مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت 1023-6015 28 4 2019 08 12 بررسی تطبیقی مفهوم ذات در فلسفه اسپینوزا و فطرت از منظر علامه طباطبائی 53 62 3511 FA حمید کریمی استادیار - دانشگاه علم و صنعت حسین اسفندیار کارشناس ارشد - فلسفه دانشگاه تهران‌ (پردیس فارابی) Journal Article 2018 11 05 One of the fundamental concepts of the Spinoza's unified philosophical system is the concept of the self-preservation. To explain the rational life and the howness of man's freedom he speaks of the self-preservation rule. The significance of this rule is so much that it forms the basis of the third to fifth sections of his book in ethics, and plays a central role in shaping the moral system and finally achieving human happiness, which are the main purposes of Spinoza in his philosophical efforts. Allameh Tabataba'i, on the other hand, speaks of the religious concept of "nature" and explains it according to its philosophical system. The theory of "nature" in terms of meaning and results has similarities and differences with the self-preservation rule of Spinoza. Due to the significant epistemological and ontological effects of the theory of nature in the works of Allama, this view is comparable to Spinoza's self-preservation rule. Using an analytical method this paper analyzes the views of these two scholars, and then it compares their similarities and differences to take a step toward the realization of a dialogue between these two philosophical traditions. از مفاهیم و مبادی بنیادین نظام فلسفی وحدت گرای اسپینوزا، مفهوم «ذات» است. وی برای تبیین حیات عقلانی و چگونگی اختیار آدمی، از قانون ذات سخن می گوید. اهمیت این قانون تا آنجاست که زیربنای بخش سوم تا پنجم کتاب اخلاق را پایه ریزی می کند و در شکل دادن به نظام اخلاقی و وصول به غایتِ «سعادت انسانی» ـ که مقصود اصلی اسپینوزا از تلاش فلسفی اوست ـ نقش اصلی را ایفا می نماید. ذات از نظر اسپینوزا شامل هویت انسان، غریزه حیوان و طبیعت در نباتات و جمادات می شود. از طرف دیگر علامه طباطبائی، از مفهوم دینی «فطرت» سخن به میان می آورد و آن را بر حسب مفاهیم نظام فلسفی خود، تبیین می کند. فطرت در معنای عام خود به معنای ساختمان ویژه وجودی هر موجودی است و شامل همه موجودات از جمادات تا انسان می شود.     تحلیل ایشان از «فطرت» با تبیین ذات در منظر اسپینوزا از جهت مفاد و نتایج شباهت های معناداری دارد. اهمیت این رویکرد در آثار علامه از این جهت است که این دیدگاه، آثار مهمی در معرفت شناسی و هستی شناسی دارد و از این جهت قابل مقایسه با «ذات» اسپینوزا است.     این مقاله به بررسی تحلیلی دیدگاه های این دو حکیم بزرگ می پردازد، و سپس با مقایسه و تطبیق رهیافت های مشترک و نقاط افتراق آنها، سعی می کند گامی در جهت تحقق گفت وگو میان این دو سنت فلسفی بردارد. https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/7_51.pdf