مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت 1023-6015 27 1 2018 06 23 واکاوی معنای «عقل سلیم» از منظر علامه طباطبائی 57 69 3356 FA امید آهنچی استادیار - دانشگاه صنعتی شریف Journal Article 2017 07 31 Reason and rationality have always had a great value and importance throughout human history; however, what leads to disagreement and draws the attention of scholars is the characteristics and features of common sense, because if reason is not accompanied by a sound innate nature, rather than being useful and valuable, it can lead to destruction and devastation. On the other hand, Allameh Tabatabai is one of the greatest philosophers and theosophists of the last century and explaining his views is of particular importance. Thus, this paper seeks to address the question of the conditions and obstacles to achieving common sense from the perspective of this distinguished figure. To this end, firstly, the literal and idiomatic meaning of "reason" in Allameh Tabatabai's works is analyzed. Then, the paper distinguishes between the necessary and perfect condition for achieving common sense from his view point, and deals with the obstacles to achieving common sense and adherence to its outcomes. The research results show that, from the perspective of Allameh, upholding logical principles is a necessary condition; and observance of piety, practicing previous knowledge, as well as entering the Divine Providence are among the perfect conditions for achieving common sense. The outburst of instincts, acting based on suppositions, as well as imitation without rational support are considered to be the most important obstacle to the achievement of common sense, and the pursuit of sensual passions and the dominance of the faculty of imagination are factors contributing to inattention to the outcomes of common sense. عقل و عقلانیت همواره در بستر تاریخ بشری، از ارزش و اعتبار خاصی برخوردار بوده است؛ اما آنچه محل اختلاف آراء و همچنین توجه اندیشمندان است ویژگی ها و مختصات عقل سلیم است؛ زیرا اگر عقل با سلامت فطرت همراه نباشد، بیش از آنکه مفید و ارزشمند باشد، عاملی برای اضمحلال و ویرانگری محسوب می شود. از سوی دیگر، علامه طباطبائی یکی از بزرگ ترین حکیمان متأله قرن اخیر به شمار می رود. بنابراین، تبیین آراء ایشان از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بدین روی این مقاله در پی آن است که از منظر این شخصیت ممتاز، به این سؤال پاسخ دهد که شروط و موانع دستیابی به عقل سلیم چیست؟ بدین منظور، ابتدا به واکاوی معنای لغوی و اصطلاحی «عقل» در آثار علامه طباطبائی همت گمارده و سپس به شروط دستیابی به عقل سلیم از منظر ایشان، با تفکیک شرط لازم و شرط کمال، و همچنین به موانع دستیابی به عقل سلیم و پایبندی به نتایج آن پرداخته است. نتایج این مقاله نشان می دهد که از منظر علامه، رعایت اصول منطقی، شرط لازم؛ و رعایت تقوا، عمل به علم قبلی و همچنین ورود در ولایت الهی جزو شروط کمال برای دستیابی به عقل سلیم است. طغیان غرایز، پیروی از گمان و همچنین تقلید بدون پشتوانه‌ی عقلی به عنوان مهم ترین مانع برای دستیابی به عقل سلیم، و پیروی ازهوای نفس و تسلط قوه‌ی واهمه عواملی برای عدم پایبندی به نتایج عقل سلیم محسوب می شود. https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/6_36.pdf