تمدن

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

بررسى ديدگاه هاى عمده مارشال هاجسن در مورد تاريخ و تمدن اسلامى

سال بيست و سوم ـ شماره 196 ـ فروردين 1393، 83ـ99

عبداللّه همتى گليان*

چكيده
در مورد تاريخ و تمدن اسلامى، توسط خاورشناسان نظرات گوناگونى مطرح شده كه يكى از آنها ديدگاه هاجسن است. وى علاوه بر اينكه به تأثيرپذيرى تمدن اسلامى از عوامل مختلف جامعه شناختى، اقتصادى، جغرافيايى و فرهنگى پرداخته، سعى كرده است با گرايش غرب محورى كه در آثار اغلب مستشرقان ديده مى شود نيز مقابله كند و تاريخ اسلام را در چارچوب وسيع تر تاريخ جهان مطالعه نمايد. ازاين رو، مقاله حاضر بر آن است تا به ديدگاه هاى عمده او در حوزه مطالعات اسلامى، كه در كتاب وى با عنوان «كارستان اسلام» انتشار يافته، بپردازد و از طريق بررسى اين اثر، نشان دهد كه توجه او به فرايندهاى تاريخى برحسب اكولوژى (بوم شناسى)، منافع گروهى، نقش افراد خلاق و غيره موارد جالبى هستند. همچنين تشريح اوضاع اجتماعى براساس عملكرد نخبگان نظامى، صاحب منصبان ادارى و اشراف، و نيز تأكيد بر جايگاه فرهنگ فارسى، همه داراى اهميتند؛ زيرا انسان را به سوى درك ژرف تر از تمدن اسلامى سوق مى دهند.

كليدواژه ها: ديدگاه هاجسن، تمدن، اسلام، فرهنگ، ايرانى ـ سامى.


* استاديار گروه تاريخ و تمدن ملل اسلامى دانشگاه فردوسى مشهد. hemati@ferdowsi.um.ac.ir
دريافت: 2/2/92 پذيرش: 10/12/92


 

سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
196
شماره صفحه: 
83

سبك پوشش اسلامى از ديدگاه شهيد مطهّرى

سال بيست و دوم ـ شماره 194 ـ بهمن 1392، 87ـ99

زهرا پورروستائى اردكانى1

محمدعلى محيطى اردكان2

چكيده

لباس، يكى از مظاهر پراهميت تمدن بشر و يك عمل اجتماعى معنادار است. اين مقاله با هدف بيان معيارهاى اسلامى پوشش از ديدگاه شهيد مطهّرى و با روش توصيفى ـ تحليلى، به اين نتيجه دست يافته است كه لباس موهبتى الهى براى كرامت دادن به انسان است و اسلام با دستور به پوشش، بشر را به سوى تمدن سوق داده است. هرچند از منظر اسلام، شكل و قالب خاصى براى لباس تعيين نشده است، ولى معيارهايى براى آن وضع شده كه با عنوان «سبك پوشش اسلامى» مورد بررسى قرار گرفته است. اين معيارها براساس فطرت انسان، به منظور غنا بخشيدن به تمدن بشرى، حفظ نيرومندى و استقلال جامعه اسلامى و استحكام نظام خانوادگى وضع شده است. آراستگى، در نظر داشتن روحيه اجتماعى مانند ايثار و همدردى و همرنگى، حفظ عزت نفس، رعايت نظم و نظافت، و حفظ حرمت و كرامت انسانى از بايسته هاى پوشش اسلامى است. همچنين تقليد از بيگانگان و تشبّه به آنها، پوشيدن لباس شهرت، تشبّه به جنس مخالف، اسراف، و... در سبك پوشش اسلامى جايگاهى ندارند و مورد نهى واقع شده اند.

كليدواژه ها: شهيد مطهّرى، سبك زندگى، پوشش، لباس، تمدن، اسلام.

سال انتشار: 
22
شماره مجله: 
194
شماره صفحه: 
87

فقه معطوف به تمدن

معرفت سال بيست و يكم ـ شماره 182 ـ بهمن 1391، 27ـ46

عباسعلى مشكانى سبزوارى*

سيدمحمد فقيه**

چكيده

درباره فقه و نسبت آن با تمدن، ديدگاه هاى مختلفى وجود دارد. برخى هيچ نسبتى ميان اين دو نمى بينند. گروه ديگرى قائل به نسبتى حداقلى بين فقه و تمدن هستند و گروهى نيز فقه را شرط اساسى تمدن سازى قلمداد مى كنند. سنجش نسبت فقه و تمدن، با دو نگاه قابل بحث و بررسى است: در يك نگاه، فقه موجود مطالعه شده، نسبت آن با تمدن سنجيده مى شود؛ اما در نگاه ديگر، فقه مطلوب مطمح نظر است و با نگاه به آن، نسبت فقه و تمدن بررسى مى شود.

     مقاله حاضر نگاه اول را برگزيده و به بررسى نسبت فقه موجود با مقوله تمدن و تمدن سازى پرداخته است. حاصل اينكه با رصد كتب، ابواب، مسائل و موضوعات مختلف فقه موجود، نسبتى وثيق بين آن و مقوله تمدن به دست مى آيد. گرچه نمى توان ادعا كرد نظام هاى اجتماعى موردنياز تمدن، مستقيما و تماما در فقه فعلى موجود است، اما وجود چارچوب هاى اصيل و ساختارى تمدن در فقه موجود، انكارشدنى نيست. ديگر اينكه نظام سازى و بالتبع تمدن سازى از طريق فقه، به گونه اى كه بتوان مستقيما نظام هاى موردنياز تمدن را از فقه استخراج كرد، در گرو تشكيل و تدوين فقه حكومتى است.

 

كليدواژه ها: فقه سنتى، فقه حكومتى، تمدن، نظام هاى اجتماعى، نسبت هاى فقه و تمدن.

سال انتشار: 
21
شماره مجله: 
182
شماره صفحه: 
27

تمدن اسلامي از ديدگاه امام خميني قدس‏سره

تمدن اسلامي از ديدگاه امام خميني قدس‏سره

محمّدرضا ضميري 1

چكيده

هنگامي يك ايدئولوژي و مكتب فكري مي‏تواند «تمدن‏سازي» كند كه از بعد نظري و عملي توانسته باشد به نظم اجتماعي و رشد و تعالي رسيده و براي همه ساحت‏هاي مادي و معنوي زندگي بشر راهبردهايي منطقي و صحيح ارائه نمايد.

دين مبين اسلام پس از استقرار سياسي و اجتماعي و تنظيم روابط داخلي و خارجي، به سرعت توانست بنيانگذار تمدن شگرفي در جهان شود به گونه‏اي كه تمدن‏هاي ديگر از جمله تمدن غربي را وامدار خود نمايد. اين مقاله، به روش تحليلي و بررسي متون و با رويكرد نظري بررسي ديدگاه‏هاي امام خميني پيرامون تمدن اسلامي را هدف خود قرار داده است. براساس يافته‏هاي اين مقاله، مجموع ديدگاه‏هاي ايشان را مي‏توان در چهار بخش: تمدن و شاخص‏هاي آن، تمدن اسلامي، نقد تمدن شاهنشاهي، و نقد تمدن غربي مورد بررسي قرار داد.

كليدواژه‏ها: تمدن، غرب، اسلام، پيشرفت، تكامل، انحطاط، دين.

سال انتشار: 
18
شماره مجله: 
138
شماره صفحه: 
73

فرهنگ و نوآوري

فرهنگ و نوآوري

شمس‏ اللّه مريجي 1

چكيده

اگرچه زندگي اجتماعي منحصر به انسان‏ها نيست و حتي حيوانات نيز از آن برخوردارند، اما آنچه كه حيات اجتماعي انسان را از حيات جمعي حيوانات جدا مي‏كند طراوت و بالندگي است كه در حيات انساني وجود دارد. اين بالندگي خود پيامدي است از پيامدهاي نوآوري. انسان با تكيه بر عقل خدادادي و آموزه‏هاي وحياني مي‏تواند دنياي اطراف خود را طراوت بخشيده و جلوه‏هاي نو خلق كند. اين نو شدن و بالندگي ابزارهايي دارد كه در اين مقاله تلاش شده است تا يكي از ابزارهاي مؤثر در پيدايش نوآوري مورد توجه قرار گيرد و رابطه آن با نوآوري تبيين شود. اينكه «فرهنگ»، به ويژه فرهنگ و ارزش‏هاي ديني با توجه به ويژگي‏هاي منحصر به فرد، چگونه مي‏تواند راه نوآوري را هموار نمايد، سؤالي است كه نبشتار حاضر تلاش مي‏كند بدان پاسخ دهد تا فضايي جامعه‏شناختي در مسير نوآوري باز كند.

كليدواژه‏ها: فرهنگ، ارزش‏ها، تمدن، نوآوري.

سال انتشار: 
17
شماره مجله: 
126
شماره صفحه: 
35

عناصر تمدن‌ساز دين اسلام

عناصر تمدن‌ساز دين اسلام

حمزه‌علي وحيدي‌منش
(دانش‌آموخته حوزه علميه و دانشجوي دكتري انقلاب اسلامي)

چكيده

تمدن به عنوان يك پديده اجتماعي، محصول تفكرات نهفته در وراي آن است. براي ساختن تمدن، وجود انديشه تمدن‌ساز ضروري و اجتناب‌ناپذير مي‌باشد. در اينكه آيا تمدن‌سازي در جوهره انديشه اسلامي، قابل مشاهده هست يا نه، موضوعي است كه در اين نبشتار به اندازه وسع علمي خود و گنجايش مقاله به آن اهتمام ورزيده‌ايم. نگارنده معتقد است اسلام اصيل به لحاظ برخورداري از توانمندي‌هاي بالا، مي‌تواند تمدّني متناسب با نيازهاي انسان معاصر بيافريند؛ چنان‌كه در گذشته اين توانايي را از خود نشان داده است. برخي از عناصر تمدن‌سازي اسلام عبارتند از: عقل‌گرايي، جهان‌گرايي، عدالت‌گرايي، علم‌گرايي، جامع‌گرايي، آسان‌گيري و اخلاق‌گرايي.

كليدواژه‌ها: تمدن، تمدن اسلامي، فرهنگ، وحي، عقل، علم، اخلاق.

سال انتشار: 
16
شماره مجله: 
123
شماره صفحه: 
15
محتوای تغذیه