عقل

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

بررسی تطبیقی جایگاه عقل در شناخت تجربی از دیدگاه کانت و شهید مطهری

قيمت مقاله الكترونيكي: 
3000تومان

* حسن کرمی / دانشجوی دکتری فلسفه مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره و سطح چهار حوزه علميه قم    Hasan.karami118@gmail.com
محسن قمی / استادیار دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام    ghomi@ir110.ir
دريافت: 12/12/98                    پذيرش: 05/04/99
چکيده
هدف ما در این مقاله آن است که با نگاه تطبیقی به جایگاه عقل، حدود و ثغور آن در شناخت تجربی و ارزش آن از منظر کانت و شهید مطهری را مورد بررسی قرار داده و به را‌ه‌کارهای آنان جهت حل مشکل معرفت تجربی و مقایسه و بررسی تطبیقی میان آنها بپردازیم.
کانت برای عقل معانی‌ای ذکر کرده و عقل به معنای فاهمه را دارای اعتبار معرفتی می‌داند. وی قضاوت عقل را درحوزة متافیزیک، غیرمعتبر و در حوزة فیزیک با توجه به زمانمند و مکانمند بودن، معتبر می‌داند. کانت برای حل مشکل شناخت تجربی، احکام تألیفی پیشین مطرح کرده و برای کلیت و عینیت آن از مقولات محض فاهمه استفاده می‌کند و همچنین شناخت صحیح مفهوم عقل و عملکرد آن را در تشخیص شناخت تجربی درست دخیل می‌داند.    
اما شهید مطهری نقش عقل را در معرفت تجربی از راه مبدئیت احکام بدیهی عقلی برای شناخت تجربي دانسته و با استفاده از معقولات ثانیه در معرفت تجربی به حل مشکل شناخت تجربی می‌پردازد. ایشان نقش عقل در معرفت تجربی را در دو حوزة تصورات و تصدیقات ترسیم می‌کند. در باب تصورات، ادراکات تجربی و حسی مقدم و زمینه ساز برای تصورات عقلی بوده و در حوزة تصدیقات، اصالت با عقل بوده و تصدیقات عقلی مقدم بر تصدیقات تجربی است و بدون عقل هیچگونه حکم و تصدیقی حتی تصدیق تجربی حاصل نخواهد شد.
کليدواژه‌ها: عقل، فهم، معرفت تجربی، عینیت، کلیت.

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
273
شماره صفحه: 
49
صفحه شروع مقاله: 
49
صفحه پایان مقاله: 
60

بررسي رابطۀ عقل و دين در نظر شهيد استاد مطهري

سال بيست و ششم ـ شماره 238 (ويژة جامعه‌شناسي)

مهدی ولی‌نژاد / کارشناس ارشد برنامه‌ريزي آموزشي؛ راهبر آموزشي و پرورشي منطقة موسيان؛ مدرس دانشگاه آزاد اسلامي واحد ايلام                                                                                                                                                          Mvalinejad_6534@yahoo.com

احسان خانمحمدی / کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه یاسوج                                                 Ehskh1991@gmail.com

دريافت: 14/5/1395                                                       پذيرش: 18/2/1396

چکیده

ماهیت مفاهیم «عقل» و «دین»، و از همه مهم‌تر، رابطه بین آنها همواره از مهم‌ترین مباحث قابل توجه و مناقشه در بین متکلمان و نظریه‌پردازان حوزه‌های مطالعاتی، به‌ویژه معرفت‌شناسی و علم کلام بوده است. آراء متفاوت و گاه متناقض در این زمینه شبهات و ابهامات بسیاری را موجب شده است. اندیشه‌های شهید مطهری به عنوان یکی از قابل استنادترین الگوها در زمینۀ ارتباط عقل و دین، همواره مطمح‌نظر بوده است. ازاین‌رو، با نظر به اهمیت این موضوع، پژوهش پیش‌رو با هدف شناخت نسبت عقل و دین با یکدیگر از نظر ايشان صورت گرفته است. برای گردآوری داده‌ها، از روش اسنادي و ابزار فیش‌برداری استفاده شده است. نتایج نشان مي‌دهد که در نظر شهید مطهری، عقل و دین علاوه بر سازگاری، مکمّل یکدیگر نیز هستند. در واقع، انسان با هیچ‌کدام از دو مقولۀ مذکور، به‌تنهایی قادر به وصول تکامل و سعادت واقعی نیست و این مهم تنها در صورت همراهی عقل با دین قابل تحقق است. با وجود اين، دین نسبت به عقل از تقدم برخوردار است؛ زيرا دین پرورانندۀ عقل است.

کلیدواژه‌ها: عقل، دین، وحی، عقل نظری، عقل عملی، عقل فطری.

 

سال انتشار: 
26
شماره مجله: 
83
شماره صفحه: 
93

جستارى در تربيت عقلانى؛واكاوى ديدگاه قرآن كريم و انديشه امام خمينى قدس سره

سال بيست و ششم ـ شماره 236 (ويژه علوم تربيتى)

عليرضا فقيهى / استاديار دانشگاه آزاد اسلامى واحد اراك     a-faghihi@iau-arak.ac.ir

نسرين تركاشوند / دانشجوى دكترى فلسفه تعليم و تربيت اسلامى دانشگاه آزاد اسلامى واحد اراك   Tarkashvand.Nasrin@gmail.com

سال انتشار: 
26
شماره مجله: 
236
شماره صفحه: 
27

تبيين وجودشناختى متعالى يا ناسوتى شدن انسان با رويكرد حكمت متعاليه

سال بيست و ششم ـ شماره 232 (ويژه فلسفه)

محسن ايزدى / استاديار گروه معارف اسلامى دانشگاه قم      mohseneizadi@yahoo.com

دريافت: 12/5/95               پذيرش: 19/12/95

 

چكيده

سال انتشار: 
26
شماره مجله: 
232
شماره صفحه: 
53

چهارده استدلال بر جواز و لزوم بهره گيرى از عقل در تفسير قرآن

سال بيست و پنجم ـ شماره 222 (ويژه علوم قرآنى)

حميد آريان / استاديار گروه تفسير مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره        aryan@qabas.net

دريافت: 29/11/94               پذيرش: 21/2/95

چكيده

جريان عقل گرايى به مثابه يك طيف، نظريه ها و ديدگاه هاى مختلفى را دربر مى گيرد. تمام نگرش ها در اين طيف نسبت به اصل اثرگذارى عقل در فرايند تفسير توافق دارند، اما در كم و كيف  و شرايط آن، اختلاف هايى در بين آنان ديده مى شود. از ديدگاه اين جريان، نه تنها بهره گيرى از قوه عقل و داده هاى عقلى در فهم و تفسير قرآن مجاز، بلكه لازم است. مقاله با روش توصيفى ـ تحليلى و با هدف ارائه مهم ترين استدلال هاى اقامه شده در اثبات مدعاى يادشده فراهم آمده است. تعدادى از اين ادله ناظر به اصل جواز به كارگيرى عقل در تفسير هستند و برخى ديگر بر لزوم به كارگيرى عقل در فرايند تفسير دلالت و تأكيد دارند. حاصل پژوهش اين است كه با وجود ادله متقن عقلى و نقلى، دخالت عقل به عنوان قوه استنباط و نيز به كارگيرى مدركات عقلى به عنوان قرينه براى فهم مراد خدا از آيات قرآن لازم است و با حذف عقل از صحنه تفسير قرآن، دستيابى به معناى مراد الهى در بخشى از آيات ناممكن و در تعدادى ديگر از آيات منجر به انحراف در تفسير و حصول معنايى نادرست از آيات خواهد شد.

 

كليدواژه ها: عقل، تفسير قرآن، استدلال عقلى، عقل گرايى در تفسير، دلايل عقل گرايى در تفسير.

 

سال انتشار: 
25
شماره مجله: 
222
شماره صفحه: 
29

نگاهى انتقادى به مواجهه غزالى با فلسفه

سال بيست و پنجم ـ شماره 221 (ويژه فلسفه)

فرومن حيدرنژاد / كارشناس ارشد تفسير قرآن و عضو هيئت علمى دانشگاه پيام نور لرستان           frooman114@yahoo.com

سال انتشار: 
25
شماره مجله: 
221
شماره صفحه: 
63

وثاقت معرفت عقلانى در تفسير الميزان

سال بيست و پنجم ـ شماره 220 (ويژه فلسفه)

عباس قربانى / استاديار دانشگاه تهران             ab.ghorbani@ut.ac.ir

دريافت: 29/2/94               پذيرش: 23/10/94

 

چكيده

قرآن كريم با دعوت به خردورزى، از انسان ايمان به خدا، جهان غيب و زندگى مؤمنانه را طلب مى كند. اما وثاقت عقل حتى در باب جهان مشهود سخت مورد مناقشه است. در اين صورت، چگونه مى توان به دعوت قرآن پاسخ مثبت داد؟! در تفسير الميزان چه راه حلى ارائه مى شود؟ در اين تحقيق، با هدف يافتن پاسخ براى پرسش هاى فوق و تأمين اعتماد نسبت به عقل و يافته هاى آن، با روش كتابخانه اى و استناد به مطالب علامه طباطبائى در الميزان و به تناسب، آثار ديگر ايشان و نيز با تحليل منطقى روشن مى شود كه استاد در عين تأكيد بر بداهت مفهوم علم و تحقق مصداق آن، ضمن پاسخ به شكاكان و حس گرايان، وثاقت معرفت عقلى را اثبات مى كند و بدين ترتيب، مخاطب ايشان نسبت به اعتبار كاربست عقل براى تأمل در آيات تكوينى و تشريعى اطمينان خاطر مى يابد.

 

كليدواژه ها: معرفت شناسى، شكاكيت، حس، عقل، علم، وثاقت، الميزان.

 

سال انتشار: 
25
شماره مجله: 
220
شماره صفحه: 
43

طرق معرفت دينى و نسبت بين آنها از منظر علّامه طباطبائى

سال بيست و سوم ـ شماره 206 (ويژه فلسفه)

مهدى جلالوند[1]

چكيده

معرفت دينى شامل يافته هايى است كه با فهم روشمند و پژوهش در منابع دينى، از طرق متفاوتى حاصل مى گردد. انديشمندان دينى راه ها و روش هاى مختلفى براى اين مقصود مطرح نموده اند. علّامه طباطبائى به عنوان يك انديشمند دينى، بر اساس مبانى خاصى تلاش خويش را در اين زمينه متمركز نموده، براى فهم صحيح و ضابطه مند دين، سه طريق متفاوت عرضه داشته است.نوشتار حاضر با روشى توصيفى ـ تحليلى و از ميان مكتوبات برجاى مانده از علّامه، به بررسى طرق موردنظر ايشان در معرفت دينى پرداخته و در پى كشف نسبت بين آنها برآمده است. در نظر وى، ظواهر دين، عقل و تهذيب نفس به عنوان سه طريق متفاوت در نيل به معرفت دينى هستند كه هركدام پيش فرض ها و لوازم خاص خود را داشته، به صورت مستقل مورد استفاده قرار مى گيرند و امكان امتزاج آنها وجود ندارد؛ لكن نتيجه معرفت انديشمند دينى در هر سه طريق، واحد خواهد بود و تفاوت طرق به اختلاف نتيجه نمى انجامد.

 

كليدواژه ها: علّامه طباطبائى، معرفت دينى، ظواهر دينى، عقل، عرفان.



[1] كارشناس ارشد فلسفه و كلام اسلامى دانشگاه قم. jalalvand61@gmail.com

دريافت: 2/12/92               پذيرش: 29/9/93


سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
206
شماره صفحه: 
81

فرار به سوى فلسفه

سال بيست و سوم ـ شماره 206 (ويژه فلسفه)

 

سيدمحمد حاجتى شوركى[1]

حسن محيطى اردكان[2]

چكيده

پاسخ به پرسش هاى بنيادين در زمينه حيات انسانى، هميشه يكى از جدى ترين دغدغه هاى بشر بوده است. در همين زمينه، فلاسفه در طول تاريخ، همواره با تمسك به ادله عقلى و فلسفى افزون بر پاسخ گويى به اين پرسش ها، بر نقش مؤثر عقل در كشف حقايق عالم هستى تأكيد كرده اند. با وجود اين، در سال هاى اخير، برخى افراد با انگيزه هاى متفاوت، درصدد برآمده اند تا با طرح برخى شبهات، عدم جواز و يا دست كم عدم ضرورت فلسفه ورزى را القا كنند. در نوشتار حاضر، سعى شده است تا با روش توصيفى ـ تحليلى، فوايد و ضرورت فلسفه تبيين شده، به مهم ترين شبهات مخالفان فلسفه در حد وسع، پاسخ داده شود. نتايج تحقيق حاكى از آن است كه بيشتر شبهات مخالفان فلسفه به سبب برداشت نادرست از برخى روايات، مدعاها و سخنان فلاسفه بوده است. بنابراين، با رفع اين شبهات، هيچ ترديدى در ضرورت فلسفه ورزى به هدف شكل گيرى جهان بينى صحيح، تعميق معارف دينى و دفاع از آموزه هاى دين روا نخواهد بود.

 

كليدواژه ها: فلسفه، تفلسف، صدرالمتألهين، عقل، دين.



[1] دانش پژوه كارشناسى ارشد دين شناسى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره.

 

[2] دانش پژوه دكترى فلسفه مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره. nagi1364@yahoo.com

دريافت: 19/11/92               پذيرش: 25/9/93


سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
206
شماره صفحه: 
13

پيش گيرى و درمان اختلالات روانى بر اساس نظام روابط چهارسويه و با نگرش به حديث جنود عقل و جهل

سال بيست و سوم ـ شماره 205 -دي 1393

معصومه سادات رهنمايى[1]

سيدعلى محمد موسوى[2]

محمدرضا جلالى[3]

چكيده

بروز و ظهور بسيارى از اختلالات روانى ناشى از نابسامانى هاى فكرى و رفتارى در عملكرد شخص در روابط چهارسويه است. از طرفى، با مراجعه به حديث مشهور جنود عقل و جهل، درمى يابيم ويژگى هايى كه اين حديث براى عقل و عقلانى زيستن از يك سو و براى جهل و جاهلانه زيستن از سوى ديگر، بيان داشته است نقطه عطفى در سامان دهى روابط چهارسويه و مبارزه با عوامل و عناصر نابسامانى در روابط مزبور به شمار مى رود. اين مقاله بر آن است تا با روش اسنادى و با روشى توصيفى ـ تحليلى، ضمن مراجعه به منابع دينى و متون روان شناختى و نگرشى به حديث «جنود عقل و جهل»، نقش صفات و ويژگى هاى عقلانيت در تنظيم و سامان دهى روابط چهارسويه، همچنين نقش صفات و ويژگى هاى جهالت در نابهنجارسازى روابط چهارسويه و راه هاى برون رفت و فروكاستن از اين نابهنجارى ها را مورد تجزيه و تحليل قرار دهد. نتايج حاكى از آن است كه هر شخصى براى سامان دهى زندگى خود، نيازمند برقرارى ارتباط مناسب و سالم با خدا، ديگران، محيط و خويشتن است. همچنين روشن شد اختلالات روانى در اكثر موارد ناشى از ناكارآمدى و نارسايى در روابط چهارگانه انسان است. بنابراين، هرقدر روابط انسان نظام مندتر و سامان يافته تر باشد، مسير رهايى و برون رفت وى از اختلال هاى روانى روشن تر و هموارتر خواهد بود.

كليدواژه ها: اختلال روانى، عقل، جهل، نظام روابط چهارسويه، پيش گيرى، درمان.



[1] كارشناس ارشد روان شناسى دانشگاه بين المللى امام خمينى قدس سره قزوين.  msrahnama@yahoo.com

[2] استاديار روان شناسى دانشگاه بين المللى امام خمينى قدس سرهقزوين.

[3] استاديار روان شناسى دانشگاه بين المللى امام خمينى قدس سرهقزوين.

دريافت: 3/2/93               پذيرش: 25/9/93


سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
205
شماره صفحه: 
57
محتوای تغذیه