مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت 1023-6015 32 2 2023 04 21 تفسیر آیات امامت و ولایت در مکتب کلامی امامیه بغداد با تمرکز بر شیخ مفید و سید مرتضی 53 63 4283 FA علی هابطی نژاد دکتری - تهران 0000-0003-2791-4251 محمدعلی مهدوی راد دانشیار - پردیس فارابی دانشگاه تهران روح الله شاکری دانشیار - گروه معارف اسلامی و شیعه شناسی پردیس فارابی تهران Journal Article 2023 01 07 Abstract Belief in the proven and immediate imamate of Imam Ali (PBUH) is considered as the main characteristic of Shia Islam. Using analytical and library methods, this paper mainly deals with identifying the geometry of the Qura’nic verses about the above-mentioned belief and its exegesis in the theological thought of the Baghdad Imamiyyah in the fifth century, centered on Sheikh Mufid and Seyyed Murtaza. The main part of the Qur'anic evidence for proving the rights of wilayat and imamate in the school of Baghdad consists of two groups: unmediated and mediated. The third group refers to the criticism of the rival thought. Criticism of the Qur'anic documents like the infallibility of the Companions, criticism of reference to Qur'anic verses for the right of caliphate, and criticism of the Qur'anic proofs of the authority of the consensus of the Ummah form the three axes of the third category. In some cases, arguments have been presented in favor of Imamate. Considering the expansion of the intellectual view of Shi'a philosophy and the multi-polar atmosphere of Baghdad, the interpretation of these verses in the school of Baghdad can be evaluated both in terms of quantity and quality and in the analytical and interpretive directions. اعتقاد به امامت منصوص و بلافصل امیرمؤمنان شاخصۀ اصلی اعتقادی شیعه به شمار می رود. مسئلۀ اصلی این پژوهش شناسایی هندسۀ آیات مطرح شده در رابطه با این اعتقاد و تفسیر آن در اندیشۀ کلامی امامیه بغداد در قرن پنجم و با محوریت شیخ مفید و سید مرتضی که با روش تحلیلی و استفاده از مطالعات کتابخانه ای مورد مطالعه قرار گرفته است. بخش اصلی ادله قرآنی اثبات حق ولایت و امامت در مکتب بغداد از دو دستۀ بدون واسطه و با واسطه تشکیل شده و دستۀ سوم ناظر به نقد مبانی تفکر رقیب است. نقادی مستندات قرآنی انگاره عصمت صحابه، نقادی استناد به آیات قرآنی برای حق خلافت خلفاء و نقد ادلۀ قرآنی حجیت اجماع امت، سه محور دستۀ سوم را تشکیل داده و در مواردی نیز به شکل جدلی به نفع امامت استدلال شده است. تفسیر این آیات در مکتب بغداد، با توجه به گسترش نگاه عقلی کلام شیعه و فضای چند قطبی بغداد، هم از حیث کمّیت و هم از جهت کیفیت و تقویت جهت تحلیلی و تفسیری، قابل ارزیابی است. https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/6_98.pdf