌اي داشتيم و در اين ارتباط دو مسافرت ديگر نيز كلاً اتفاق افتاد. و در اينها مسائل بسيار عالي مطرح شد و از طريق اين ارتباط هست كه ما مي توانيم ديدگاهها رابه هم نزديك كنيم. چون مشكل اصلي ‌اين است‌ كه ديدگاهها از هم ديگر دور هست و نمي‌توان بدون اين ارتباط، ديدگاهها رابه هم نزديك كرد، لذاما بايد بدنبال زبان مشترك بگرديم.

معرفت: ميزان آشنايي متفكرين جوامع غربي با انقلاب اسلامي و كلا" مذهب و دين تشيع چه مقدر است؟

جواب: آنان درمورد ايران و شيعه اصولاً هيچ اطلاعي ندارند، آنان نه جوانان و نه حتي پيرمردهاي آنان هيچ اطلاعي در مورد انقلاب اسلامي و اسلام ندارند، فقط از طريق تلويزيون و اخبار وازطريق فرش ايران با ايران آشنا هستند. !

گفتگو با استاد سيد حسن امين؛از كشورلبنان

معرفت: برخورد متفكران غربي با دين اسلام بخصوص شيعه چگونه است؟

جواب: باكمال تأسف، خيلي از اين گروهها وصاحبان ادياني كه با شيعه دشمني دارند، به خاطر اين است ‌كه حقايق شيعه براي آنان روشن‌نشده است و بسياري از معارف شيعه براي اينها مخفي است لذا بهترين راه اين است كه شيعه حقايق خود را براي جهانيان عرضه كند و ديگران آن را از نزديك ببينند.

معرفت: ميزان آشنايي متفكرين و انديشمندان بااسلام و همچنين مكتب شيعه تا چه سطحي است؟

جواب: امروز آشنايي انديشمندان غربي نسبت به شيعه در بين اقليتهاي مذهبي، بسيار زيادتر است؛به خاطر اينكه متفكران غربي در دهه‌هاي اول اين قرن، معتقد بودند كه اسلام، همان اسلام اشعري است! ولي امروز اهميت روز افزوني به تشيع و تاريخ تشيع داده مي شود. به عقيده من در غرب يك خصومت شديد بر ضد انقلاب اسلامي ايران وجود دارد، به خاطر اينكه رسانه‌هاي تبليغي و سازمان‌هاي جهاني حقوق بشر تصوير ناصحيحي از انقلاب اسلامي به معرض نمايش مي‌گذارند و لااقل در سطح بين‌المللي ما بايد قادر به پاسخگويي و دفاع از خود باشيم. و اين وظيفه‌اي خطير جهاني براي مسلمين بخصوص شيعه است.

معرفت: جايگاه تمدن بشري در جهان امروز و نقش دين بخصوص دين اسلام در تمدن فعلي جهان چگونه است؟

جواب: بعضي از انديشمندان غربي اهميت زيادي براي نقش اسلام در ساختار تمدن جهان و تمدن غرب قائل هستند ولي عده زيادي هم هستند كه نسبت به نقش تمدن اسلامي در نشر فلسفه يوناني و حكمت و بسياري ازانديشه‌ها و ابداعاتي كه در قرن چهاردهم ميلادي رشدنموده است،تجاهل مي‌كنند و به‌نظر من اين در راستاي همان تبليغات سوء جهاني وكم‌اهميت جلوه‌دادن اسلام و فرهنگ وتمدن اسلامي است.

تهيه و تنظيم: محمد فولادي