گزارشى از: همايش مديريت و رهبرى در سازمان

گزارشى از:
همايش مديريت و رهبرى در سازمان

اشاره

«مديريت» در شرايط كنونى نظام مسأله اى حسّاس و مهم به شمار مى آيد و به نظر مى رسد كه ايجاد دگرگونى در تفكر رايج مديريتى در جامعه مى تواند سرمنشأ تحولات و تغييراتى بنيادين گردد.

خوشبختانه بين سازمانهاى دست اندركار آموزش، مطالعه و تحقيق در زمينه مديريت كشور، پيوندى برقرار شده است. به عنوان نمونه، در اين مورد، طرح مطالعات تطبيقى قريب پنج سال پيش به طور هماهنگ اما غير رسمى و از سه سال پيش به طور رسمى، به اجرا درآمده است و به دليل پيشرفت خوبى كه در اين زمينه احساس مى شود، همايش مديريت و رهبرى در سازمان برگزار گرديد.

از آنجا كه دگرگونى و توسعه در نظام مقدس جمهورى اسلامى مبتنى بر چنين پژوهشها و تحقيقاتى است، كه بايد چهره خود را در همايش در چشم انداز عموم قرار دهد، مى توان با برنامه ريزى صحيح و منسجم و اهداف از پيش تعيين شده از اين همايش ها به طور بهينه بهره بردارى كرد. از اينرو،بر آن شديم تا با حضور فعّال در همايش ياد شده و تبادل نظر با برخى از دست اندركاران و استادان محترم حوزه و دانشگاه گزارشى هر چند مختصر فراهم آوريم.

در اين گزارش، اهداف، ويژگيها و كاستيهاى همايش و سرانجام راه حلهاى ارائه شده در زمينه اصلاح وضع مديريت كشور به نظر شما خوانندگان محترم مى رسد. به اميد آنكه بتوانيم با عنايات پروردگار، توجهات حضرت ولىّ عصرـ عجلّ اللّه فرجهـ و يارى انديشمندان، محققان و استادان دردآشنا به اين گونه مجامع علمى رونقى ديگر داده و آنان را به پايگاههاى سامان دهنده تحقيقات بنيادين در سراسر ايران اسلامى تبديل كنيم.

گزارش

همايش مديريت و رهبرى در سازمان با حضور انديشمندان، پژوهشگران، استادان حوزه و دانشگاه و دانش پژوهان رشته مديريت مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(قدس سره) از عصر روز سه شنبه 5 تيرماه آغاز گرديد و تا پايان روز 7 تيرماه ادامه يافت.

از مجموع 80 مقاله، خلاصه مقاله و خلاصه سخنرانيهاى فرستاده شده به همايش، 30 مقاله در روزهاى 6 و 7 تيرماه مصادف با ايام شهادت هفتاد و دو تن از ياران صديق امام راحل(قدس سره) در سالن علاّمه امينى دانشگاه تهران قرائت گرديد.

مقالات تحت هفت موضوع كلى ارائه شد:

1ـ مقايسه مديريت و رهبرى در اسلام;
2ـ سير تحقيقات مديريت اسلامى در ايران;
3ـ سيره نظرى و عملى امام خمينى(رحمه الله)در رهبرى;
4ـ قدرت و اقتدار در مديريت و رهبرى سازمانى;
5ـ روشهاى ايجادانضباط اجتماعى و وجدان كارى;
6ـ روشهاى ايجاد اعتماد بين مديران و كاركنان;
7ـ پيروى و اطاعت در سلسله مراتب سازمانى.

اهداف همايش

سردبير محترم همايش، دكتر حسينى تاش، اهداف اين همايش را چنين بر شمردند:

1ـ ارائه انديشه و اهداف مجموعه سازمانهايى كه طرح مطالعات تطبيقى را پيگيرى مى كنند;
2ـ فراهم آوردن زمينه اى مناسب براى شناسايى افرادى كه قصد همكارى دارند;
3_ جلب توجه مديران اجرايى، محققان و دانش پژوهان رشته مديريت;
4_ ارائه نظريات و تبادل آرا، افكار و تحليلهاى جديد.

ويژگيهاى همايش در نگاه مقايسه

1ـ سه ركن اساسى حوزه، دانشگاه و بدنه اجرايى مديريت در كشور در اين همايش مشاركت كردند. سازمانهاى عمده مديريتى كشور، از جمله دانشگاه تهران، دانشگاه امام حسين(عليه السلام)، حوزه علميه قم سازمانهاى مديريت دولتى،صنعتى واموراستخدامى كشور، كه مجموعهـ هاى مديريتى كشورند، با مشاركت يكديگر چنين محفلى برپا ساختند.

2ـ محورهاى مورد بحث در مقالات ارائه شده غالباً جزئى و كاربردى بود، در صورتى كه موضوعات مقالات ارائه شده در چهارمين همايش بين المللى در مورد اصول و مبانى مديريت اسلامى بود.

3ـ در اين همايش، 30 مقاله از داخل كشور و 16 مقاله از خارج ارائه شده بود. اين مطلب از كثرت استقبال و شركت فعّال استادان، محققان و دانش پژوهان ايرانى حكايت مى كند.

4ـ مخاطب قسمت عمده اى از مسائل مطرح شده دست اندركاران طرح مطالعات تطبيقى مديريت بود.

5ـ شناسايى افرادى كه در زمينه مديريت تحقيق كرده اند.

ويژگيهاى مزبور در اين همايش، به شكلى متمايز از همايش بين المللى مديريت اسلامى، كه در تاريخ 17 22 مرداد 1371 برگزار شد، به چشم مى خورد.

در آيينه نقد و نظر

در حاشيه همايش مديريت و رهبرى در سازمان، با برخى از صاحب نظران، پژوهشگران و دانش پژوهان درباره ابعاد علمى و اجرايى اين همايش گفتگويى انجام شد. در اين نشست علمى، به نكات مهمى اشاره شد كه اميد است با ارائه آن، بتوان دقت و امعان نظر مسؤولان محترم را در پربار كردن و بهتر ارائه دادن ساير همايش هاى علمى جلب كرد و در اين راستا، به نداى نبوى «كلّكم راع و كلّكم مسؤولٌ عن رعيّته» لبيك گفت و به وظيفه خويش عمل كرد. مهمترين نكات مورد نظر بدين شرح است:

1ـ يكى از اشكالات مهمى كه در هر همايشى با آن روبه رو مى شويم «كار براى همايش» است; يعنى هر محقق همزمان با فراخوان مقاله به دنبال تحقيق رفته و در زمانى فشرده و كوتاه، مقاله اى كه از «محتوى»، «ژرف نگرى» و «نوآورى» مورد انتظار تهى است گردآورى مى كند يا احياناً مقاله اى را ارائه مى دهد كه بارها به همايش هاى گوناگون ارسال كرده وازهرگونه ابتكار وتحقيق جديدى بدور است. شايد بتوان گفت كه علت اين مسأله از يك سو، كمبود كارهاى تحقيقاتى و از سوى ديگر، عدم توازن بين همايش ها و تحقيقات در كشور است.

2ـ ملاك ارزيابى برخى از مقالات (به دليل نرسيدن تمام آن به دفترهمايش،) خلاصه مقاله و اعتبار نويسنده آن بوده است. از اينرو، در برخى از موارد،ارائه مقالات منجربه خستگى وتضييع وقت حضارمى شد.

3ـ به علت اينكه مسؤولان ارجمند سعى در ارائه بيشتر مقالات داشتند، برنامه اى فشرده از حيث زمانى فراهم شده بود كه هم از بعد اجرايى و هم از بعد اثرگذارى در كيفيت بهره بردارى مشكل آفريد.

4ـ معمولاً در هر همايشى، نقش «جهت دهى»، «جمع بندى»، «نقد و بررسى»، «تصحيح»، «تكميل مقالات» و «توزيع زمانى» در ارائه مقالات به عهده هيأت رئيسه است. اما در همايش مزبور، هيأت رئيسه بيشتر جنبه تشريفاتى داشت.

5ـ در خبرنامه شماره يك، سخنرانيها، موضوع ميزگردها و استادان مورد نظر معيّن شده بود; اما ميزگردها، اگر هم برگزار مى شد، فقط جنبه پرسش و پاسخ داشت.

راه حلهاى پيشنهادى

الف ) بالابردن كيفيت و حجم فعاليتهاى تحقيقى: با سرمايه گذارى و ايجاد انگيزه معنوى و تأمين مشكلات مادى محققان، بايد كوشيد تا افراد بدور از دغدغه هاى زندگى به صورتى متمركز به پژوهش بپردازند.

ب) رعايت فاصله زمانى: براى عمق دادن به تحقيقات، لازم است فاصله زمانى بين فراخوان مقاله تا ارسال آن، به گونه اى باشد كه محقق وقت كافى براى پژوهش داشته باشد.

ج)  آزمايش تحقيقات: پژوهشهاى آماده شده بايد در نهادها و سازمانهاى گوناگون به صحنه عمل درآيد تا آزمايش خود را پس دهد.

د ) ارائه تحقيقات: پس از موفقيت پژوهش در ميدان عمل، بايد براى عرضه آن به مجامع علمى و فرهنگى اقدام به برگزارى همايش شود تا دستاوردهاى پژوهش به سايران ارائه شود.

هـ) تعدد همايش: براى پيشگيرى از خستگى افراد و فشردگى زمان در ارائه مقالات و برقرارى بهتر ارتباطات مفهومى بين محقق و مخاطب، بايد همايش ها را در مقاطع گوناگون، مثلاً هر دو ماه يا سه ماه يكبار برگزار كرد.

در پايان از آقايان، دكتر ميرزايى، دكتر لطيفى، دكتر سيدجوادين، دكتر سركشيك، دكتر حسينى تاش و دانش پژوهان رشته مديريت مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى(قدس سره)، كه ما را در تهيه اين گزارش يارى كردند، تشكر مى كنيم.

همايش

مديريت و رهبرى در سازمان

به دليل پيشرفت خوبى كه در اين زمينه احساس مى شود، همايش مديريت و رهبرى در سازمان برگزار گرديد.
سازمانهاى مديريت دولتى،صنعتى واموراستخدامى كشور، كه مجموعهـ دكتر سركشيك، دكتر حسينى تاش و دانش پژوهان رشته مديريت انسانى و ديگر زمينه هاى مربوط به حوزه مديريت سازمان مى باشد. غالب كتابها به زبان فارسى و انگليسى تأليف و يا ترجمه و طى پنج سال اخير چاپ شده اند. جزوه هاى درسى و مقالات نشريات، خارج از دائره تحقيق اين كتابشناسى مى باشد. ذيلاً با استفاده از روش الفبايى مؤلف به معرفى كتابها مى پردازيم:

يكى از سه سطح است. ذيلاً به معرفى مطالب هر بخش مى پردازيم:

هنجارها و پايگاه مطرح مى گردد. در بخش چهارم، وصول به اهداف و محاسبى بود كه ضمن مشاهده گرى اطلاعات، اطلاعات را به طور است اطلاعات جامع ومنسجمى براى مطالعه جامعه شناختى سازمانها

  • تبيين مفهوم مديريت اسلامى (مفهوم الادارة الاسلامية)
  • ارزشهاى اسلامى در مديريت
  • مديريت فرهنگى يا فراهنگى (الادارة الثقافيّة أو الثقافة العالية)
  • خودشناسى درون مايه وجدان كارى (الثّروة الباطنية للوجدان العملي)
  • روند ايجاد توسعه و ديدگاه فرهنگ سازمانى در نظريه سازمان

طريقة ايجاد و توسعة نظر ثقافة المؤسسة في نظرية المؤسسة

  • نظريه كثرت گرا نظرية الكثرة
  • فرااخلاق
  • مبانى معرفت شناسى باورهاى دينى معرفة العقائدالدينيّة
  • خطوه باتّجاه تعيين طبيعة الوجدان العلمي في المؤسّسات

گامى به سوى نهادينه كردن وجدان كارى در سازمانها

8ـ رضائيان على، تجزيه و تحليل و طراحى سيستم، تهران، انتشارات دانشكده مديريت دانشگاه تهران، 1373.

نويسنده در قسمتى از مقدمه كتاب مى گويد: عصر سيستمها پس از جنگ جهانى دوم آغاز مى شود. در اين هنگام، به جاى اينكه يك كل را بر اساس اجزاى تشكيل دهنده اش تشريح نمايند، به چگونگى قرار گرفتن اجزاء در كل توجه مى شود و بدين وسيله، زمينه كل نگرى فراهم شد. اين در حالى بود كه تفكر رائج قبل از جنگ جهانى دوم، عقيده جزءنگرى بود و روش شناسيهاى علوم فيزيكى تنها عامل لازم براى توضيح حيات تلقى مى شد. به هرصورت، عصر سيستمهاى انقلاب ماوراء صنعتى را به ارمغان آورد. اين انقلاب مبتنى بر ماشينهاى محاسبى بود كه ضمن مشاهده گرى اطلاعات، اطلاعات را به طور منطقى پردازش و منتقل مى كردند. و بدين وسيله امكان مكانيزه كردن تلاشهاى ذهنى فراهم شد. اين كتاب در دو بخش و مشتمل بر سيزده فصل تنظيم شده است كه عناوين مهم آن عبارتند از: ضرورت تجزيه و تحليل و طراحى سيستم، فنون تجزيه و تحليل، مدلسازى مفهومى اطلاعات، طراحى پروژه، نظريه عمومى سيستمها و شناخت خرده سيستم و ساده سازى الگوى تعاملى آن.

9ـ رضائيان على، مديريت رفتار سازمانى، تهران، انتشارات دانشكده مديريت دانشگاه تهران، 1373.

دراين كتاب براى مطالعه رفتاراز روش تشخيص استفاده شده است. اين روش از چهار مرحله تشكيل شده است كه عبارتنداز: توصيف، تشخيص، تجويز و اقدام. مطالب كتاب در پنچ بخش تنظيم شده است. بخش اول كتاب، مشتمل بر فصل 1 و 8 مى باشد كه با عنوانهاى رفتار سازمان و الفباى مديريت درصدد بيان مرحله توصيف مى باشد. سه بخش بعدى كتاب كه رفتار در سطح فردى، گروهى و سازمانى را تجزيه و تحليل مى كند، مبين مرحله تشخيص مى باشد. در بخش مربوط به تجزيه و تحليل در سطح فردى انگيزش و رفتار، يادگيرى و ارتباطات بحث شده است. در بخش رفتار گروهى، اين عناوين وجود دارد: كدامين سبك مديريت، تنش زدايى در مديريت، شريان حيات مديريت، و گوش شنوا زيربناى مهارت ارتباطى و بالاخره مباحث نيروى انسانى عاملى استراتژيك، هدف گذارى كمال مديريت و سازمان و نقش مدير در مديريت كار و عملكرد رفتار افراد را در سطح سازمان تجزيه و تحليل مى كند. در اين بخش، تجويزهايى براى افزايش اثربخشى سازمان نيز ارائه شده است.

10ـ ريچارد اسكات، سازمانها، سيستمهاى عقلايى، طبيعى و باز نظريه هاى سازمانى، ترجمه دكتر حسين ميرزايى اهرنجانى و فلورا سلطانى تيرانى، تهران، انتشارات دانشكده مديريت دانشگاه تهران، 1374.

اين كتاب ترجمه چاپ سوم كتاب ريچارد اسكات مى باشد و در دو جلد تهيه شده است. در پيشگفتار مؤلف عنوان شده است كه ايشان توجه خاصى به كار جامعه شناسان داشته و لذا در اين كتاب سعى كرده است اطلاعات جامع ومنسجمى براى مطالعه جامعه شناختى سازمانها فراهم نمايد.

يكى از خصوصيات اين كتاب ارائه طرح جديدى براى طبقه بندى است. مؤلف كتاب بر مبناى سه سطح تجزيه و تحليل (روانشناسى اجتماعى، ساختارى و اكولوژى) چهار مدل سيستم عقلايى بسته، عقلايى باز، سيستم طبيعى بسته و سيستم طبيعى باز را ارائه داده است. جلد اول مشتمل بر سه بخش مى باشد: عنوان بخش اول آشنايى با سازمانها مى باشد. بخش دوم مشتمل بر فصول چهارگانه ذيل مى باشد: سازمانها به عنوان سيستمهاى عقلايى، سازمانها به عنوان سيستهاى طبيعى، سازمانهاى به عنوان سيستمهاى باز، و تركيب نگرسها. در بخش سوم كتاب نيز اين عناوين به چشم مى خورد نظريات محيطى و تأسيس سازمانها.

11ـ ريچارد ال دفت، تئورى سازمان و طراحى ساختار، ترجمه على پارسائيان و سيد محمد اعرابى، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى بازرگانى، 1374.

اين كتاب مشتمل بر شش بخش مى باشد كه در دو جلد ترجمه شده است و هر جلد سه بخش از كتاب را پوشش مى دهد. بخش اول كتاب مشتمل بر مقدمه اى بر سازمانها و ماهيت نظريه سازمان مى باشد. در بخش دوم، مطالبى در مورد مديريت عالى سازمانى، اهداف و اثر بخشى، و نيز ارتباط با محيط خارجى سازمان ارائه شده است. بخش سوم كتاب نيز، درباره طراحى ساختار سازمان بوده و در آن فصول ذيل گنجانده شده است: سيستمهاى اطلاعاتى پيشرفته درسازمانهاى توليدى، اندازه يا بزرگى سازمان رشد و چرخه زندگى، طراحى ساختار سازمان، و ساختارهاى مناسب يا سازمانهاى جهانى. در بخش چهارم و پنجم كتاب درباره روندها و فرايند درون سازمان مطالبى ارائه شدهاست.

و بالاخره، در بخش ششم كتاب درباره رهبرى و طرح سازمانهاى آينده بحث شده است.

12ـ سعادت، اسفنديار، فرايند تصميم گيرى در سازمان، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، بهمن 1372.

مبحث تصميم گيرى هميشه به عنوان بخشى جدايى ناپذير از مديريت، در ادبيات مديريت مطرح بوده است. هربرت سايمون محققى است كه در رابطه با مفهوم و مكانيسم تصميم گيرى مطالعات زيادى انجام داده است. به عقيده ايشان تصميم گيرى و مديريت دو واژه مترادف مى باشند. علاوه بر سايمون، گروه ديگرى از صاحب نظران نيز اين دو را يكى دانسته و مديريت را غيراز تصميم گيرى ندانسته اند و معتقدند كه انجام وظائفى چون برنامه ريزى، سازماندهى يا كنترل در واقـع كـارى جـز تصمـيم گيرى در باره نحوه انجام ايـن فعاليت ها نيست.

اين كتاب در سيـزده فصـل مختلف تنظيم شده است. در فصل اول بيشتر مباحث مقدماتى مطرح مىشود و در فصول بعد اين مطالب مطرح شده است: مدلهاى تصميميم گيرى، مسأله حلّ مى كنيم يـا تصميم مى گيريم؟ جستجو براى يـافتن راه حل، مفهوم عقلايى و كاربرد آن در تصميم گيرى، نقـش شخصيت در تصميم گيرى،نقش محيط در تصميم گيرى، نقش اطلاعات در تصميم گيرى، تصميم گيرى در بحران، نقش مشاركت در تصميم گيرى، تصميم گيرى گروهى، تصميم گيرى و شيوه هاى رهبرى و خلاقيت و نوآوري