مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت 1023-6015 29 1 2020 09 19 جلوه‌های توحیدی و مراتب آن در دیوان حکیم سنایی 59 69 3676 FA حمزه محمدی ده چشمه دانشجوی دکتری - زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان مژگان جهاندار Journal Article 2019 08 13 Sana’i is the true founder of the mystical system that has dominated the minds and hearts for centuries. In addition to Sufi texts such as Ghazali's Sawaneh and Lawaieh attributed to ‘Ayn al-Qudhat and Meybodi’s Kashf al-Asrar, one can find his poems in Rumi’s Masnavi and Fihi Ma Fihi, and etc. Considering that monotheism is one of the mystical issues that is widely reflected in Sanai’s works, this paper seeks to study monotheism and monotheistic manifestations in the works of this precious poet. The findings show that, Sanai’s views on God’s actions sometimes come close to Ash’arite. In some debates, such as monopoly of actions to God, Sanai approaches Ash’ari, but by proposing the ideas of other sects, such as the Shiites, he intends to unite the Islamic sects. سنایی بنیانگذار واقعیِ منظوم عرفانی است که قرنی بر اذهان و قلوب تسلط داشت و اشعار وی علاوه بر نقل در متون تصوف از قبیل سوانح غزالی و لوایح منسوب به عین القضاة و کشف الاسرار میبدی، در مثنوی و فیه ما فیه مولوی و... نیز به استشهاد آمده است. ازآنجاکه توحید یکی از مباحث عرفانی است که در آثار سنایی بازتاب گسترده ای دارد. این پژوهش سعی می کند با تحقیق در آثار سنایی غزنوی، توحید و نمودهای توحیدی را در آثارِ این شاعرِ گران سنگ یافته و به این نتیجه برسد که در اشعاری که سخن از افعال حق تعالی است، عقاید سنایی گاهی به اشاعره نزدیک می شود، اما به طور قطع نمی توان ادعا کرد که سنایی در توحید و خداشناسی سمعاً و طاعتاً از نظام توحیدی اشاعره پیروی کرده است. سنایی در پاره ای از بحث ها، همچون منحصر ساختن نقش ها و کارها به خدا، آهنگ گسترش کلام اشعری است، اما با طرح اندیشه های فرقه های دیگر مانند شیعه، قصد دارد با نزدیک کردن مذهب ها، مسلمانان را در سایۀ اصل توحید یکی سازد. https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/7_57.pdf