حسن و قبح عقلي

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

نقد و بررسى انديشه تأثيرپذيرى متكلمان قرن 4و5 اماميه از معتزله در عدل الهى

سال بيست و دوم ـ شماره 195 ـ اسفند 1392، 89ـ106

سيدمحمدعلى احسانى

چكيده
متكلمان معتزله و اماميه از روزهاى نخست در كنار هم به گفت وگو، بحث و مناظره مشغول بوده اند. در اين فضا ممكن است تأثيراتى براى هريك از جريان ها حاصل شده باشد. اين تحقيق با روش تحليلى ـ تطبيقى انجام گرفته و به دنبال نقد و بررسى «انديشه تأثيرپذيرى متكلمان اماميه از معتزله در عدل الهى» است.
     مكتب اماميه و معتزله به علت پذيرش حسن و قبح عقلى به عنوان مبنا و اساس عدل الهى و ساير آموزه هاى دينى به عدليه معروف شده اند. آنها با اين مبنا، آموزه هاى دينى را به نحوى تحليل كرده اند كه خروجى آن، اختيار انسان، وجوب لطف و رعايت اصلح، وجوب تكليف، نفى تكليف فراتر از طاقت، وجوب اعواض بر آلام ابتدايى و تفسير حكيمانه شرور بوده است. البته آنها در برخى از باورها اختلافات جزئى و در بحث اراده و اختيار اختلاف نظر مهم دارند. معتزله در اين باب، راه افراطى تفويض را برگزيده اند، اما اماميه با پيروى از ائمه اطهار: نظريه «لاجبر و لاتفويض بل امربين الامرين» را برگزيده اند.

كليدواژه ها: تأثيرپذيرى، عدل الهى، حسن و قبح عقلى، لطف، اختيار، اعواض، انتصاف.

 


*  كارشناس ارشد دين ‏شناسى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس‏سره. ehsanimohammadali@gmail.com
دريافت: 30/7/91               پذيرش: 11/12/92


 

سال انتشار: 
22
شماره مجله: 
195
شماره صفحه: 
89

جايگاه عقل در قلمرو دين

جايگاه عقل در قلمرو دين

محمود خيراللهي1

چكيده

هدف اين مقال، بررسي و تحليل راه‏كارهاي حياتي دين و نقش آن در سرنوشت فردي و اجتماعي انسان و نيز جايگاه حساس عقل در قلمرو دين و نيز آسيب‏شناسي عقل و دين و رابطه آن دو با يكديگر مي‏باشد. آيا عقل و وحي حجت ذاتي دارند؟ مهم‏ترين پشتوانه اخلاق و وظايف انساني كدامند؟ اين نوشتار با رويكرد نظري نوعي هشداري است دردمندانه به رهبران دين كه در تفسير متون ديني و تحليل اصول و مباني عقيدتي و صدور فتوا و بيان وظايف شرعي، رهيافت‏هاي عقل را مدّنظر داشته باشند. برخي يافته‏هاي مهم اين مقاله عبارتند از: حجت ذاتي عقل و وحي، تعهد و ايمان فردي مهم‏ترين پشتوانه براي اخلاق و وظايف انساني است. سرانجام نويسنده در تلاش است تا بين دو رويكرد عقل‏گرايي و دين‏گرايي، تنش‏زدايي نموده و ميان آن دو آشتي برقرار كند.

كليدواژه ‏ها: عقل، وحي، دين، تعبّد، تعقّل، حسن و قبح عقلي، معجزه، سكولاريزم.

سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
132
شماره صفحه: 
73

خاتميت و عقل

خاتميت و عقل

در آثار شهيد مطهّري

عصمت همّتي
(دانش‌آموخته حوزه علميه و كارشناس ارشد فلسفه و كلام)

چكيده

استاد مطهّري فيلسوف و متكلّمي آگاه به زمان بود كه با احساس مسئوليت الهي، هر جا نياز بود سؤالي پاسخ داده شود و حقيقتي از حقايق دين تبيين گردد، با سلاح تفكر و انديشه پاي در ميدان مي‌نهاد و به حق، با سرفرازي از آن بيرون مي‌آمد. يكي از مباحثي كه به عنوان يك موضوع جديد كلامي در زمان حيات ايشان مورد تحليل قرار گرفت، بحث «خاتميت و جاودانگي دين اسلام» بود. اين بحث در واقع، پاسخي است در مقابل اين سؤال، كه با تغيير شرايط و مقتضيات زمان، چگونه مي‌توان به اعتقاد و عمل به قوانين ثابت اسلام در طول ادوار و زمان‌هاي كاملاً متفاوت، دعوت كرد؟ اسلام چه ويژگي‌هايي دارد كه شريعت خاتم تلقّي مي‌گردد و چه تفاوتي بين ختم نبوّت وجود دارد؟ تغيير چهره زندگي بشر به دليل اختراع ماشين و گسترش اين تحوّلات به تمام شئون فردي و اجتماعي انسان، نزد عده‌اي به منزله نياز به تغيير يا بي‌اعتنايي به دين تلقّي مي‌گردد. اما استاد مطهّري در تبيين خاتميت، با عنايت به تمايز نيازهاي ثابت و متغيّر بشر، اساس جاودانگي اسلام را بر تطابق تام اسلام با فطرت انسان و امور ذيل مي‌داند: توانايي انسان در دريافت و حفظ برنامه كلي حيات، حجيّت داشتن عقل در كشف و درك مصالح و مفاسد؛ و به رسميت شناختن اجتهاد به منزله موتور محرّك اسلام كه امكان تطبيق شرايط جديد را با اصول كلي فراهم مي‌سازد. در اين مقاله، تلاش شده است اين خطوط مورد بررسي قرار گيرد.

كليدواژه‌ها: كلام، حسن و قبح عقلي، نبوّت عامه، تواتر، مقتضيات زمان.

سال انتشار: 
16
شماره مجله: 
121
شماره صفحه: 
43
محتوای تغذیه