تفسير الميزان

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

مراحل تربيت قرآنى از منظر علامه طباطبائى در تفسير الميزان

سال بيست و پنجم ـ شماره 223 (ويژه علوم تربيتى)

فاطمه بهره مند / كارشناس ارشد تاريخ و فلسفه آموزش و پرورش دانشگاه تهران                 fbahremand@ut.ac.ir

محمدرضا شرفى / دانشيار فلسفه تعليم و تربيت دانشگاه تهران                               msharafi@ut.ac.ir

نرگس سجاديه / استاديار فلسفه تعليم و تربيت دانشگاه تهران             n.sajadieh@gmail.com

دريافت: 29/3/94               پذيرش: 2/12/94

چكيده

ديدگاه علامه طباطبائى درباره معرفى جايگاه تربيتى قرآن و چگونگى تأثيرگذارى آن در سير تكاملى انسان، قابل تأمل است و براى تقويت هرگونه تربيت با محوريت قرآن لازم به نظر مى رسد. درحالى كه پژوهشى با تمركز بر نگاه تفسيرى اين قرآن شناس معاصر و با نگاه مرحله اى به تربيت قرآنى نپرداخته است. اين چارچوب مى تواند چشم انداز فعاليت هاى تربيتى قرآن محور را تا حدى روشن تر كند. در اين پژوهش، برخى از انديشه هاى تفسيرى علامه طباطبائى، با هدف صورتبندىِ مراحلِ تربيت قرآنى مدنظر قرار گرفته و در اين زمينه، از روش «تحليل زبان فنىِ ـ رسمى با تأكيد بر سياق» استفاده شده است. يافته اصلى اين پژوهش بسط چهار مرحله بيدارگرى (موعظه)، درمانگرى (شفا)، هدايتگرى (هدى)، و رحمت گرى (رحمت) براى تربيت قرآنى، قابل برداشت از ديدگاه علامه طباطبائى با محوريت آيه 57 سوره «يونس» است. علاوه بر اين، تأكيد بر شأن هدايتى قرآن و حالت ايجابى آن، نقش زمينه اى و حالت سلبى مراحل اول و دوم، و هدف گونه ديدنِ مرحله رحمت گرى، جايگاه هر مرحله را ترسيم مى كند. تحليل اين مراحل نشان مى دهد كه پالايش درونى مقدم بر پالايش اعمال بيرونى است. زندگى سعادتمندانه انسانى در پرتو اين مراحل، در ارتباط با قرآن محقق مى شود.

 

كليدواژه ها: تربيت قرآنى، علامه طباطبائى، تفسير الميزان، موعظه، شفا، رحمت، هدايت.

سال انتشار: 
25
شماره مجله: 
223
شماره صفحه: 
65

تفسير الميزان و قرائات غيرمتداول

سال بيست و چهارم ـ شماره 214 (ويژه علوم قرآنى)

سيدرضا مؤدب / استاد دانشگاه قم                            reza@moaddab.ir

على خوشنويس / دانشجوى دكترى علوم قرآن و حديث دانشگاه قم                                 alikhoshnevis791351@gmail.com

دريافت: 29/6/93               پذيرش: 21/12/93

 

چكيده

علّامه طباطبائى در الميزان در مواردى معدود، قرائاتى غيرمتداول را به عنوان قرائت اصيل قرآنى ترجيح داده است. شناخت تفصيلى اين موارد مقدمه اى است براى طرح پرسش هايى درباره برخى مبانى قرآنى ايشان؛ پرسش هايى برآمده از احساس تعارض ميان اقدام فوق با پذيرش برخى مبانى اجماعى يا مشهور طائفه اماميه درباره قرآن؛ از جمله: 1. وحدت نص و قرائت قرآن؛ 2. لزوم تواتر براى اثبات قرآن؛ 3. مصونيت قرآن از تحريف؛ 4. عدم حجيت قرآئات. اين مقاله با اتخاذ روشى توصيفى ـ تحليلى، به بيست مورد از اين دست قرائات در الميزان دست يافت كه غالبا با ادله اى همچون «شهادت سياق، هماهنگى با آيه اى ديگر، تطابق لفظى با سنت، دورى از تكلفات دستورى، حذف يا كثرت حذف، اقتضاى طبع المعنى، تطابق با حكم مسلم اسلامى، و گواهى لغت» مستدل شده اند. از مجموع اين قرائات، نُه قرائت منجر به تبديل معنا، يك قرائت منجر به افزايش معنا، دو قرائت منجر به تبديل جايگاه معنا و يك قرائت منجر به تغيير در كيفيت معنا شده است.

 

كليدواژه ها: قرآن، قرائت متداول، قرائات غيرمتداول، مبانى قرآنى اماميه، تفسير الميزان، علّامه طباطبائى.

 

سال انتشار: 
24
شماره مجله: 
214
شماره صفحه: 
41

كاركردهاى مؤثر تربيت اجتماعى در جامعه از منظر علّامه طباطبائى

سال بيست و چهارم ـ شماره 208

على عليشاهى[1]

چكيده

تربيت به منزله يكى از زيرساخت هاى مهم اجتماعى و مورد توجه اديان و مكاتب گوناگون در طىاعصار و قرون متفاوت شناخته شده است. نظريه پردازان تعليم و تربيت با نگاهى همه جانبه به مقولهتربيت، آن را در ساحت هاى متنوعى طبقه بندى كرده اند كه مهم ترين بعد آن، تربيت اجتماعىمى باشد. هدف اين پژوهش، بهره گيرى از آثار علّامه طباطبائى به منظور بررسى و تبيين ديدگاهايشان در ارتباط با كاركردهاى مؤثر تربيت اجتماعى در جامعه و استنباط اصول و روش هاى آن برمبناى تأليفات علّامه است. با مراجعه به آراى اجتماعى علّامه طباطبائى مى توان به راه حل جامع ومناسبى در اين زمينه دست يافت. ازاين رو، اين مقاله با روش توصيفى ـ تحليلى مى كوشد به اينپرسش پاسخ گويد كه علّامه چه كاركردها و اهدافى را براى تربيت اجتماعى صحيح و كارآمد درجامعه مدنظر دارند؟ يافته هاى پژوهش حاكى از آن است كه هدف نهايى تربيت اجتماعى مؤثر درجامعه دستيابى به سعادت و قرب الهى و داشتن جامعه اى بر مبناى قوانين الهى مى باشد.

 

كليدواژه ها: علّامه طباطبائى، تفسير الميزان، تربيت اجتماعى، اهداف تربيت اجتماعى، اجتماع.




[1] دانشجوى كارشناسى ارشد مطالعات دانشگاه اصفهان. alialishahi2010@yahoo.com

دريافت: 19/4/93 پذيرش: 2/12/93

سال انتشار: 
24
شماره مجله: 
208
شماره صفحه: 
67

جايگاه و نقش عقل در منظومه معرفت دينى با تأكيد بر آراء علّامه طباطبائى در تفسير الميزان

سال بيست و سوم ـ شماره 204 -آذر 1393

 محمد پورعباس : دانشجوى دكترى معارف اسلامى دانشگاه علّامه طباطبائى. mpoor30@yahoo.com

صالح حسن زاده :  دانشيار دانشگاه علّامه طباطبائى.

چكيده

هرچند منابع دينى ما اعم از قرآن و سنت معصومان عليهم السلام مخاطبان خود را به تعقل و تفكر دعوت نموده، و انديشه ورزان مسلمان نيز عقل را به عنوان ابزارى مطمئن براى دستيابى انسان به معرفت لحاظ نموده اند، اما درباره حدود و گستره توانايى هاى عقل و نيز نقش و جايگاهى كه عقل در منظومه معرفت دينى مى تواند ايفا نمايد، اختلاف نظر جدى ميان متفكران اسلامى مشاهده مى شود. علّامه طباطبائى با پرهيز از هرگونه افراط و تفريط در اين مسئله، ضمن اينكه براى عقل در منظومه معرفت دينى نقش و جايگاهى رفيع قايل شده، و حتى حقانيت احكام قطعى عقل را مبناى حقانيت دين معرفى نموده اند، در عين حال، نسبت به محدوديت هاى ادراكى عقل در برخى از حوزه هاى معرفتى دين نيز بى توجه نبوده، و در آثار و نوشته هاى خود به ويژه تفسير الميزان آن محدوديت ها را مورد تذكر قرار داده اند.

كليدواژه ها: عقل، معرفت دينى، علّامه طباطبائى، تفسير الميزان.


سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
204
شماره صفحه: 
43

بررسى عوامل تأثيرگذار بر معرفت دينى در «الميزان فى تفسير القرآن»

سال بيست و سوم ـ شماره 204 -آذر 1393

جواد گلى : دانش ‏پژوه دكترى فلسفه دين مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس ‏سره.  
rzgoli639@gmail.com

چكيده

يكى از مباحث مهم كه در قلمرو معرفت دينى قابل بررسى است، عوامل تأثيرگذار بر معرفت دينى مى باشد. اين عوامل در توليد معرفت دينى، حفظ و ثبات آن، تغيير و تحول آن و تعميق و رسوخ آن در نفس مؤثر هستند. هدف اين مقاله، طرح نظريات علّامه طباطبائى در زمينه عوامل تأثيرگذار بر معرفت دينى است. بر اين اساس، در اين نوشتار با تمركز بر تفسير الميزان درصدديم نظريات علّامه را در اين زمينه شناسايى كنيم. اين عوامل را مى توان در قالب دو گروه عوامل درونى و عوامل برونى طبقه بندى كرد. عوامل درونى شامل پيش دانسته هاى ذهنى، عوامل قلبى، عوامل جسمانى و عملى مى باشد و عوامل برونى، به دو دسته عوامل اجتماعى و عوامل دينى قابل تقسيم است.

كليدواژه ها: علّامه طباطبائى، عوامل تأثيرگذار، معرفت دينى، تفسير الميزان.


سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
204
شماره صفحه: 
27

جايگاه و كاركرد روايات در تفسير بر اساس ديدگاه علّامه طباطبائى

سال بيست و سوم ـ شماره 203 -آبان 1393

مجتبى خطاط :  دانشجوى دكترى تفسير تطبيقى دانشگاه علوم و معارف قرآن كريم. mojtabakhattat@yahoo.com

 دريافت: 20/2/93               پذيرش: 15/7/93

چكيده

روايات و آثار منقول معاصرانِ نزول، بخشى از واقعيت تفسير قرآن را به خود اختصاص داده و قرآن ‏پژوهان همواره توجه ويژه‏اى به اين روايات داشته‏ اند. اين در حالى است كه علّامه طباطبائى در تفسير «الميزان»، منهج تفسير قرآن به قرآن و بى‏نيازى آن از روايات تفسيرى را مطرح كرده است.

     اين نوشتار با روش تحليلى ـ توصيفى درصدد بررسى مبناى مرحوم علّامه در مورد جايگاه روايات تفسيرى و ميزان و كيفيت كاربرد روايات تفسيرى در تفسير «الميزان» است. بنا بر تصريح علّامه، تفسير برخى از الفاظ مبهم آيات يا دستيابى به تفسير برخى از آيات مشكل، نيازمند مراجعه به تفسير پيامبر است. از ديگر سو، مرحوم علّامه در بيان روش صحيح تفسير، استفاده از روايات در موارد ممكن را لازم مى ‏شمارد. افزون بر اين مبانى، علّامه در تفسير خود، ذيل بسيارى از آيات، به گونه ‏هاى مختلف، از روايات تفسيرى بهره جسته است.

 

كليدواژه‏ ها: سنت، روايات تفسيرى، تفسير قرآن به قرآن، علّامه طباطبائى، تفسير الميزان، مناهج تفسيرى.


 

سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
203
شماره صفحه: 
49

جايگاه موعظه و تذكر در تربيت دينى از منظر علّامه طباطبائى در تفسير الميزان

سال بيست و سوم ـ شماره 202- مهر 1393

سيدحسن بطحائى گلپايگانى :  استاديار گروه معارف اسلامى دانشگاه پيام نور. bathayi@gmail.com

 دريافت: 25/11/92               پذيرش: 11/5/93

چكيده

از روش‏هاى تربيت دينى «تذكر» و «موعظه» است. موعظه دعوت به نيكى توأم با خيرخواهى و رقت قلب است. واژه هم‏معناى آن، «نصيحت» و «تذكر» است كه به‏معناى پند و اندرز مشفقانه به انگيزه اصلاح و تربيت مى‏باشد. موعظه حسنه در قرآن به‏عنوان روش تربيت دينى در موضوعات اعتقادى و مسائل اخلاقى و اعمال و آداب عبادى به كار رفته است. علّامه طباطبائى با توجه به آيات قرآن، بر اين باور است كه اگر واعظ و متعظ از شرايط علمى و اخلاقى و اعتقادى مناسبى برخوردار باشند، و نيز محتواى وعظ و اندرز دعوت به خدا باشد، سبب بيدارى دل‏ها و تربيت و تهذيب نفوس انسان‏ها مى‏شود. يادآورى نعمت‏ها و حوادث تاريخى در قرآن براى غفلت‏زدايى و رشد تربيت دينى آمده است. در اين پژوهش، تفسير و تحليل آيات موعظه و واژه‏هاى مرتبط آن، با توجه به ديدگاه تفسيرى علّامه طباطبائى در تفسير الميزان مورد تحقيق و ارزيابى قرار گرفته است.

 

كليدواژه‏ها: موعظه، نصيحت، تذكر، تربيت، تفسير الميزان، علّامه طباطبائى.

 

سال انتشار: 
1
شماره مجله: 
202
شماره صفحه: 
107

آداب اجتماعى در تفسير الميزان

سال بيست و سوم ـ شماره 202- مهر 1393

فاطمه امين‏پوركارشناس ارشد جامعه‏شناسى دانشگاه باقرالعلوم عليه‏السلام. faminpoor@yahoo.com

معصومه امين‏پور : سطح سه فقه و اصول مركز مديريت حوزه‏هاى علميه خواهران. lia1050@yahoo.com

 دريافت: 25/10/92               پذيرش: 11/6/93

چكيده

علّامه طباطبائى از مفسرانى است كه با رويكردى اجتماعى به تفسير آيات قرآن مى‏پردازد. ادب اجتماعى از مباحث ايشان در تفسير الميزان است كه مقاله حاضر مى‏كوشد با بررسى آن، گامى در جهت احياى سبك زندگى اسلامى بردارد. بنابراين، با روش اسنادى و نوعى تحليل محتواى كيفى در اين تفسير به تحليل، تبيين و تفسير آداب اجتماعى قرآنى مى‏پ ردازد.

     نكته اساسى در اين تحقيق اين است كه آداب اجتماعى داراى تنوع و گوناگونى در قرآنند. اين آداب به دليل آثار مطلوبى كه در جامعه بر جاى مى‏گذارند، نه‏تنها نظام اجتماعى اسلامى را سامان‏دهى مى‏كنند، بلكه فرد را نيز در مسير سعادت و كمال مطلوب قرآن راهبرى مى‏نمايند. اساس آداب اجتماعى در قرآن بر محوريت تقوا، اخلاص و ايمان قرار داشته و ريشه اصلى آن خدامحورى و آخرت‏گرايى است. قرآن منظومه رفتارهاى اجتماعى انسان را بسيار هدفمندانه وضع نموده است.

 

كليدواژه‏ ها: ادب، آداب اجتماعى، تفسير الميزان، علّامه طباطبائى.

 

 

سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
202
شماره صفحه: 
15

آيات و ارتباط آنها با يكديگر از ديدگاه علّامه طباطبائى

معرفت سال بيست و يكم ـ شماره 173 ـ ارديبهشت 1391، 77ـ92

آيات و ارتباط آنها با يكديگر از ديدگاه علّامه طباطبائى

مريم‏السادات سمائى*

چكيده

علّامه طباطبائى در طول تفسير الميزان، به مسئله تناسب و پيوستگى معنايى بين آيات و نقش آن در تفسير توجه ويژه‏اى مبذول داشته و در جاى جاى آن، به كشف و معرفى ارتباط و تناسب موجود بين آيات پرداخته است. اين نوشتار به مطالعه و بررسى انواع ارتباطى كه ايشان بيان كرده است، مى‏پردازد و در واقع، در پى يافتن اين رابطه‏ها در تفسير الميزان است، تا با استفاده از دستاوردهاى علمى علّامه طباطبائى، فهم و تفسير بهتر آيات قرآن ميسّر گردد.

ايشان در اين كتاب، دو نوع ارتباط بين آيات مطرح كرده است: 1. دسته‏بندى محتوايى كه به شناسايى رابطه‏هايى پرداخته كه از لحاظ مفهومى بين آيات برقرار است. 2. دسته‏بندى شكلى كه ابتدا از لحاظ تعداد و شكل، آيات را جدا كرده (دسته‏هاى آيات، فرازهاى يك آيه و...) سپس ارتباطى مفهومى بين آنها بيان داشته است. روش تحقيق تحليلى ـ توصيفى است.

كليدواژه‏ها: تفسير الميزان، علّامه طباطبائى، ارتباط آيات، نزول همزمان.

سال انتشار: 
21
شماره مجله: 
173
شماره صفحه: 
77

قاعده «سياق» و نقش آن در روش‏هاى كشف معانى و مفاهيم قرآن در «تفسير الميزان»

معرفت سال بيست و يكم ـ شماره 173 ـ ارديبهشت 1391، 61ـ75

قاعده «سياق» و نقش آن در روش‏هاى كشف معانى و مفاهيم قرآن در «تفسير الميزان»

امان‏اللّه ناصرى كريموند*

سهراب مروتى**

چكيده

علّامه طباطبائى در تفسير الميزان، توجه خاصى به قاعده «سياق» براى كشف مراد خداوند متعال از الفاظ قرآن كريم نموده است. اين پژوهش با روش توصيفى و تحليلى به اين سؤالات پاسخ داده است كه توجه به سياق، چه نقشى در تفسير قرآن دارد. علّامه طباطبائى چگونه و با چه روش‏هايى از اين قاعده در تفسير قرآن بهره‏گيرى نموده است؟ با توجه به بررسى‏هاى صورت‏گرفته در تفسير الميزان، مى‏توان گفت: علّامه در همه مراحل سير تفسيرى خود، از اين قاعده بهره‏گيرى كرده است؛ گاه معناى يك كلمه يا يك عبارت و يا مفهوم يك آيه را كشف و بيان نموده، گاه اجزاى يك آيه را از لحاظ ساختارى و معنايى تحليل كرده است تا معناى حاصل از آن آيه را مطابق با سياق آن بيان كند، گاهى نيز معنا و مفهوم كاملى از يك آيه را بدون توجه به آيات قبل و بعد آن، بلكه بر حسب سياق درونى همان آيه به دست مى‏دهد و گاهى نيز معناى چندين آيه را با توجه به آيات قبل و بعد در يك كلام و با هم بيان مى‏كند؛ چراكه چند آيه در سياق واحد بيان شده است.

كليدواژه‏ها: سياق، تفسير الميزان، روش‏هاى كشف و بيان.

سال انتشار: 
21
شماره مجله: 
173
شماره صفحه: 
61
محتوای تغذیه