اراده

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

چیستی و چگونگی صدور اراده در اندیشه صدرالمتألهین

قيمت مقاله الكترونيكي: 
3000تومان

* سيدابوالقاسم حسيني كمارعليا / سطح 4 حوزه علميه قم    s.ahosseini113@yahoo.com
مرتضي رضايي / استاديار گروه فلسفه مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني ره        mrezaeeh50@gmail.com
دريافت: 19/12/98                    پذيرش: 05/05/99
چکيده
اراده انسانی پدیده‌ای است که از جهات مختلف اندیشمندان حوزه عقلی را به اندیشه‌ورزی واداشته است. چیستی اراده، فرایند تحقق آن، رابطه آن با مقدمات، چگونگی تبیین اختیاری بودن آن، تأثیر اراده الهی در تحقق آن ازجمله حوزه‌های اندیشه‌ورزی در مورد پدیدۀ مذکور است. پژوهش حاضر با نگاهی به آراء صدرالمتألهین با رویکردی عقلانی و با روشی تحلیلی ـ توصیفی به پاسخ‌گویی به چیستی و چگونگی تحقق اراده انسانی در اندیشه صدرالمتألهین پرداخته و به این نتایج رهنمون شد که اراده یکی از افعال نفس بوده که بدون نیازمندی به اراده دیگر، به صورت اختیاری از سوی نفس صادر می‌شود و فاعلیت او نسبت به اراده از گونه فاعل بالتجلی است. ازآنجاکه در اندیشۀ صدرا افعال و صفات معلول همسان با وجود آنها، شأنی از شئون الهی است؛ لذا افعال جوانحی نفس و ازجمله اراده در حقیقت فعل الهی خواهد بود؛ هرچند که این، نافی انتساب اراده به نفس نیست.
كليدواژها: اراده، نفس، فاعل بالتجلي.

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
227
شماره صفحه: 
51
صفحه شروع مقاله: 
51
صفحه پایان مقاله: 
57

تفویض و امر بین امرین در افعال انسانی براساس قدرت و اراده خدا و انسان

قيمت مقاله الكترونيكي: 
3000تومان

سيدمحمد قاضوي / کارشناس ارشد فلسفه دین مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره    qazavy.7626@chmail.ir
دريافت: 13/11/98                    پذيرش: 14/03/99
چکيده
روشن شدن محل نزاع بین معتزله و امامیه، در مسئله تفویض و امر بین امرین و بررسی مبانی آنها وجهه همت پژوهش پیش‌رو است. آنچه معتزله را به نظریۀ تفویض کشانده، چگونگی تأثیر مسائلی چون قدرت و اراده است، که باید با روش عقلی ـ نقلی مورد بررسی قرار گیرد. معتزله استطاعت را به دلائلی مقدم بر فعل دانسته و بدین بیان انسان را حقیقتاً فاعل می‌دانند. معتزله معتقدند نمی‌توان دو قادر بر یک فعل اجتماع کنند، درحالی‌که هرکدام انگیزه‌ای خلاف یکدیگر دارند. لذا قدرت خداوند را انکار کرده‌اند تا تکلیف، ثواب و عقاب معنا یابد؛ فعل قبیح از خداوند صورت نگیرد و عدالت و حکمت او حفظ شود. در معنای استطاعت، میان برخی از متکلمان امامیه اختلاف است؛ اما در نهایت همه استطاعت انسان و قدرت خداوند را پذیرفته‌اند. امامیه انسان را فاعل مباشر و خداوند را فاعل بالسبب می‌دانند. بدین معنا هر دو فاعل حقیقی نامیده می‌شوند. نسبت به افعال قبیح، انسان فاعل مستقیم و خداوند فاعل با واسطه و بالعرض است.
كليدواژه‌ها: امامیه، معتزله، تفویض، امر بین امرین، قدرت، استطاعت، اراده.


 

سال انتشار: 
1399
شماره مجله: 
271
شماره صفحه: 
59
صفحه شروع مقاله: 
59
صفحه پایان مقاله: 
68

عوامل تقويت اراده و افزايش قدرت عمل

سال بيست و ششم ـ شماره 239 (ويژة اخلاق)

محمد عالم‌زاده نوري / استاديار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي                                                        mhnoori@gmail.com

دريافت: 11/12/95                                   پذيرش: 26/3/96

 

چكيده

قدرت عمل ـ که از آن به «ارادة انسانی» نیز تعبیر می‌شود ـ حقیقتی اکتسابی، مدّرج و افزایش‌پذیر است و اتصاف به آن ذاتی یا تصادفی نیست، بلکه حدوث، بقا و بالندگی آن وابسته به تلاش و مجاهدت آدمی است. با این وصف، باید عوامل پیدایش، پایداری و تقویت عمل را مطالعه کنیم. راه‌های تقویت قدرت عمل چند چیز است: یکم. یادآوری و توجه که صورت‏های متفاوتی دارد (یادآوری شخصی، یادآوری توسط دیگران، یادآوری از راه مشاهدة عمل دیگران، یادآوری از راه تجربة عملی، و یادآوری از راه تداعی معانی)؛ دوم. مقابله با هوا و تضعیف امیال مزاحم؛ سوم. اراده ورزیدن و عمل؛ چهارم. جزئی‌سازی برنامة عمل.

این عوامل به‌صورت مطلق، برای تقویت اراده مفید هستند و عنصر ایمان در آن لحاظ نشده است؛ یعنی در یک فضای غیردینی یا منکر دین نیز پاسخگو و مؤثرند. در کنار این عوامل، می‌توان از عواملی سراغ گرفت که ارادة معطوف به حق را تقویت می‌کنند و تناسب بیشتری با فضای ایمانی دارند؛ یعنی به‌صورت همزمان، هم ایمان و هم قدرت عمل را افزایش می‌بخشند. به واسطة این عوامل، به‌صورت تلفیقی قدرت عمل مؤمنانه (تقوا) یا ایمان جاری در عمل (عبودیت) تقویت می‌شود. شیوه‌های تقویت همزمان ایمان و عمل عبارت است از: یکم پرهیز از گناه و هوس برای رضای خدا؛ دوم. عمل خالصانه؛ سوم. توكل بر خدا؛ چهارم. شنیدن موعظه؛ پنجم. دعا، تضرع و استعانت از خدا؛ ششم. مشارطه، مراقبه و محاسبه؛ هفتم. مراوده با اهل ایمان.

 

کلیدواژه‌ها:‌ اخلاق، تربیت اسلامی، اراده، عمل، خودسازی.

 

سال انتشار: 
26
شماره مجله: 
239
شماره صفحه: 
25

عنايت الهى و نسبت شرور با آن از ديدگاه ابن سينا

سال بيست و پنجم ـ شماره 220 (ويژه فلسفه)

محمد سربخشى / استاديار مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره    sarbakhshi50@yahoo.com

دريافت: 2/6/94               پذيرش: 26/10/94

 

چكيده

فلسفه آفرينش عالم و شرورى كه در آن وجود دارد، همواره يكى از سؤالات فلاسفه و متكلمان بوده است. ابن سينا با تكيه بر عناصر كليدى مفهوم عنايت، يعنى علم، علّيت، اراده و رضايت، كوشيده است تصوير روشنى از علت آفرينش و وجود نظام خير موجود در عالم ارائه نمايد. به نظر مى رسد، اين بيان قادر نيست تمام ابعاد و وجوه مبهم مسئله را روشن نموده و پاسخى قانع كننده به تمام مسائل موجود ارائه دهد. مقاله حاضر مى كوشد با تكيه بر كلمات ابن سينا و تكمله هايى كه از حكمت متعاليه به عاريت گرفته است، مسئله فوق را به نحو روشن ترى تقرير كرده و سؤالات پيرامون آن را پاسخ دهد.

 

كليدواژه ها: عنايت، حب، اراده، فاعليت الهى، مراتب وجودى، شر، تزاحم.

 

سال انتشار: 
25
شماره مجله: 
220
شماره صفحه: 
65

معنادارى و حق حيات

معرفت سال بيستم ـ شماره 165 ـ شهريور 1390، 87ـ102

نويد بابايى*

مسعود راعى‏ دهقى**

چكيده

يكى از مباحث جدى مربوط به فلسفه حقوق بشر كه امروزه در عرصه جهانى از اهميت بسزايى برخوردار است، تعيين نسبت ميان حقوق بشر و معنادارى حيات است. آنچه در اين نوشتار به صورت توصيفى ـ تحليلى دنبال مى‏شود پرداختن به اين سؤال است كه آيا اين حق به صرف انسان بودن به فرد تعلّق مى‏گيرد يا در تعلّق آن معنادارى حيات نيز دخيل است؟ در اين رابطه دو احتمال وجود دارد. احتمال اول آن است كه هيچ عامل اعتقادى در تحقق اين حق نقش‏آفرين نباشد. اثر اين مبنا تعارض حق حيات با اعتقادات دينى است. نتيجه حاصل از احتمال دوم، دخيل شدن ارزش‏ها و باورهاى دينى در تحقق حقوق بشر و تعيين قلمرو و دامنه آن است كه در اثر آن، مفهوم كرامت ارزشى شكل مى‏گيرد و در نتيجه، اين حقوق هم از نظر امتداد، هم از نظر كيفيت تعلّق و هم از لحاظ عوامل محدودگر متفاوت خواهد شد.

ادعاى اين نوشتار، تبيين، تحليل و تأييد احتمال دوم است؛ پذيرش احتمال دوم به معناى پذيرش مبانى، منابع، اهداف و ضمانت‏هاى اجراهاى حقوقى، متفاوت از آن چيزى است كه در اسناد بين‏المللى حقوق بشرى آمده است.

كليدواژه‏ها: حق حيات، معنادارى، اراده، تفكيك‏انگارى، عينيت‏انگارى.

سال انتشار: 
20
شماره مجله: 
165
شماره صفحه: 
87

توبه

توبه

جايگاه و فرايند تحقق آن

استاد محمّدتقى مصباح

چكيده

توبه به معناى بازگشت و ترگ گناه است؛ بنده‌اى كه از خدا به وسيله گناه دور شده اينك قصد بازگشت و تقرب به معبود خويش را دارد. توبه عقلا و شرعآ واجب است و امرى است اختيارى و ارادى. فرد گناهكار براى نيل به توبه، بايد علاوه بر اراده بر توبه، يعنى علم و تصديق به فايده، ميل به ترك گناه و معصيت و تقرب به سوى خداى متعال را نيز داشته باشد. اين ميل بايد نسبت به ساير اميال، از جمله انجام معصيت، قوى‌تر باشد. لازمه اين كار اين است كه ضرر گناه و فايده توبه بر انسان روشن گردد. بدون چنين باورى، اراده جدّى توبه در انسان پديد نمى‌آيد. در واقع، توبه و اكنشى است از سوى انسان به رفتار ناشايست خويش در صرف عمر خود در معصيت خدا. مهم‌ترين مانع توبه و بازگشت از مسير نادرست به راه صواب، تسويف و به تأخير افكندن آن است. بهترين زمان توبه، پس از ارتكاب عمل نادرست و به ويژه در زمان جوانى است. انسانى كه در جوانى نتواند به سوى خدا بازگردد، در دوران پيرى امكان توبه براى او به مراتب سخت‌تر و مشكل‌تر خواهد بود.

كليدواژه‌ها : توبه، تسويف، گناه، اراده، ميل به بازگشت، معصيت.

سال انتشار: 
18
شماره مجله: 
141
شماره صفحه: 
5

شخصيت و مهم‏ترين عوامل غيروراثتي شكل‏ گيري آن

شخصيت و مهم‏ترين عوامل غيروراثتي شكل‏ گيري آن

(با تأكيد بر ديدگاه روان‏شناسان شخصيت)

علي همّت بناري
(دانش ‏آموخته حوزه علميه و دانشجوي دكتري روان‏شناسي تربيتي)

چكيده

شكل‏گيري شخصيت ناشي از عواملي است كه بدون توجه و شناخت آنها، نمي‏توان برنامه تربيتي مناسبي براي انسان طرّاحي نمود. اين عوامل به دو دسته عوامل وراثتي و محيطي تقسيم مي‏شوند. اين مقاله درصدد است تا ابتدا برخي از مهم‏ترين عوامل غيروراثتي شكل‏گيري شخصيت را كه در نظريه‏هاي روان‏شناسان شخصيت بيشتر مورد توجه واقع شده، توصيف نمايد، سپس زمان تأثير اين عوامل و نيز ميزان تأثير آنها را به اختصار مورد بررسي قرار دهد و در پايان، به اختصار ديدگاه اسلام نسبت به اين عوامل را مورد اشاره قرار دهد.

كليدواژه‏ها: عوامل شكل‏گيري شخصيت، شخصيت، خانواده، همسالان، اراده، ايمان و باور.

سال انتشار: 
16
شماره مجله: 
119
شماره صفحه: 
101
محتوای تغذیه