اشاعره

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

جلوه‌های توحیدی و مراتب آن در دیوان حکیم سنایی

قيمت مقاله الكترونيكي: 
3000تومان

حمزه محمدی ده‌چشمه / دانشجوي دكتري زبان و ادبیات فارسی دانشگاه كاشان    hamzehm661@gmail.com
مژگان جهاندار / دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی شهرکرد
دريافت: 22/5/98                    پذيرش: 25/12/98
چکيده
سنایی بنیانگذار واقعیِ منظوم عرفانی است که قرنی بر اذهان و قلوب تسلط داشت و اشعار وی علاوه بر نقل در متون تصوف از قبیل سوانح غزالی و لوایح منسوب به عین‌القضاة و کشف‌الاسرار میبدی، در مثنوی و فیه ما فیه مولوی و... نیز به استشهاد آمده است. ازآنجاکه توحید یکی از مباحث عرفانی است که در آثار سنایی بازتاب گسترده‌ای دارد. این پژوهش سعی می‌کند با تحقیق در آثار سنایی غزنوی، توحید و نمودهای توحیدی را در آثارِ این شاعرِ گران‌سنگ یافته و به این نتیجه برسد که در اشعاری که سخن از افعال حق‌تعالی است، عقاید سنایی گاهی به اشاعره نزدیک می‌شود، اما به‌طور قطع نمی‌توان ادعا کرد که سنایی در توحید و خداشناسی سمعاً و طاعتاً از نظام توحیدی اشاعره پیروی کرده است. سنایی در پاره‌ای از بحث‌ها، همچون منحصر ساختن نقش‌ها و کارها به خدا، آهنگ گسترش کلام اشعری است، اما با طرح اندیشه‌های فرقه‌های دیگر مانند شیعه، قصد دارد با نزدیک کردن مذهب‌ها، مسلمانان را در سایۀ اصل توحید یکی سازد.
كليدواژه‌ها: عرفان، توحید، اشاعره، سنایی، صفات سلبیه.
 

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
268
شماره صفحه: 
59

سهم انسان در ايجاد افعال(بررسى نظريه كسب)

سال بيست و ششم ـ شماره 234 (ويژه كلام)

يزدان محمدى / كارشناس ارشد اخلاق اسلامى دانشگاه قم     yazdan6008@gmail.com

دريافت: 22/7/95               پذيرش: 17/2/96

 

چكيده

انديشمندان اسلامى درباره سهم انسان در ايجاد افعالش، آراء متفاوتى ارائه داده اند. از متكلمان اسلامى، معتزله قايل به تفويض اند و جبريان اختيار انسان را نفى مى كنند، اما اشاعره نظريه «كسب» را ابداع كرده اند. در مقاله حاضر، با تحقيق در كتاب ها و مقالات كلامى، به انگيزه اشاعره براى بيان نظريه «كسب» و مهم ترين ادله عقلى و نقلى ايشان اشاره و عدم كفايت ادله شان اثبات شده است. همچنين تقريرات مختلف اشاعره از كسب، تبيين و نقد و بررسى گرديده است. اما افزون بر آنكه ادله اشاعره در اثبات مدعاى ايشان ناكافى است، تقريرهاى متعددشان از كسب نيز مفهوم صحيحى به دست نمى دهد. ازاين رو، نظريه «كسب» اسمى است بدون مسماى صحيح. در نتيجه، تلاش اشاعره براى مقابله با جبر به نتيجه نرسيد؛ زيرا بازگشت نظريه «كسب» به نظريه «جبر» است. ازاين رو، همه اشكالاتى كه متوجه جبريه است، بر كسبيه نيز وارد است، مگر برخى از اشاعره مانند جوينى و تفتازانى كه تقرير ايشان از كسب به نظريه اماميه (الامر بين الامرين) بازمى گردد.

 

كليدواژه ها: اشاعره، نظريه كسب، جبر، اختيار.


 

سال انتشار: 
26
شماره مجله: 
234
شماره صفحه: 
49

بررسى چالش هاى قاعده «لطف» و گزينش طرح نوين

ماهنامه علمى ـ ترويجى در زمينه علوم انسانى مرداد 1395

حسن دين پناه / دانشجوى دكترى اديان مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره    hasandinpanah@gmail.com

دريافت: 29/6/94               پذيرش: 29/11/94

 

چكيده

قاعده «لطف» از جمله نخستين قواعد در كلام اماميه بوده و پايه و اساس مجموعه اى از باورهاى اماميه به شمار مى رود. هر فعلى كه خداوند در حق بندگان انجام مى دهد تا به سبب آن، به انجام طاعت ها و دورى از گناهان هدايت يابند، «لطف» نام دارد. نقش ويژه تبيين قاعده لطف در دوره كنونى از آنِ مكتب اماميه است. هرچند مكتب معتزله، باور به وجوب لطف الهى دارند، اما فعاليت هاى آنها در قرن هفتم هجرى خاتمه پذيرفت و از آن پس، اشاعره در رأس عقايد اهل سنت قرار گرفتند. اشاعره از مخالفان جدى قاعده لطف اند و اشكالاتى را بر اين قاعده وارد ساخته اند.

     اين نوشتار درصدد است با استفاده از روش توصيفى و تحليلى، چالش هاى پيش روى اصل لطف را مورد بررسى قرار داده، تا در پى آن، ابهامات اين قاعده حل گردد. اما با وجود قوت پاسخ هاى مطرح شده به چالش هاى لطف، به نظر مى رسد طرح «برهان حكمت» بهتر است.

 

كليدواژه ها: قاعده لطف، تكليف، اشاعره، الوجوب من اللّه، الوجوب على اللّه، برهان حكمت.

 

سال انتشار: 
25
شماره مجله: 
224
شماره صفحه: 
13

تحليلى تطبيقى از شفاعتدر نگاه فخررازى و قاضى عبدالجبار

سال بيست و چهارم ـ شماره 216 (ويژه كلام)

زكيه فلاح يخدانى / كارشناس ارشد فلسفه و كلام دانشگاه اصفهان و دانش پژوه سطح 3 جامعه الزهرا عليهاالسلام   gomnam114@yahoo.com

دريافت: 2/6/93                    پذيرش: 6/12/93

چكيده

شفاعت يكى از باورهاى اديان، به ويژه دين اسلام است كه افزون بر دلالت آياتى از قرآن كريم، روايات معصومان عليهم السلام در مورد آن به حد تواتر رسيده است. متكلمان مسلمان اتفاق نظر دارند كه شفاعت از باورهاى پذيرفته شده در ميان عقايد اسلامى است، گرچه در تفسير آن اختلاف نظر دارند. گروهى همچون معتزليان به دليل پيش داورى در مسئله عمل به وعيد، ناچار شدند شفاعت را مختص افراد مطيع و نيكوكار بدانند. در نتيجه، شفاعت پيامبر سبب افزايش درجه نيكوكاران است نه نجات گنه كاران، اما اشاعره معتقدند شفاعت، مخصوص مرتكبان گناه كبيره اى است كه به دليلى نتوانسته اند قبل از مرگ توبه كنند.

     اين مقاله سعى دارد ديدگاه دو تن از دانشمندان مهم مسلمان، فخررازى و قاضى عبدالجبار كه يكى نماينده مكتب اشعرى و ديگرى نماينده مكتب معتزلى است، به شيوه توصيفى ـ تحليلى مورد بررسى قرار دهد. نتايج به دست آمده حاكى از اين است كه شفاعت اولياى الهى مشروط به مشيت الهى و تحت ضوابط خاصى است و علاوه بر زيادت در منفعت، باعث رفع عقاب نيز مى گردد.

 

كليدواژه ها: شفاعت، اشاعره، معتزله، قاضى عبدالجبار، فخررازى، مرتكب گناه كبيره.

سال انتشار: 
24
شماره مجله: 
216
شماره صفحه: 
81

مصلحت در افعال الهى بررسى ديدگاه علّامه طباطبائى

سال بيست و چهارم ـ شماره 211 (ويژه دين شناسى)

جمال الدين سليمانى كياسرى / دانش پژوه سطح چهار مؤسسه بين المللى مطالعات اسلامى. jamaleddin_soleimani@yahoo.com

دريافت: 19/6/93               پذيرش: 29/11/93

چكيده

اين مقاله درصدد بررسى مصلحت و حكمت در افعال الهى است. آيا افعال الهى بر يك سلسله مصالح و حكمت ها مبتنى است؟ آيا مى توان فرض كرد افعال الهى خالى از مصالح و به گزاف صادر شود؟ هدف اين نوشتار بررسى دقيق سنخ افعال الهى و يكسانى و يا تفاوت آنها با افعال انسان هاست. پاسخ به اين سؤال باب وسيعى از معرفت ذات ربوبى را به روى ما مى گشايد و شناخت برخى از افعال و صفات الهى را براى ما تسهيل مى كند. روش نوشتار در مقام گردآورى، اسنادى و در مقام تبيين، توصيفى و تحليلى بوده و با محوريت ديدگاه علّامه طباطبائى در تفسير شريف الميزان صورت گرفته است. با بررسى ديدگاه مؤلف تفسير الميزان، به تعريف جديدى از مصلحت در افعال الهى ـ غير از آنچه بين اشاعره و معتزله مشهور بود ـ مى رسيم. اين ديدگاه نوعى جمع بندى ابتكارى و بديع بين آياتى از قرآن كريم است كه در اين مقاله به آنها اشاره شده است.

 

كليدواژه ها: مشيت، فعل الهى، اشاعره، معتزله.

 


سال انتشار: 
24
شماره مجله: 
210
شماره صفحه: 
29
محتوای تغذیه