علم حضورى

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

دور هرمنوتيكى شلاير ماخر چيستى، كاربردها و نقدها

سال بيست و سوم ـ شماره 206 (ويژه فلسفه)

عباسعلى مشكانى سبزوارى[1]

غلامعلى اسماعيلى كريزى[2]

على جلينى[3]

چكيده

دور هرمنوتيكى از مهم ترين مباحث هرمنوتيك شلاير ماخر به شمار مى آيد. اين دور داراى تعريف ها، تبيين ها و كاربردهاى گوناگونى در علوم مختلف است و در ديگر نحله هاى هرمنوتيكى نيز مطرح است. مخالفان اين دور با مقايسه آن با دور منطقى، آن را دور باطل دانسته، لازمه آن را بازى اى بى پايان و منتهى به نسبى گرى قلمداد كرده اند. اين در حالى است كه اين نقدها بيشتر متوجه دور هرمنوتيكى مطرح در هرمنوتيك فلسفى است، و دور شلاير ماخر از اين اشكالات مبرّاست. راه حل نهايى شلاير ماخر براى حل عويصه دور هرمنوتيكى، شيوه حدس و شهود است. همچنين مى توان با استناد به شيوه حل معضلى شبيه دور هرمنوتيكى در فلسفه اسلامى، به پاسخ فيلسوفان مسلمان (نسبت علم حصولى به حضور و ابتناى علوم حصولى بر علم حضورى)، به امكان تعميم اين جواب براى دور هرمنوتيك شلاير ماخر استدلال نمود. مقاله حاضر درصدد است به بررسى و تبيين اين مهم پرداخته و از طريق مطالعه اسنادى و با استمداد از روش تطبيقى ـ مقايسه اى، به ديدگاه شلاير ماخر در اين زمينه نزديك گردد.

 

كليدواژه ها: هرمنوتيك، شلاير ماخر، دور هرمنوتيكى، علم حصولى، علم حضورى، دور منطقى.



[1] كارشناس ارشد فلسفه دين دانشگاه باقرالعلوم عليه ‏السلام. meshkani.a@gmail.com

[2] عضو هيئت علمى گروه فقه و مبانى حقوق دانشگاه آزاد اسلامى واحد دامغان.

[3] دانش ‏آموخته حوزه علميه قم.

دريافت: 29/3/92               پذيرش: 2/10/93


سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
206
شماره صفحه: 
117

دور هرمنوتيكى شلاير ماخر چيستى، كاربردها و نقدها

سال بيست و سوم ـ شماره 206 (ويژه فلسفه)

عباسعلى مشكانى سبزوارى[1]

غلامعلى اسماعيلى كريزى[2]

على جلينى[3]

چكيده

دور هرمنوتيكى از مهم ترين مباحث هرمنوتيك شلاير ماخر به شمار مى آيد. اين دور داراى تعريف ها، تبيين ها و كاربردهاى گوناگونى در علوم مختلف است و در ديگر نحله هاى هرمنوتيكى نيز مطرح است. مخالفان اين دور با مقايسه آن با دور منطقى، آن را دور باطل دانسته، لازمه آن را بازى اى بى پايان و منتهى به نسبى گرى قلمداد كرده اند. اين در حالى است كه اين نقدها بيشتر متوجه دور هرمنوتيكى مطرح در هرمنوتيك فلسفى است، و دور شلاير ماخر از اين اشكالات مبرّاست. راه حل نهايى شلاير ماخر براى حل عويصه دور هرمنوتيكى، شيوه حدس و شهود است. همچنين مى توان با استناد به شيوه حل معضلى شبيه دور هرمنوتيكى در فلسفه اسلامى، به پاسخ فيلسوفان مسلمان (نسبت علم حصولى به حضور و ابتناى علوم حصولى بر علم حضورى)، به امكان تعميم اين جواب براى دور هرمنوتيك شلاير ماخر استدلال نمود. مقاله حاضر درصدد است به بررسى و تبيين اين مهم پرداخته و از طريق مطالعه اسنادى و با استمداد از روش تطبيقى ـ مقايسه اى، به ديدگاه شلاير ماخر در اين زمينه نزديك گردد.

 

كليدواژه ها: هرمنوتيك، شلاير ماخر، دور هرمنوتيكى، علم حصولى، علم حضورى، دور منطقى.



[1] كارشناس ارشد فلسفه دين دانشگاه باقرالعلوم عليه‏السلام. meshkani.a@gmail.com

[2] عضو هيئت علمى گروه فقه و مبانى حقوق دانشگاه آزاد اسلامى واحد دامغان.

[3] دانش‏آموخته حوزه علميه قم.

دريافت: 29/3/92               پذيرش: 2/10/93

 

سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
206
شماره صفحه: 
117

مناجات عارفان: جستارى در چيستى و گستره معرفت خدا (4)

سال بيست و دوم ـ شماره 195 ـ اسفند 1392، 5ـ10

آيت اللّه علّامه محمدتقى مصباح

چكيده
اين مقال به بررسى امكان معرفت خدا مى پردازد. در آموزه هاى دينى، سفارش هايى درباره لزوم شناخت خدا از طريق راه هاى انفسى و آفاقى مطرح شده است. با اين حال، همواره افراط و تفريط هايى در اين زمينه صورت گرفته است. واقعيت امر اين است كه شناخت خداى متعال با دو علم حضورى و حصولى امكان دارد. به تصريح برخى متكلمان و فلاسفه، كنه ذات خدا را نمى توان با علم حصولى شناخت، اما در اينكه علم حضورى انسان به كنه ذات و صفات الهى تعلق مى گيرد بايد گفت: هرچند با استفاده از آيات و روايات ثابت مى شود كه انسان ها مى توانند علم حضورى به خدا داشته باشند، با اين حال هيچ كس حتى اشرف مخلوقات يعنى پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله نيز نمى توانند عالم به كنه ذات و صفات خدا باشند؛ زيرا لازمه علم به كنه ذات، احاطه وجودى بر خداوند است و احاطه موجود محدود بر موجود نامحدود و نامتناهى محال است.

كليدواژه ها: معرفت، چيستى معرفت، علم حضورى، علم حصولى، كنه ذات خدا.

سال انتشار: 
22
شماره مجله: 
195
شماره صفحه: 
5

مناجات عارفان: جستارى در چيستى و گستره معرفت خدا (3)

سال بيست و دوم ـ شماره 194 ـ بهمن 1392، 5ـ12

آيت اللّه علّامه محمدتقى مصباح1

چكيده

شناخت به دو شكل حصولى و حضورى صورت مى گيرد. اولياى خدا، خداى متعال را نه از طريق مفاهيم ذهنى و صفات غايبانه او، كه از طريق خودش و علم حضورى يافته و مى شناسند. بدين سان، مى توان با توسعه مصاديق حضورى، فهم درستى از مفاهيم و آموزه هاى ناب اهل بيت عليهم السلام به دست آورد. علم حضورى داراى شدت و ضعف مى باشد. گاه آگاهانه و يا نيمه آگاهانه است، گاهى هم علم حضورى به دليل عظمت وجودى و كمال شخص مدرك، به حدى است كه همه حقايق علم هستى، مشهود انسان راه يافته مى شود.

اين مقاله به تفصيل پيرامون چگونگى و امكان و يا عدم امكان شناخت كنه و ذات خداى متعال يا علم حضورى بحث مى كند.

كليدواژه ها: چيستى معرفت، علم حضورى، علم حصولى، معناى علم حضورى به خدا، ذات خدا.

سال انتشار: 
22
شماره مجله: 
194
شماره صفحه: 
5

جستارى در چيستى و گستره معرفت خدا (1)

سال بيست و دوم ـ شماره 192 ـ آذر 1392، 5ـ14

آيت اللّه علّامه محمدتقى مصباح

چكيده

اين درس شرحى بر مناجات عارفان امام سجاد عليه السلام است. علم حصولى، شناختى است كه به واسطه مفاهيم حسى و عقلى و به وسيله مفهوم و صورت ذهنى به دست مى آيد، اما علم حصولى، معرفتى است كه بدون واسطه مفهوم در ذهن مدرِك حاضر مى شود.

علم حضورى داراى اقسامى است، همان گونه كه شناخت حصولى و حضورى به آگاهانه و نيمه آگاهانه و ناآگاه تقسيم مى شود. علم حضورى خطاناپذير است. انسان به خدا و ميثاق و بندگى او در بدو خلقت علم حضورى دارد. جلوه هايى از اين گونه معرفت فطرى انسان به خداى متعال در آيات قرآن و آموزه هاى دينى به چشم مى خورد. اين كلام شيوه هاى تحصيل ادراك آگاهانه به خداى متعال را بررسى مى كند.

كليدواژه ها: معرفت، علم حضورى، علم حصولى، معرفت فطرى، مراتب شناخت.


1 اين مقاله قلمى شده درس اخلاق علّامه مصباح براى طلاب علوم دينى در دفتر مقام معظم رهبرى در قم مى باشد.


 

سال انتشار: 
22
شماره مجله: 
192
شماره صفحه: 
5

روش اشراقى شاخصه اساسى حكمت اشراق

معرفت سال بيست و يكم ـ شماره 175 ـ تير 1391، 41ـ55

منصوره سادات حسينى*

چكيده

در ميان مكاتب موجود فلسفى، مكتب اشراق با بهره گرفتن از «روش اشراقى» از ساير نظام هاى فلسفى متمايز مى شود. پژوهش حاضر با هدف تبيين نظام اشراقى از طريق بررسى اجمالى مبانى و عناصر فلسفى تأثيرگذار در اين مكتب، به نگارش درآمده است. مقاله پيش رو ضمن بهره گيرى از آثار و آراء شيخ اشراق، از ميراث مكتوب بزرگان حكمت و ديگر انديشمندان اين عرصه نيز مدد گرفته است.

اما آنچه به عنوان ثمره نهايى اين بحث مى تواند مورد توجه قرار گيرد آن است كه شيخ اشراق هرچند روش استدلالى را در كنار روش اشراقى به منظور وصول به حقيقت، شرط ضرورى و لازم معرفى مى كند، اما اكتفا به روش برهانى محض را در دست يابى به مقصود حقيقى (كشف واقع) ناكافى دانسته و روش كارآمدتر را طريقى مى داند كه ضمن بهره گيرى از آراء مشائين، پايه ها و مبانى خود را بر اساس آموزه هاى شريعت حقه و نيز منابعى همچون آراء حكماى باستان مبتنى ساخته باشد، به گونه اى كه مؤيد وفاق و هماهنگى عقل و اشراق گردد. در اين مقاله از روش توصيفى ـ تحليلى استفاده شده است.

 

كليدواژه ها: اشراق، شهود، روش اشراقى، علم حضورى، حكمت بحثى، حكمت ذوقى.

سال انتشار: 
21
شماره مجله: 
175
شماره صفحه: 
41

مفاهيم وجودى

در نگاه علّامه طباطبائى

 

ابراهيم شيرعلى‌نيا1

چكيده

يافته حضورى با دو نوع مفهوم حكايت مى‌شود: مفهوم ماهوى و مفهوم وجودى. مفاهيم ماهوى، حاكى از چيستى شىء است و مفاهيم وجودى حاكى از چگونگىِ هستى آن. واقع‌نمايى مفاهيم ماهوى، ملاكى براى واقع‌نمايى مفاهيم وجودى نيست. ظرفيت واقع‌نمايى مفاهيم وجودى، با نحوه انتزاع آنها نسبت دارد. اگر مفاهيم فلسفى، از صورت‌بندى حكم يا امور وجدانى معنايابى شوند، سرايت آنها به امور خارج از قلمرو انتزاع، علمى تشبيه يا تنزيهى پديد مى‌آورد.

اين مقاله با رويكرد نظرى و بررسى در آثار علّامه طباطبائى، با هدف بررسى مفاهيم وجودى از نگاه علّامه طباطبائى مى‌پردازد.

كليدواژه‌ها : علم حضورى، مفاهيم ماهوى، مفاهيم وجودى، علّامه طباطبائى، واقع‌نمايى مفاهيم، علم تشبيه و تنزيهى.

سال انتشار: 
18
شماره مجله: 
140
شماره صفحه: 
35
محتوای تغذیه