فطرت

  • user warning: Can't find record in 'progress' query: DELETE FROM progress WHERE name = 'ultimate_cron_poorman' in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\progress\progress.module on line 131.
  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

جايگاه راست گويى و درست كردارى در معارف اسلام

سال بيست و پنجم ـ شماره 222 (ويژه علوم قرآنى)

آيت اللّه علّامه محمدتقى مصباح

چكيده

اين مقاله به ويژگى شيعيان و نقش راست گويى و درست كردارى در معارف ناب اسلامى مى پردازد. اميرمؤمنان على عليه السلام پس از آنكه عرفان الهى و عمل به دستورهاى خداى سبحان و برخوردارى از فضايل و ملكات اخلاقى را سه ويژگى اساسى و كلى شيعيان واقعى برمى شمارند، مى فرمايند: «مَنْطِقُهُمُ الصَّوَابُ»؛ گفتار شيعيان درست و بهنجار است.

     نعمت سخن گفتن از جمله نعمت هاى بزرگ خداوند سبحان به بشر و وجه تمايز او از ساير حيوانات است. قرآن كريم نيز مى فرمايد: «خَلَقَ الإِنسَانَ عَلَّمَهُ الْبَيانَ»(الرحمن: 3ـ4). سخن گفتن نعمتى است كه قوام انسانيت به آن است. اما آفت بزرگ آن، دروغ است؛ چراكه هدف از سخن گفتن، آگاهى بخشى به مخاطب از داشته ها و اطلاعات درست است، و دروغ گمراه ساختن مخاطب است و اين خلاف مقتضاى فطرت خدادادى است. در آموزه هاى دينى كليد و منشأ همه پليدى ها دروغ شمرده شده است.

كليدواژه ها: راست گويى، دروغ، فطرت، آموزه هاى دينى.

 

سال انتشار: 
25
شماره مجله: 
222
شماره صفحه: 
5

بررسى ويژگى ها و ابعاد فطرت از نگاه قرآن

سال بيست و چهارم ـ شماره 215 (ويژه تعليم و تربيت ارزش ها)

 

احمد شهامت / دانشجوى دكترى فقه تربيتى جامعه المصطفى العالمية                              amadshahamat@chmail.ir

سيداحمد رهنمايى / دانشيار گروه علوم تربيتى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره                    rahnama@qabas.net

دريافت: 25/7/93               پذيرش: 19/6/94

 

چكيده

ازآنجاكه فطرت از مبانى مهم انسان شناختى در دانش تعليم و تربيت است، اين پرسش مطرح است كه اين مفهوم از نگاه قرآن به چه معناست و چه ابعاد و ويژگى هايى دارد؟ آيات مرتبط با فطرت را مى توان در چهارده گروه دسته بندى نمود. پس از بررسى اين آيات به روش تحليلى ـ استنباطى مى توان نكات ذيل را در سه بخش ارائه نمود. اول، نكات عمومى درباره فطرت: فطرت ذاتى و خدادادى است و نه اكتسابى كه در همه افراد بشر همسان مى باشد. فطرت اگرچه تغييرناپذير است و از بين نمى رود، اما ممكن است ضعيف و فراموش گردد. گرايش ها و بينش هاى فطرى نيازمند يادآورى هستند. عواملى نظير تزكيه نفس باعث رشد داشته هاى فطرى انسان مى گردد. دوم، نكات درباره بعد شناختى فطرت: علاوه بر «خودشناسى فطرى» انسان، بخشى از شناخت هاى فطرى انسان مربوط به ربوبيت الهى و صفات وحدانيت، الوهيت، خالقيت و رازقيت الهى مى باشد كه از آن به عنوان «خداشناسى فطرى» ياد مى شود. سوم، نكاتى در بعد گرايشى و انگيزشى انسان است: انسان داراى گرايش هاى فطرى «خداپرستى فطرى»، «كمال طلبى»، «فضيلت گرايى»، «ميل به جاودانگى» و «حق گرايى» است. خداوند و دين او محبوب فطرى انسان، و كفر، فسق، سركشى و گناه، منفور فطرى انسان است.

 

كليدواژه ها: فطرت، فطرت الهى، ويژگى هاى فطرت، شناخت هاى فطرى، گرايش هاى فطرى.

 

Marifat____________________________________________________________ Vol. 24, No 8, Aban 1394

سال انتشار: 
24
شماره مجله: 
215
شماره صفحه: 
29

درآمدى بر نظريه فقه و فطرت

سال بيست و چهارم ـ شماره 211 (ويژه دين شناسى)

عباسعلى مشكانى سبزوارى / كارشناس ارشد فلسفه دين دانشگاه باقرالعلوم عليه السلام.

meshkani.a@gmail.com

غلامعلى اسماعيلى كريزى / عضو هيئت علمى گروه فقه و مبانى حقوق دانشگاه آزاد اسلامى واحد دامغان.                               esmaeiliali74@gmail.com

دريافت: 2/6/93               پذيرش: 29/11/93

چكيده

يكى از اقدامات ضرورى در خصوص توسعه فقه، توسعه منابع آن است. توسعه منابع در دو جهت كيفى و كمّى امكان پذير است. در توسعه كيفى، نوع نگاه و برداشت از منابع، موضوع بحث است. اما در توسعه كمّى، بحث بر سر اين است كه آيا منابع فقه در چهار منبع كنونى محصور است و يا از منابع ديگرى نيز مى توان در استنباط و استخراج احكام بهره جست؟ فطرت به عنوان يار ديرپا ـ اما مغفولٌ عنه ـ عقل، يكى از نمونه هاى قابل بحث و بررسى است كه آيا قابليت منبع قرار گرفتن براى فقه و احكام دينى را دارد يا خير؟ مقاله حاضر به تبيين كاركردهاى گوناگون علمى و عملى فطرت در سه مقوله پيشينى، ميانى و پسينى مى پردازد. در كاركرد پيشينى، فطرت به مثابه كشتزارى مستعد، زمينه و پيش زمينه فعاليت و ثمربخشى منابع چهارگانه كتاب، سنت، اجماع و عقل را فراهم مى كند. در كاركرد ميانى، فطرت ـ فى الجمله ـ در كنار منابع چهارگانه قرار گرفته و منبع فهم برخى از آموزه هاى دينى است. در كاركرد پسينى، فطرت معيار و ملاك صحت گزاره ها و آموزه هاى استنباطى دينى است.

 

كليدواژه ها: فقه، حكومت، فطرت، مصباحى، معيارى، مفتاحى.


سال انتشار: 
24
شماره مجله: 
211
شماره صفحه: 
107

ارتباط مفهومى محبت با ساير مفاهيم همسان و غيرهمسان قرآنى

معرفت سال بيست و دوم ـ شماره 187 ـ تير 1392، 91ـ107

صديقه سالار1

چكيده

واژه «محبت» و مفهوم آن، در فرهنگ قرآن كريم جايگاه ويژه دارد. اين نوشتار درصدد است تا از طريق بررسى تعامل معنايى واژه محبت با برخى از واژگان نظير مودت، ولايت، عبادت، رحمت، حنان، رأفت و شفقت و تقابل معنايى آن با برخى ديگر، نظير كراهت، بغض و عداوت، و همچنين از طريق بررسى برخى ديگر از عناصر زبانى قرآن مانند اراده و اختيار، فطرت، معرفت، تقوا، كه به گونه اى با مفهوم محبت در كاربردهاى قرآنى ارتباط پيدا مى كند، چگونگى روابط مفهومى محبت را با ديگر واژگان همسان و غيرهمسان در حوزه زبان قرآن تبيين و آشكار نمايد. محبت، به معناى ميل طبع همراه با حكمت و نزديكى بين دو چيز است كه اطاعت و وابستگى به محبوب را نتيجه دهد؛ بعد معنوى يك پيوند و برطرف كننده نياز نفسانى انسان و همچنين كشش ذاتى براى رسيدن به نوعى كمال است. از سوى ديگر، محبت نقطه اتصال مفاهيم شاخص قرآنى همچون ايمان، اختيار و اطاعت و دورى از گناه است. اين نوشتار نشان مى دهد كه نقش محبت در فرهنگ قرآنى نقشى اساسى است؛ زيرا نقطه اتصال بسيارى مفاهيم قرآنى محبت، حب و محبوب است.

كليدواژه ها: محبت، مودت، كراهت، ولايت، فطرت، اطاعت، تقوا.

سال انتشار: 
22
شماره مجله: 
187
شماره صفحه: 
91

فطرت در آيات و روايات

معرفت سال بيست و دوم ـ شماره 187 ـ تير 1392، 29ـ45

 

 نجمه درودى1
حسن ملكى2

چكيده

فطرت امرى تكوينى و جزئى از سرشت انسان است كه به بعد روحى و معنوى او مربوط مى شود. اين وديعه الهى در نهاد انسان اگر به حقيقت، ظهور و بروز يابد، مى تواند زمينه حركت، كمال و رشد وى را در مسير عبوديت الهى فراهم آورد. هدف از اين پژوهش تبيين فطرت در قرآن و روايات مى باشد. در اين مقاله با استناد به آيات قرآن و روايات معصومان عليهم السلام و با استفاده از روش توصيفى ـ تحليلى، به تبيين فطرت پرداخته شده است. بيان ديدگاه هاى مختلف علما در رابطه با فطرت و دو بعد بينشى و گرايشى آن و ويژگى هاى امور فطرى (همگانى و فراگير، فراحيوانى، غيراكتسابى، قابل تجربه، استناد به خدا و تغييرناپذيرى)، عوامل شكوفايى فطرت (تعاليم الهى توسط انبيا و تزكيه نفس) و موانع شكوفايى فطرت (غفلت از خويش، وسوسه هاى علمى و شيطانى، پندارگرايى، عقل متعارف، كبر، خودبينى و هوس، دنياگرايى و زنگار دل) از جمله يافته هاى مهم اين تحقيق مى باشد.

كليدواژه ها: فطرت، شاكله، صبغه، حنيف، طبيعت و غريزه.

سال انتشار: 
22
شماره مجله: 
187
شماره صفحه: 
29

بررسى جايگاه تصوّر و تصديق در ادراك خدا از ديدگاه علّامه طباطبائى

معرفت سال بيستم ـ شماره 166 ـ مهر 1390، 25ـ45

عبدالرضاباقى*

چكيده

اين مقاله به بررسى جايگاه تصوّر و تصديق در ادراك خدا از ديدگاه علّامه طباطبائى مى‏پردازد. با نگاهى به سير تطوّر ادلّه خداشناسى، به دست مى‏آيد اكثر اشكالات در زمينه بحث از خدا، از نرسيدن به مدعا و تصوّر ناصحيح مسئله نشأت مى‏گيرد و نقد براهين خداشناسى در غرب نيز متأثر از همين موضوع است. علّامه طباطبائى ضمن تصريح و تأكيد بر اين نكته، و ضمن اعتقاد به اينكه وجود خدا و وجوب ازلى او، بديهى اولى است و از برهان مستغنى است، سعى مى‏كند از همين نقطه با طرح صحيح مسئله، ادراك خدا را با فطرت به هم گره زده و از فطرى بودن علم حصولى و حضورى به خدا، سخن گويد.

در اين پژوهش، تلاش شده است بحث فطرت از زاويه وجودشناختى و معرفت‏شناختى و از منظر علّامه طباطبائى مورد تشريح قرار گيرد و به مدد توجه به فطرت از منظر معرفت‏شناختى، «حقانيت» و «معقوليت» باور به خدا مورد تحليل و تبيين واقع گردد. ريشه‏يابى ادراك ناصواب خدا و طرح بحث فطرت از زاويه وجودشناختى و معرفت‏شناختى و تفكيك معرفت‏شناسانه حقانيت و معقوليت باور به خدا، از جمله نكات مورد توجه و مهم اين نوشتار است.

كليدواژه‏ها: خدا، تصوّر، تصديق، فطرت، حقانيت، معقوليت، معرفت‏شناختى.

سال انتشار: 
20
شماره مجله: 
166
شماره صفحه: 
25

نبرد پيوسته دشوار انسان با نفس سركش (1)

نبرد پيوسته دشوار انسان با نفس سركش (1)

استاد محمّدتقى مصباح 1

 

چكيده

 دومين مناجات امام سجاد عليه‏السلام در قالب مناجات «خمس عشر»، مناجات شاكين است كه بر سه محور نفس، شيطان و قلب متمركز است. اين بخش به بازشناسى مفهوم، ماهيت و ويژگى‏هاى نفس امّاره مى‏پردازد. نفس امّاره، عاملى است كه انسان را به تأمين اميال پست وامى‏دارد و مانع از شكوفايى استعدادها و ابعاد متعالى در وجود انسان شده، در نتيجه، مانع از نيل او به كمال اصيل انسانى مى‏شود. همه خواسته‏ها و تمايلات نفس انسانى بد و ناپسند نيستند، بلكه اين تمايلات و خواست‏ها نعمت خدادادى محسوب مى‏شوند و بايد انسان به آنها جهت خدايى داده و بر اساس ضوابط عقلى و دينى از آنها بهره گيرد. اما از آن جهت كه نفس امّاره، انسان را به گناه و معصيت وادار مى‏كند، و موجب مى‏شود انسان حقوق و خواست‏هاى خدا و حقوق ديگران را زير پا نهد و او را به ورطه انحطاط و فساد سوق مى‏دهد، «امّاره بالسوء» نام گرفته است. در كلام امام سجّاد عليه‏السلام، نفس امّاره داراى ده ويژگى برجسته است كه در اين بخش به آنها پرداخته مى‏شود.

كليدواژه‏ها: نفس، نفس امّاره، عقل، فطرت، معصيت، گناه.

سال انتشار: 
19
شماره مجله: 
148
شماره صفحه: 
5

رازِ توصيف دوگانه انسان در قرآن

رازِ توصيف دوگانه انسان در قرآن

حجت‏اللّه عليمحمّدي1

چكيده

شناسايي ويژگي‏هاي انسان از ديدگاه قرآن، همواره مورد توجه انديشمندان اسلامي بوده است. در قرآن كريم، دو دسته از آيات درصدد تبيين اين ويژگي‏ها برآمده‏اند. دسته‏اي از آنها به ثناگويي او پرداخته و بهترين سپاس‏ها و ستايش‏ها را در حق او روا مي‏دارند و دسته‏اي ديگر او را سرزنش كرده و بدترين نكوهش‏ها را نثارش مي‏كنند.

هدف از اين نوشتار، رازگشايي از اين توصيفات دوگانه قرآني است. تحقيق حاضر با رويكرد نظري و روش كتابخانه‏اي و به منظور نقد و بررسي اقوال و آراء برخي از انديشمندان اسلامي انجام شده است. تفكيك بين مرحله تكوين كه خداوند امكانات و توانايي‏هاي ويژه‏اي در اختيار انسان قرار داده و مرحله ارزش‏گذاري اخلاقي كه همواره با اراده و اختيار و تكليف همراه است، كليدي است كه مي‏تواند در بازگشايي اين راز به ما مدد رساند.

كليدواژه‏ها: انسان، فطرت، طبيعت، تكوين، ارزش‏گذاري اخلاقي.

سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
136
شماره صفحه: 
107

تأمّلي در امكان استعدادي فطرت

تأمّلي در امكان استعدادي فطرت

حسن قلي ‏پور1

چكيده

آموزه «فطرت» يكي از مباحث بنيادين در انديشه اسلامي تلقّي مي‏شود. بر اساس متون ديني اسلامي، همه انسان‏ها از فطرت خداشناسي برخوردارند؛ ولي مسئله فعليت يا استعدادي بودن اين معرفت حضوري يكي از مسائل مهمي است كه نوعا در محافل و منابع علمي مرتبط مغفول واقع شده و كمتر بدان پرداخته شده است. اين مقاله با رويكرد نظري و به روش كتاب‏خانه‏اي و اسنادي و با هدف بررسي تحليلي بر اساس آيات قرآن كريم و روايات اهل‏بيت عليهم‏السلام، به اين مسئله پرداخته است.

به اعتقاد نگارنده، حتي اگر فعليت فطرت الهيّه را نتوان اثبات كرد، ادعاي صرف استعدادي بودن آن نيز مخالف با فحواي متون ديني است. دست‏كم مي‏توان ادعا كرد معرفت الهيّه نهادينه‏شده در درون انسان‏ها در مقامي بالاتر از استعداد عمومي قرار دارد.

كليدواژه ‏ها: فطرت، امكان استعدادي، فعليت، كمال، ميثاق، تذكر.

سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
1033
شماره صفحه: 
23

زبان قرآن و تعليم و تربيت

زبان قرآن و تعليم و تربيت

محمّد احساني1

چكيده

قرآن كريم كتاب هدايت است و براي تربيت انسان نازل شده و بر اين اساس، مهم‏ترين وظيفه پيامبر تعليم و تربيت بوده است. از اين‏رو، زبان قرآن، زبان آموزش و پرورش و زبان هدايت است. قرآن شيوه‏هاي متفاوتي را به كار گرفته است تا انسان را به كمال روحي و معنوي‏اش برساند.

     اين نوشتار به تبيين گونه‏هاي زبان قرآن و ارتباط آن با تعليم و تربيت پرداخته، مفاهيم كليدي تعليم و تربيت از قبيل مبادي، مباني، اصول، روش‏ها و ابعاد تعليم و تربيت را از قرآن كريم استنباط و ارائه كرده است. نيم‏نگاهي هم به انديشه شهيد مطهّري در اين باب شده است. هدف از اين مقاله استخراج مباني و اصول محوري تعليم و تربيت از زبان قرآن است. روش پژوهشي نيز روش توصيفي، اسنادي و كتابخانه‏اي است.

كليدواژه‏ ها: زبان قرآن، تعليم، تربيت، فطرت.

سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
130
شماره صفحه: 
73
محتوای تغذیه