معتزله

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

تفویض و امر بین امرین در افعال انسانی براساس قدرت و اراده خدا و انسان

قيمت مقاله الكترونيكي: 
3000تومان

سيدمحمد قاضوي / کارشناس ارشد فلسفه دین مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره    qazavy.7626@chmail.ir
دريافت: 13/11/98                    پذيرش: 14/03/99
چکيده
روشن شدن محل نزاع بین معتزله و امامیه، در مسئله تفویض و امر بین امرین و بررسی مبانی آنها وجهه همت پژوهش پیش‌رو است. آنچه معتزله را به نظریۀ تفویض کشانده، چگونگی تأثیر مسائلی چون قدرت و اراده است، که باید با روش عقلی ـ نقلی مورد بررسی قرار گیرد. معتزله استطاعت را به دلائلی مقدم بر فعل دانسته و بدین بیان انسان را حقیقتاً فاعل می‌دانند. معتزله معتقدند نمی‌توان دو قادر بر یک فعل اجتماع کنند، درحالی‌که هرکدام انگیزه‌ای خلاف یکدیگر دارند. لذا قدرت خداوند را انکار کرده‌اند تا تکلیف، ثواب و عقاب معنا یابد؛ فعل قبیح از خداوند صورت نگیرد و عدالت و حکمت او حفظ شود. در معنای استطاعت، میان برخی از متکلمان امامیه اختلاف است؛ اما در نهایت همه استطاعت انسان و قدرت خداوند را پذیرفته‌اند. امامیه انسان را فاعل مباشر و خداوند را فاعل بالسبب می‌دانند. بدین معنا هر دو فاعل حقیقی نامیده می‌شوند. نسبت به افعال قبیح، انسان فاعل مستقیم و خداوند فاعل با واسطه و بالعرض است.
كليدواژه‌ها: امامیه، معتزله، تفویض، امر بین امرین، قدرت، استطاعت، اراده.


 

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
271
شماره صفحه: 
59
صفحه شروع مقاله: 
59
صفحه پایان مقاله: 
68

تحليلى تطبيقى از شفاعتدر نگاه فخررازى و قاضى عبدالجبار

سال بيست و چهارم ـ شماره 216 (ويژه كلام)

زكيه فلاح يخدانى / كارشناس ارشد فلسفه و كلام دانشگاه اصفهان و دانش پژوه سطح 3 جامعه الزهرا عليهاالسلام   gomnam114@yahoo.com

دريافت: 2/6/93                    پذيرش: 6/12/93

چكيده

شفاعت يكى از باورهاى اديان، به ويژه دين اسلام است كه افزون بر دلالت آياتى از قرآن كريم، روايات معصومان عليهم السلام در مورد آن به حد تواتر رسيده است. متكلمان مسلمان اتفاق نظر دارند كه شفاعت از باورهاى پذيرفته شده در ميان عقايد اسلامى است، گرچه در تفسير آن اختلاف نظر دارند. گروهى همچون معتزليان به دليل پيش داورى در مسئله عمل به وعيد، ناچار شدند شفاعت را مختص افراد مطيع و نيكوكار بدانند. در نتيجه، شفاعت پيامبر سبب افزايش درجه نيكوكاران است نه نجات گنه كاران، اما اشاعره معتقدند شفاعت، مخصوص مرتكبان گناه كبيره اى است كه به دليلى نتوانسته اند قبل از مرگ توبه كنند.

     اين مقاله سعى دارد ديدگاه دو تن از دانشمندان مهم مسلمان، فخررازى و قاضى عبدالجبار كه يكى نماينده مكتب اشعرى و ديگرى نماينده مكتب معتزلى است، به شيوه توصيفى ـ تحليلى مورد بررسى قرار دهد. نتايج به دست آمده حاكى از اين است كه شفاعت اولياى الهى مشروط به مشيت الهى و تحت ضوابط خاصى است و علاوه بر زيادت در منفعت، باعث رفع عقاب نيز مى گردد.

 

كليدواژه ها: شفاعت، اشاعره، معتزله، قاضى عبدالجبار، فخررازى، مرتكب گناه كبيره.

سال انتشار: 
24
شماره مجله: 
216
شماره صفحه: 
81

مصلحت در افعال الهى بررسى ديدگاه علّامه طباطبائى

سال بيست و چهارم ـ شماره 211 (ويژه دين شناسى)

جمال الدين سليمانى كياسرى / دانش پژوه سطح چهار مؤسسه بين المللى مطالعات اسلامى. jamaleddin_soleimani@yahoo.com

دريافت: 19/6/93               پذيرش: 29/11/93

چكيده

اين مقاله درصدد بررسى مصلحت و حكمت در افعال الهى است. آيا افعال الهى بر يك سلسله مصالح و حكمت ها مبتنى است؟ آيا مى توان فرض كرد افعال الهى خالى از مصالح و به گزاف صادر شود؟ هدف اين نوشتار بررسى دقيق سنخ افعال الهى و يكسانى و يا تفاوت آنها با افعال انسان هاست. پاسخ به اين سؤال باب وسيعى از معرفت ذات ربوبى را به روى ما مى گشايد و شناخت برخى از افعال و صفات الهى را براى ما تسهيل مى كند. روش نوشتار در مقام گردآورى، اسنادى و در مقام تبيين، توصيفى و تحليلى بوده و با محوريت ديدگاه علّامه طباطبائى در تفسير شريف الميزان صورت گرفته است. با بررسى ديدگاه مؤلف تفسير الميزان، به تعريف جديدى از مصلحت در افعال الهى ـ غير از آنچه بين اشاعره و معتزله مشهور بود ـ مى رسيم. اين ديدگاه نوعى جمع بندى ابتكارى و بديع بين آياتى از قرآن كريم است كه در اين مقاله به آنها اشاره شده است.

 

كليدواژه ها: مشيت، فعل الهى، اشاعره، معتزله.

 


سال انتشار: 
24
شماره مجله: 
210
شماره صفحه: 
29
محتوای تغذیه