جبر

strict warning: Declaration of views_handler_filter_node_status::operator_form() should be compatible with views_handler_filter::operator_form(&$form, &$form_state) in D:\WebSites\nashriyat.ir\modules\views\modules\node\views_handler_filter_node_status.inc on line 14.

سهم انسان در ايجاد افعال(بررسى نظريه كسب)

سال بيست و ششم ـ شماره 234 (ويژه كلام)

يزدان محمدى / كارشناس ارشد اخلاق اسلامى دانشگاه قم     yazdan6008@gmail.com

دريافت: 22/7/95               پذيرش: 17/2/96

 

چكيده

انديشمندان اسلامى درباره سهم انسان در ايجاد افعالش، آراء متفاوتى ارائه داده اند. از متكلمان اسلامى، معتزله قايل به تفويض اند و جبريان اختيار انسان را نفى مى كنند، اما اشاعره نظريه «كسب» را ابداع كرده اند. در مقاله حاضر، با تحقيق در كتاب ها و مقالات كلامى، به انگيزه اشاعره براى بيان نظريه «كسب» و مهم ترين ادله عقلى و نقلى ايشان اشاره و عدم كفايت ادله شان اثبات شده است. همچنين تقريرات مختلف اشاعره از كسب، تبيين و نقد و بررسى گرديده است. اما افزون بر آنكه ادله اشاعره در اثبات مدعاى ايشان ناكافى است، تقريرهاى متعددشان از كسب نيز مفهوم صحيحى به دست نمى دهد. ازاين رو، نظريه «كسب» اسمى است بدون مسماى صحيح. در نتيجه، تلاش اشاعره براى مقابله با جبر به نتيجه نرسيد؛ زيرا بازگشت نظريه «كسب» به نظريه «جبر» است. ازاين رو، همه اشكالاتى كه متوجه جبريه است، بر كسبيه نيز وارد است، مگر برخى از اشاعره مانند جوينى و تفتازانى كه تقرير ايشان از كسب به نظريه اماميه (الامر بين الامرين) بازمى گردد.

 

كليدواژه ها: اشاعره، نظريه كسب، جبر، اختيار.


 

سال انتشار: 
26
شماره مجله: 
234
شماره صفحه: 
49

اختيارى بودن عدالت اجتماعى و آثار آن در قرآن كريم

سال بيست و سوم ـ شماره 199 (ويژه جامعه‏ شناسى)

حسن صادقى :  كارشناس ارشد تفسير و علوم قرآنى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى قدس‏سره. sadegi114@gmail.com
دريافت: 10/6/92               پذيرش: 21/12/92
چكيده
افزون بر دلايل فطرى و عقلى، بر اساس آيات قرآن، انسان در كارهاى خود اختيار دارد كه يكى از مهم‏ترين كارهاى او برقرارى عدالت اجتماعى است. اين مبنا آثار گوناگونى دارد كه از مهم‏ترين آنها مى ‏توان به لزوم تلاش براى عدالت اجتماعى و ضرورت كوشش براى رهايى از ظلم اجتماعى اشاره كرد.
     اين نوشتار، كه با روش توصيفى ـ تحليلى نگارش يافته، اختيارى بودن عدالت اجتماعى را در آيات قرآن كريم را مورد بررسى قرار داده است. چنين آثار مهم آن را با شواهد قرآنى بيان كرده و ديدگاه اشاعره را كه به جبر در افعال و عدالت اجتماعى به ‏عنوان يكى از مصاديق مهم آن عقيده دارند، مورد نقد قرار داده است.

كليدواژه‏ ها: اختيار، جبر، عدالت اجتماعى، ظلم اجتماعى، تكليف.

سال انتشار: 
23
شماره مجله: 
199
شماره صفحه: 
111

قسمت و سرنوشت

سال نوزدهم ـ شماره 158 ـ بهمن 1389، 55ـ72

 حسين قاسمى1-

چكيده

«قسمت» يا همان «سرنوشت»، از معضلات اعتقادى عموم افراد است كه با ظاهرى جذاب، جبر و سلب اختيار را تداعى مى‏كند. اين فكر كه همه كارها به دست خداست، هرچند حق است، اما عموم افراد به سبب تحليل نادرست، اين نتيجه را مى‏گيرند كه انسان هيچ تأثيرى در سرنوشت خود ندارد.

     هدف اين پژوهش آن است كه با تحليل درست و ارائه معناى صحيح از «قسمت»، به حل اين مسئله بپردازد و رابطه اراده الهى و اختيار انسان را روشن سازد. با روش مطالعه متون دينى و استدلال عقلى و تحليل آنها به اين نتيجه مى‏رسيم كه تقدير انسان به اعمال خودش بستگى دارد و خداوند چيزى را مقدّر مى‏كند كه انسان انتخاب كرده است.

     بنابراين، معناى صحيح «قسمت» اين نيست كه همه امور به انسان تفويض شده و خداوند كارى به كار انسان ندارد، بلكه معناى دقيق آن اين است كه فيض را خداوند هميشه به همه مى‏دهد، ولى خود انسان است كه ظرفيت و قابليت خود را تغيير مى‏دهد و كم يا زياد مى‏كند.

 

كليدواژه‏ها: قسمت، قضا، قدر، جبر، اختيار، سرنوشت. 

سال انتشار: 
19
شماره مجله: 
158
شماره صفحه: 
55

قانون‏مندى جامعه و آزادى نقد ديدگاه دوركيم

امان‏ اللّه فصيحى*

چكيده

نوشتار حاضر تلاشى است در راستاى تحليل نظريه دوركيم در ارتباط با قانون‏مندى جامعه و آزادى انسان. اين بحث يكى از مباحث عمده نظم است. حل مسئله فوق ثمرات علمى و عملى مهم را در پى دارد. اين نوشتار به نقد ديدگاه دوركيم پرداخته است. روش اين نوشتار، اسنادى و تحليل متن است؛ يعنى ديدگاه دوركيم با ارجاع به آثار اصلى خودش استخراج و سپس بررسى و تحليل شده است.

     در ارتباط با موضوع سه ديدگاه قابل طرح است: 1. قانون‏مندى جامعه مانند قوانين حاكم بر طبيعت، باعث سلب كامل اختيار انسان مى‏شود. 2. طبق ديدگاه ديگر، قانون‏مندى جامعه مانند قانون‏مندى طبيعت به صورت كامل، اختيار انسان را سلب نمى‏كند، بلكه اراده انسان را در چارچوب قوانين جامعه محدود مى‏نمايد. 3. قانون‏مندى جامعه، آزادى انسان را حتى محدود هم نمى‏كند؛ چون اراده انسان جزء علت تامه است. از نظر دوركيم، جبر اجتماعى گاه به معناى ضرورت و قطعيت و گاه به معناى محدويت به كار رفته است. از اين‏رو، ميان قانون‏مندى جامعه و آزادى انسان نمى‏توان جمع كرد. آنچه كه سبب شده تا دوركيم نتواند ميان قانون‏مندى جامعه و آزادى انسان جمع نمايد، تلقّى نادرست وى از هستى جامعه، حقيقت انسان و اصل عليت است.

كليدواژه‏ها: جامعه، قانون، آزادى، نظم، اختيار، جبر، علت، ضرورت و قطعيت.

سال انتشار: 
19
شماره مجله: 
157
شماره صفحه: 
107
محتوای تغذیه