تفسير قرآن

  • user warning: Can't find record in 'progress' query: DELETE FROM progress WHERE name = 'ultimate_cron_poorman' in D:\WebSites\nashriyat.ir\sites\all\modules\progress\progress.module on line 131.
  • strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

جايگاه زيدبن على در علوم قرآن و تفسير

ماهنامه علمى ـ ترويجى در زمينه علوم انسانى تير 1396

على اوسط باقرى / استاديار گروه تفسير و علوم قرآن مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره             bagheri@qabas.net

دريافت: 3/11/95               پذيرش: 19/3/96

 

چكيده

اين مقاله با روش توصيفى ـ تحليلى و از رهگذر شناسايى آثار قرآنى زيدبن على، جايگاه وى را در علوم قرآن و تفسير بازگشوده است. كاربرد «حليف القرآن» درباره وى نشانگر پيوند استوار او با قرآن است. زيد داراى قرائتى مشهور بوده كه برخى آن را در كتابى مستقل جمع آورده اند. «مدخل الى القرآن و تفسير لمواضع مختارة منه» زيد، علاوه بر مباحث مقدماتى لازم براى تفسير، مشتمل بر تفسير برخى آيات مى باشد. احتمالاً «تفسير سورة الفاتحة و بعض آيات القرآن» منسوب به وى، درس گفتارهاى او در مدت پنج ماه زندانى بودنش در كوفه مى باشد. همچنين احتمالاً «الرد على القدرية من القرآن» منسوب به وى، همان «الرد على المجبرة» است كه در ضمن مجموعه كتاب ها و رسائل زيد منتشر شده است. زيد «الصفوة» را به منظور اثبات برترى اهل بيت عليهم السلام با تكيه بر آيات قرآن نگاشت و در «كتاب القلة و الكثرة» كه نگاشته خود زيد يا به املاى اوست، ملاك حقانيت نبودن اكثريت را از منظر قرآن اثبات كرد. «تفسير غريب القرآن» در صورت صحت انتسابش به زيد، نخستين تأليف در غريب القرآن خواهد بود.

 

كليدواژه ها: علوم قرآن، تفسير قرآن، غريب القرآن، زيدبن على، زيديه، اهل بيت عليهم السلام، اقليت، اكثريت، قدرية.


سال انتشار: 
26
شماره مجله: 
235
شماره صفحه: 
13

بررسى مشروعيت ازدواج فرزندپذير با فرزندخوانده با نگاه به آيات قرآن كريم

سال بيست و ششم ـ شماره 233 (ويژه حقوق)

سيدعلى ميرداماد نجف آبادى / استاديار گروه حقوق مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره  am42476@gmail.com

سيدعلى جواهرى / كارشناس ارشد حقوق دانشگاه مفيد       Javaheriseyedali@yahoo.com

دريافت: 29/9/95               پذيرش: 25/1/96

 

چكيده

بحث از وضعيت حقوقى ازدواج فرزندپذير با فرزندخوانده به جهت طرح آن در مجامع علمى و رسانه اى كه در پى درخواست قانونى شدن ممنوعيت چنين ازدواجى از سوى نمايندگان مجلس ايجاد شد، داراى اهميت است. در نوشتار حاضر پس از بيان وضعيت حقوقى نهاد فرزندخواندگى و سرپرستى و مقايسه آن دو نهاد با يكديگر، با رويكردى تحليلى و با استفاده از ادله قرآنى به بررسى مشروعيت ازدواج فرزندپذير با فرزندخوانده پرداخته ايم. اهمّ يافته هاى اين مقاله با توجه به مفاد آيات قرآن كريم اين است كه فرزندخوانده در فرهنگ اسلامى فرزند واقعى تلقى نشده است و در نتيجه، احكام فرزند واقعى از جمله حرمت ازدواج او با سرپرستش منتفى است.

 

كليدواژه ها: فرزندخواندگى، سرپرستى، فرزندپذير، فرزندخوانده، ازدواج، تفسير قرآن


سال انتشار: 
26
شماره مجله: 
233
شماره صفحه: 
13

چهارده استدلال بر جواز و لزوم بهره گيرى از عقل در تفسير قرآن

سال بيست و پنجم ـ شماره 222 (ويژه علوم قرآنى)

حميد آريان / استاديار گروه تفسير مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره        aryan@qabas.net

دريافت: 29/11/94               پذيرش: 21/2/95

چكيده

جريان عقل گرايى به مثابه يك طيف، نظريه ها و ديدگاه هاى مختلفى را دربر مى گيرد. تمام نگرش ها در اين طيف نسبت به اصل اثرگذارى عقل در فرايند تفسير توافق دارند، اما در كم و كيف  و شرايط آن، اختلاف هايى در بين آنان ديده مى شود. از ديدگاه اين جريان، نه تنها بهره گيرى از قوه عقل و داده هاى عقلى در فهم و تفسير قرآن مجاز، بلكه لازم است. مقاله با روش توصيفى ـ تحليلى و با هدف ارائه مهم ترين استدلال هاى اقامه شده در اثبات مدعاى يادشده فراهم آمده است. تعدادى از اين ادله ناظر به اصل جواز به كارگيرى عقل در تفسير هستند و برخى ديگر بر لزوم به كارگيرى عقل در فرايند تفسير دلالت و تأكيد دارند. حاصل پژوهش اين است كه با وجود ادله متقن عقلى و نقلى، دخالت عقل به عنوان قوه استنباط و نيز به كارگيرى مدركات عقلى به عنوان قرينه براى فهم مراد خدا از آيات قرآن لازم است و با حذف عقل از صحنه تفسير قرآن، دستيابى به معناى مراد الهى در بخشى از آيات ناممكن و در تعدادى ديگر از آيات منجر به انحراف در تفسير و حصول معنايى نادرست از آيات خواهد شد.

 

كليدواژه ها: عقل، تفسير قرآن، استدلال عقلى، عقل گرايى در تفسير، دلايل عقل گرايى در تفسير.

 

سال انتشار: 
25
شماره مجله: 
222
شماره صفحه: 
29

نگاهى به مبانى تفسير قرآن در آثار استاد آيت اللّه مصباح

سال بيست و پنجم ـ شماره 222 (ويژه علوم قرآنى)

غلامعلى عزيزى كيا / استاديار مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس سره          azizikia@qabas.net

دريافت: 15/10/94               پذيرش: 29/3/95

چكيده

مبانى تفسير از جمله مؤثرترين عوامل جهت دهنده تلاش مفسر در عمليات تفسيرى است و در شكل گيرى فهم درست از مقاصد خداوند از آيات نقشى بى بديل دارد. يكى از راه هاى شناخت مبانى تفسير قرآن، مراجعه به مقدمه و يا متن تفاسيرى است كه به مناسبت مقام از مبنايى سخن گفته و يا در تلاش تفسيرى خود از آن بهره برده اند. در تفسير موضوعى معارف قرآن اثر استاد آيت اللّه مصباح و نيز در برخى آثار ديگر ايشان به برخى مبانى اشارتى شده و اثرگذارى آن در فهم قرآن روشن شده است. نگارنده با مرورى بر اين آثار، آن مبانى را استخراج و توصيف و تحليل كرده است. برخى از اين مبانى عبارتند از: كلام خدا بودن قرآن؛ عقلايى بودن زبان قرآن؛ امكان و جواز فهم قرآن؛ تفاوت تفسير با تأويل؛ واقع نمايى آيات قرآن؛ هدف دارى؛ مصونيت از تحريف؛ اعجاز در هماهنگى و عدم اختلاف؛ جهانى بودن و جاودانگى؛ جامعيت در بيان امور مرتبط با هدايت انسان.

كليدواژه ها: تفسير قرآن، مبانى تفسير، پيش نيازهاى تفسير، مفروضات مفسر، آيت اللّه مصباح.

 

سال انتشار: 
25
شماره مجله: 
222
شماره صفحه: 
13

روش تفسيرى علّامه طباطبائى*

معرفت سال بيست و يكم ـ شماره 180 ـ آذر 1391، 5ـ14

آيت اللّه علّامه محمدتقى مصباح

چكيده

تفسير به معناى كشف معناى ظاهرى قرآن است و دست يابى به مبانى باطنى قرآن و تأويل آن و تبيين مسائل قرآنى خارج از تفسير است. ادعاى مرحوم علّامه طباطبائى اين است كه قرآن براى فهم معانى و مقاصد خود، نيازى به امر خارج از قرآن ندارد و برخى آيات قرآن بعضى ديگر را تفسير مى كند. از اين رو، شيوه تفسير الميزان، قرآن به قرآن است.

ايشان مى پذيرد كه يك مفسر براى فهم مقررات و الفاظ قرآن نيازمند مراجعه به كتب لغت، قواعد ادبيات عرب و قراين مربوط به كلام است و اين روش عقلايى است و اين كار خارج از روش تفسير نيست. همچنين فهم تفصيل احكام قرآن و قصه هاى آن را بايد از روايات پيامبر و اهل بيت عليهم السلام به دست آورد. مثلاً اصل «صلوة» را از قرآن به دست مى آوريم، اما تفصيل احكام قرآن را بايد به روايات و سنت پيامبر مراجعه كرد. اين امر به معناى اين نيست كه ما براى تفسير «صلوة» احتياج به روايات داريم.

كليدواژه ها: علّامه طباطبائى، تفسير قرآن، روش تفسيرى قرآن به قرآن، تأويل قرآن، بطون قرآن.

سال انتشار: 
21
شماره مجله: 
180
شماره صفحه: 
5

حوزه ارتباط زمان و مكان نزول و تفسير قرآن

معرفت سال بيستم- شماره 164-مرداد1390، 57-70

اسمعيل سلطانى بيرامى*

نفيسه سادات موسوى زاده**

چكيده

آگاهى از «زمان و مكان نزول» آيات قرآن يكى از قراينى است كه مفسّر مى‏تواند در درك مقصود آيات از آن يارى بگيرد و به كمك آن، تفسير صحيح را از غيرصحيح بازشناسد. از اين‏رو، بى‏توجهى به آن، مراد برخى آيات را مبهم يا متشابه مى‏نماياند. نقش زمان و مكان نزول بر تفسير قرآن و تعيين حوزه كاربرد آن در فهم مقصود آيات قرآن كريم نيازمند تبيين است. زمان و مكان نزول در فهم معنا و مفهوم لغات قرآنى، فهم معناى كلى محتواى سوره‏ها و فهم مقصود آيات ابزارى كارآمد به شمار مى‏آيد. اين قرينه با تصديق يا ابطال روايات اسباب نزول، شناخت مصاديق آيات را روشن و راه را براى آگاهى از حكمت نزول هموار مى‏سازد.

كليدواژه‏ها: زمان نزول آيات، مكان نزول آيات، نزول قرآن، تفسير قرآن.

سال انتشار: 
20
شماره مجله: 
164
شماره صفحه: 
57

امكان و جواز فهم قرآن

امكان و جواز فهم قرآن

استاد محمّدتقي مصباح
تدوين و نگارش: غلامعلي عزيزي‌كيا

چكيده

از مباحث مهم و كليدي در باب شناخت قرآن كريم، بحث از امكان فهم و تفسير غير معصومان از اين كتاب الهي است. دو ديدگاه در اين‌باره مطرح شده است: يكي ديدگاه اخباريان در امتناع فهم غير معصومان ـ كه دير زماني است منسوخ شده ـ و ديگري ديدگاه عموم عالمان كه باور به امكان فهم قرآن دارند. اخباريان به دلايلي استناد كرده‌اند؛ از جمله: عدم سنخيت كلام خدا با فهم انسان غيرمعصوم، آيات بيانگر معلم قرآن بودن پيامبر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله و اختصاص فهم قرآن به پاك‌شدگان، روايات بيانگر اختصاص فهم قرآن به معصومان، و روايات بيانگر اراده خلاف ظاهر از آيات و روايات دال بر صامت بودن قرآن. در اين مقال، با رد مدعاي اخباريان، به اين ادلّه پاسخ داده شده و به دلايل زير بر امكان فهم قرآن، استدلال شده است: عقلايي و به لسان عرف بودن محاورات قرآن، تلازم هماوردخواهي قرآن با امكان فهم، تلازم فراخوان تدبّر در قرآن با امكان فهم، دلالت برخي از اوصاف قرآن (مانند نور، بيان، تبيان، بصائر، برهان و بيّنه) بر امكان فهم، دلايل روايي مانند روايات بيانگر ضرورت تدبّر در قرآن، چگونگي فهم قرآن، لزوم تمسّك به قرآن و معيار بودن قرآن در ارزيابي اخبار و احاديث. در بحث از جواز فهم نيز نخست به تقسيم جواز به جواز تكليفي و وضعي اشاره شده و سپس برخي ادلّه اخباريان مانند ممنوعيت پيروي از گمان، روايات نكوهشگر تفسير به رأي و روايات بيانگر تحريف، بيان و نقد شده است. در پايان نيز به دلايل زير بر جواز فهم استدلال شده است: مدار و معيار بودن محاورات عقلايي در فهم قرآن و عدم نارضايتي شارع از آن، آيات بيانگر فراخوان تدبّر در قرآن، آيات تحدي و روايات بيانگر جواز فهم.

كليدواژه‌ها: فهم قرآن، تفسير قرآن، امكان فهم قرآن، جواز فهم قرآن، حديث‌گرايي، شبهات اخباريان.

سال انتشار: 
16
شماره مجله: 
122
شماره صفحه: 
5
محتوای تغذیه