سكولاريسم

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

رابطه دين و سياست از ديدگاه آيت اللّه مصباح

سال بيست و پنجم ـ شماره 226 (ويژه علوم سياسى)

محمدعلى محيطى اردكان / دكتراى فلسفه مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره           mohiti@qabas.net

دريافت: 29/2/94               پذيرش: 19/7/94

 

چكيده

يكى از علوم مطرح در زمينه علوم انسانى، علم سياست يا علوم سياسى است كه ارتباط آن با دين در ميان  مسلمانان و غيرمسلمانان مورد اختلاف و معركه آراء بوده و هست. مقاله حاضر با روش توصيفى، پس از  واژه شناسى، به تبيين ديدگاه آيت اللّه مصباح در زمينه رابطه دين و سياست پرداخته است. استخراج و تبيين  مبانى نظرى بحث ـ از جمله چيستى و قلمرو دين ـ بيان ضرورت وجود قانون و حكومت، بررسى رابطه اسلام و  حكومت در دو حوزه قانون گذارى و اجراى قانون، و ارزيابى ادله قائلان به لزوم جدايى دين از سياست،  مهم ترين مسائل ارائه شده در اين مقاله است. بر اساس ديدگاه آيت اللّه مصباح، با استناد به ادله عقلى و نقلى  مى توان به اين نتيجه دست يافت كه سياست جزئى از دين و لازمه لاينفك آن است. به اعتقاد ايشان، كسى كه با  منابع غنى اسلام سروكار داشته باشد و آنها را بدون غرض ورزى و با روحيه حقيقت طلبانه مطالعه كند اين رابطه  را به روشنى درك خواهد كرد.

 

كليدواژه ها: دين، سياست، سكولاريسم، حكومت، قانون.

 

 

سال انتشار: 
25
شماره مجله: 
226
شماره صفحه: 
95

سكولاريزاسيون خانواده و تأثير آن در كاهش جمعيت

سال بيست و دوم ـ شماره 189 ـ شهريور 1392، 101ـ116

سيدحامد عنوانى1

چكيده

به موازات انقلابات علمى، با تغيير در مفاهيم خدا، حيات و انسان، اخلاقيات جديدى تعريف مى شود كه عنصر مشترك آن منش ها، فقدان معنويت است. اين جريان كه نگرش «سكولار» نام مى گيرد، الگويى از حيات را ارائه مى دهد كه طبق آن، ارتباط انسان ها با يكديگر بر اساس جلبِ منفعت شخصى رقم مى خورد. نزاع سكولاريسم با پايگاه زندگى بشر، يعنى خانواده، كه به سكولاريزيشنِ خانواده منجر مى گردد، از ايجاد انحراف در فلسفه وجودى خانواده آغاز مى شود و با تغيير جهت در اهداف تأسيس آن تا تغيير محتوايى در وظايف، رفتار و تكاليف اعضاى خانواده پيش مى رود تا انسان ها را به جدازيستن از يكديگر و زوج ها را به جداشدن و زنان را به استقلال اقتصادى و عاطفى مجاب كند؛ جريانى كه سرانجام به تحديد نسل بشر خواهد انجاميد. تحقيق حاضر به روش توصيفى ـ تحليلى است و سعى دارد تا نشان دهد در اين جريان با خارج شدن خانواده از سير منطقى خود، ازدياد نسل انسان ها با مخاطره روبه رو مى شود.

كليدواژه ها: سكولاريسم، سكولاريزاسيون خانواده، كاهش نرخ جمعيت، نهاد خانواده، اشتغال مادران، طلاق، تجرّد.

سال انتشار: 
22
شماره مجله: 
189
شماره صفحه: 
101

بيدارى اسلامى؛ تقابل اسلام سياسى و سكولاريسم

معرفت سال بيستم ـ شماره 168 ـ آذر 1390، 153ـ169

محمداسماعيل عمار1

چكيده

بيدارى اسلامى به عنوان خيزش هويتى همراه با رويكرد تمدنى در قالب اسلام سياسى، در تلاش است تا بار ديگر اوج شكوفايى تمدن اسلامى را تجربه نمايد. اسلام سياسى، گفتمانى است كه حول مفهوم مركزى «حكومت اسلامى» نظم يافته و دغدغه اصلى آن عبارت است از: بازسازى جامعه اسلامى مطابق با مبانى و اصول اسلامى. مواجهه مستقيم با فرهنگ و تمدن غرب، موجب فعال‏سازى اين گفتمان شده و هدف آن را مركزيت‏زدايى از گفتمان ليبرال در سطح جهانى و دفاع از اسلام در برابر تهاجم قدرت‏هاى استكبارى تشكيل مى‏دهد.

اين تحقيق به بررسى محورهاى تقابل دو گفتمان اسلام سياسى و سكولاريسم در جوامع اسلامى مى‏پردازد كه با روش توصيفى ـ تحليلى، با استفاده از منابع موجود و واقعيت‏هاى ملموس انجام گرفته است. مهم‏ترين يافته تحقيق اين است كه چالش و منازعات بين اسلام سياسى و غرب از نوع تمدنى بوده و غرب براى مقابله با بيدارى اسلامى، از ترويج سكولاريسم و نظام‏هاى سكولار در جوامع اسلامى بهره مى‏گيرد.

كليدواژه‏ها: بيدارى اسلامى، گفتمان، اسلام سياسى، سكولاريسم، تقابل.

سال انتشار: 
20
شماره مجله: 
168
شماره صفحه: 
153

سكولاريسم علمي در غرب

سكولاريسم علمي در غرب

علي رمضاني1

چكيده

خاستگاه سكولاريسم، غرب و حوادثي است كه در جريان عصر نوزايي (رنسانس) و پس از آن در مغرب زمين رخ داده است. سكولاريسم داراي ابعاد گوناگوني است و يكي از آن ابعاد جدايي ميان علم و دين است. با ورود افكار سكولاريستي به دنياي اسلام، دين‏زدايي از حوزه علم نيز آغاز شد و بين دانش و ارزش جدايي افتاد. اين تحقيق به روش توصيفي و تحليلي در پي يافتن علل جدايي علم و دين در غرب مي‏باشد و هدف آن اين است تا فرايند فراق بين علم و دين در غرب را روايت كند و با اشاره به دلايل پيدايي و پايايي سكولاريسم علمي در غرب، خاطرنشان سازد كه اين پديده در غرب محصول يك اتفاق تاريخي بوده، و به هيچ‏روي از يك قاعده منطقي گريزناپذير ناشي نشده است، چنان‏كه در اسلام و نيز نگاه جمعي از انديشمندان غربي، تعارضي ميان علم و دين ديده نمي‏شود.

كليدواژه ‏ها: سكولاريسم، علم، غرب، علم سكولار، علم ديني.

سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
132
شماره صفحه: 
135

تأمّلاتي در زندگي و انديشه‏هاي سيدحسين نصر

تأمّلاتي در زندگي و انديشه‏هاي سيدحسين نصر

حسين ارجيني1

چكيده

ديدگاه‏هاي بسياري در حل چالش بين سنّت و مدرنيته ارائه شده كه از جمله مي‏توان به پاسخ سنّت‏گرايان اشاره نمود كه امروزه سيدحسين نصر معروف‏ترين نماينده اين جريان فكري است و آثار بسياري در اين زمينه تأليف كرده كه تأمّلاتي در انديشه وي با توجه به برخي از اين آثار صورت پذيرفته است.

     تأكيد نصر بر سنّت در نقد مدرنيته و تلاش او در نيفتادن در دام بنيادگرايي و نيز اعتقاد به توانمندي اسلام سنّتي در پاسخ‏گويي به مسائل گوناگون، جهت‏گيري درستي است. اما اسلام سنّتي و به طور كلي سنّت‏گرايي كه نصر بر آن اصرار مي‏ورزد با اسلام فقاهتي كه معيار صحيح فهم معارف ديني است، در مسائل گوناگوني با هم چالش دارند. گرايش‏هاي پلوراليستي نصر براي تقريب اديان در جوامع اروپايي و آمريكايي تأثير خوبي داشته ولي پذيرش پلوراليسم در باب حقّانيت و دست كشيدن از دين ناب با انديشه اسلام فقاهتي و آيات صريح قرآني در تعارض است و همچنين حضور پررنگ تصوف به آثار و انديشه‏هاي او رنگ و بوي صوفيانه داده كه جاي تأمّل دارد، البته بر خلاف انديشه‏هاي صوفيه، نصر شريعت‏گريز نيست و حتي قلمرو شريعت را همه ابعاد فردي و اجتماعي مي‏داند و به همين دليل، با جريان سكولار در تقابل جدي است، منتها در ساختار سياسي، سلطنت را به عنوان شكلي از حكومت كه كم‏ترين نقص را در عصر غيبت دارد مي‏پذيرد كه با ولايت فقيه به عنوان نقطه محوري اسلام فقاهتي در تعارض است.

كليدواژه‏ ها: سيدحسين نصر، سنّت، مدرنيته، سنّت‏گرايي، تصوف، پلوراليسم، بنيادگرايي، قلمرو دين، سكولاريسم.

سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
131
شماره صفحه: 
145

دين و رسانه

دين و رسانه

سيدحسين شرف ‏الدين1

چكيده

سپهر عام رسانه‏هاي جمعي مدرن به عنوان برجسته‏ترين دستاوردهاي جهان صنعتي و فناوري‏هاي فرهنگي و ارتباطي پرنفوذ، همه پديده‏ها و عناصر فرهنگي از جمله دين را به گونه‏هاي مختلفي پوشش داده است. كم و كيف اين ارتباط و آثار و نتايج حاصل از آن، به ويژه در حوزه تعامل دين و رسانه‏هاي تصويري، سؤالات و مباحث مهمي را به ميان كشيده و دين‏پژوهان و رسانه‏پژوهان را به عرصه‏هاي مطالعاتي جديدي سوق داده است. اين نوشتار درصدد است تا به اجمال بخشي از نقطه تلاقي‏هاي اين دو حوزه را مورد بررسي قرار داده و تصويري هرچند كلي از فضاي حاكم بر اين تعامل به دست دهد. گونه‏هاي مختلف تعامل دين و رسانه، تأثير و تأثّر هر يك بر، و از ديگري، عوامل مؤثر در تشديد يا تضعيف اين ارتباط و روند جاري اين تعامل عمده‏ترين مباحثي است كه تصريحا و تلويحا از آن سخن رفته است.

كليدواژه ‏ها: دين، فرهنگ، ارتباطات، رسانه، رسانه ديني، دين رسانه اي، سكولاريسم.

سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
131
شماره صفحه: 
13

چالش‌هاي سكولاريستي و حيطه عمل حكومت اسلامي

چالش‌هاي سكولاريستي و حيطه عمل حكومت اسلامي

مهدي اميدي
(دانش‌آموخته حوزه علميه و دانشجوي دكتري علوم سياسي)

چكيده

مقاله حاضر پس از بحث مفهومي درباره سكولاريسم، چالش‌هاي عرفي (سكولاريستي) در برابر حكومت اسلامي را از حيث عملي بررسي مي‌كند و آن را در دو سطح داخلي و خارجي مورد تحقيق قرار مي‌دهد. در سطح خارجي، رويكرد غرب به جهان اسلام، پديده استعمار نوين، جهاني‌شدن و تبليغات رسانه‌اي غرب مورد توجه قرار گرفته است. در سطح داخلي نيز تحوّل بنيادين در انديشه، انگيزه و عمل ديني مديران، نيروهاي روشن‌فكر و حاميان مدرنيته و در نهايت، دنياگروي نخبگان ديني و وابستگي آنها به اركان دولت از عوامل عمده گرايش‌هاي سكولاريستي جامعه و حكومت معرفي شده‌اند. ابهام عرفي شدن جمهوري اسلامي ايران و بررسي آن و نيز ارتباط نوگرايي با سكولاريسم از ديگر مباحث مقاله مذكور است. در خاتمه، برايند ديدگاه‌هاي مكتب سكولاريسم در زمينه تحوّل جوامع و حكومت‌هاي اسلامي به جوامع و حكومت‌هاي سكولار بررسي مي‌شود و از سوي نويسنده ملاحظات و توصيه‌هايي چند ارائه مي‌گردد.

كليدواژه‌ها: حكومت اسلامي، عرفي، عرفي شدن، علمانيت، سكولاريزاسيون، سكولاريسم.

سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
124
شماره صفحه: 
23

علم سكولار يا علم ديني؟

علم سكولار يا علم ديني؟

محمّدرضا بلانيان
(كارشناس ارشد فلسفه)

چكيده

علم سكولار با حذف خدا و ماوراءالطبيعه از حوزه علم شروع مي‌شود، با تقليل جهان طبيعت به جنبه تجربه‌پذير و كميّت‌پذير آن و حذف معارف غيرتجربي از قلمرو معارف بشري ادامه مي‌يابد، به تفكيك ميان علم و اخلاق ختم مي‌شود و هدفش كسب قدرت است و هيچ‌گونه توصيه اخلاقي را حتي براي كساني كه قدرت فراواني در اختيارشان قرار مي‌دهد به همراه ندارد. در مقابل، علم ديني مدعي است كه حذف خدا از قلمرو علم امكان‌پذير نيست و در حقيقت، هر علمي از آن نظر كه شناخت آيات خداست نوعي خداشناسي محسوب مي‌شود و عدم عنايت به عالم معنا و ماوراي طبيعت در حوزه علم مساوي است با درافتادن در ورطه نيهليسم. و به رسميت نشناختن معارف وحياني و شهودي، منجر به از دست دادن چيزي است كه لازمه اساسي تكامل بشر بوده و در خود عالم طبيعت هم رازهايي فراتر از آنچه با ميزان تجربه و كميّت قابل سنجش است وجود دارد. هدف علم جست‌وجوي حقيقت است و اخلاق هم لازمه علم است و تفكيك اين دو از يكديگر عواقب جبران‌ناپذيري به بار خواهد آورد، و در صورتي كه علم تمامي عوامل مزبور را، كه لازم و ملزوم يكديگرند، نداشته باشد اصلاً شايسته نام «علم» نيست.

كليدواژه‌ها: علم سكولار، علم ديني، سكولاريسم، خدا، جهان، معرفت، معنويت، ارزش.

سال انتشار: 
16
شماره مجله: 
121
شماره صفحه: 
119

از خودبيگانگى و بحران هويت

از خودبيگانگى و بحران هويت

رسول جوانى
(دانش آموخته حوزه علميه و دانش پژوه كارشناسى ارشد تخصصى تفسير)

چكيده

اين مقاله ابتدا تعريفى كامل از هويت فردى و اجتماعى و نيز از خودبيگانگى ارائه مى دهد و در ادامه به پيشينه تاريخى موضوع مورد بحث، نظر قرآن در رابطه با آن و نيز نظريات برخى انديشمندان و صاحب نظران در اين باب مى پردازد. سپس با مقدّمه قرار دادن اين مباحث، بحران هويت را به دو قسم فردى و اجتماعى تقسيم نموده، علل هر يك را بيان مى كند. در مبحث علل بحران هويت فردى، عوامل درونى (ضعف ذاتى انسانى، خودفراموشى و خدافراموشى) و عوامل بيرونى (گروه هم سالان و نقش والدين) مورد بررسى قرار گرفته است. در خاتمه نيز علل بحران هويت اجتماعى در موضوعات: تصميم سازان، گروه هاى الگو، فردگرايى، سكولاريسم، تسامح و تساهل اخلاقى، اخلاق سكولار، و تهاجم فرهنگى به بحث گذاشته شده است.

كليدواژه ها: هويت، هويت ملّى و اجتماعى، از خودبيگانگى، خدافراموشى، تصميم سازان، تساهل و تسامح اخلاقى، فردگرايى، سكولاريسم، اخلاق سكولار.

سال انتشار: 
16
شماره مجله: 
117
شماره صفحه: 
121

فمينيسم و نوع نگاه به خانواده

فمينيسم
و نوع نگاه به خانواده

اسماعيل چراغي كوتياني

(دانش آموخته حوزه علميه و كارشناس ارشد جامعه شناسي)

چكيده

فمينيسم در آغاز، به صورت يك اعتراض محدود مطرح گرديد، اما در ادامه، به يك اعتراض و در نهايت، به يك جنبش در حوزه زنان مبدّل شد. اين جريان خود فاقد يك دستگاه فكري مستقل بود. از اين رو، براي استمرار خود، به دامن انديشه هاي نوين ديگر درآويخت و به مدد آن انديشه ها يك رويكرد جنسيتي براي تغيير وضعيت زنان به وجود آورد.

هدف محوري فمينيسم دفاع از حقوق زنان در دو عرصه عمومي (اجتماع) و خصوصي (خانواده) بود. از نگاه آنها، خانواده يكي از حوزه هايي است كه موجب استمرار ستم بر زنان مي شود. از اين رو، محو كلي نهاد «خانواده» و يا تعديل آن و بهبود وضعيت زنان را در آن دنبال مي كنند.

اين نوشتار، نگاهي دارد به جايگاه خانواده در نگرش فمينيستي، و با تبيين اصول و مباني آن، بن مايه انديشه فمينيستي را در رويكرد به خانواده، آشكار مي سازد. اومانيسم، سكولاريسم، اصالت فرد، اصالت تجربه، نسبيّت گرايي، ليبراليسم، برابري و عمل گرايي، و بي توجهي به نهاد خانواده، از جمله اصول فمينيسم به شمار مي روند.

كليدواژه ها: فمينيسم، سكولاريسم، اومانيسم، تجربه گرايي، نسبيت گرايي، فردگرايي، ليبراليسم، عمل گرايي.

سال انتشار: 
16
شماره مجله: 
116
شماره صفحه: 
49
محتوای تغذیه