مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت 1023-6015 28 12 2020 03 14 بازشناسی مفهوم «خیال» و جایگاه آن در معرفت‌شناسی دینی از منظر قرآن و حدیث 63 72 3657 FA علی ملکوتی نیا دکتری - علوم و معارف نهج‌ البلاغه دانشگاه قرآن و حدیث 0009-0005-8757-7455 Journal Article 2018 08 03 In the history of Islamic philosophy, from Farabi to the present day, the imagination and the world of imagination have been very important topics. Many intuitive, scientific, and philosophical discussions can only be explained by the imagination. In contemporary philosophy, the epistemic role of imagination as a mediator between emotion and reason has been neglected. The basic question of this paper is what does the word “imagination” mean? From a religious point of view, what is the position of “imagination” in epistemology? What is the epistemological value of imaginary knowledge? Using a descriptive-analytical method, the findings show that, imagination is a fact that manifests every moment. It is a form that resembles reality. That is, it has the form and amount, but it has no substance and duration. Philologists have interpreted imagination with titles such as “form-like” and “shadow”. Imagination, as part of human esoteric cognition, has a prominent place in the epistemology of philosophy, mysticism, and ethics. It plays an important role in human knowledge and his intuitions and perceptions through cleansing and purification. Imagination also play a significant role in human rational behavior. در تاریخ فلسفه‌ی اسلامی از زمان فارابی تا عصر حاضر، قوه‌ی خیال و عالم خیال از مباحث بسیار مهم بوده است؛ زیرا بسیاری از مباحث کشفی، علمی و فلسفی را تنها با محوریت خیال می توان تبیین و توجیه نمود. ولی در فلسفه های معاصر، نقش معرفتی خیال به عنوان واسطه ای میان احساس و عقل، مورد غفلت قرار گرفته است. سؤال اساسی این نوشتار، آن است که واژه‌ی «خیال» از چه مفهومی برخوردار است؟ و همچنین آموزه های دینی چه جایگاه و نقشی برای خیال در معرفت شناسی قائل شده است؟ و نیز معرفت حاصل از راه خیال، تا چه اندازه دارای ارزش معرفت شناختی است؟ نتایج پژوهش حاضر که بر پایه‌ی مطالعات اسنادی و به روش توصیفی ـ تحلیلی است، نشان داد: خیال؛ حقیقتی است که آن به آن، جلوه گری می کند. صورتی است جزئی که شباهتی به واقع دارد؛ یعنی از شکل و مقدار برخوردار بوده، ولی ماده و مدت ندارد. از این جهت لغت شناسان از خیال با عناوینی همچون «شبیه به صورت» و «سایه گون» تعبیر کرده اند. خِیال به عنوان بخشی از شناخت باطنی انسان، در معرفت شناسی فلسفه، عرفان و اخلاق از جایگاه ممتازی برخوردار است که در صورت تهذیب و طهارت آن، نقشی عنصری در معرفت بشری و مشاهدات و ادراکات کشفی او ایفا می کند و همچنین در ایجاد رفتار عاقلانه‌ی انسان، سهم قابل توجهی خواهد داشت.