مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت 1023-6015 35 1 2026 04 04 بنیان‌‌های هستی‌شناختی و انسان‌شناختی معنویت‌‌گرایی اسلامی در حکمت صدرایی 67 76 5001417 10.22034/marifat.2025.5001417 FA مرضیه ورمزیار استادیار - گروه معارف دانشگاه لرستان 0009-0005-7080-5132 Journal Article 2024 12 05 Spirituality is one of the topics of interest to contemporary man, and in essence, its meaning and its relationship to other knowledge, depending on the type of foundations on which it is defined, sometimes substantial differences are observed. Unlike today's spirituality, which in its most modern form is sometimes based on components such as humanism, pluralism, secularism, and emotion and feelings, Islamic spirituality emphasizes elements such as God-centeredness, Sharia, rationality, knowledge, and proximity. These components, in their original and profound form, can be sought and explained in the foundations of Sadr al-Mut’alehin, including his ontological and anthropological foundations. The originality of existence, the equality of existence with goodness, analogical gradation, relative existence and the existential poverty, essential movement, love to the origin, unity of existence are among the ontological foundations and the physical origination and psychic survival of the human soul, matching existential realms with the world of meaning, the practice of Sharia, rationality, knowledge, the four journeys, and the companionship of the perfect human being and its proximity to its anthropological foundations. This article seeks to explain and infer these principles and their connection with spirituality in his perspective, in order to clarify the position of this discussion in the wisdom of Sadr al-Mutalahin, and in this way, open a new horizon for those who are interested in wisdom, and on the one hand, show the distinction of Islamic spirituality from other spiritualities. معنویت، از مباحث مورد توجه انسان معاصر است و در اصل معنای آن و نسبتش با معارف دیگر، بسته به نوع بنیان‌‌هایی که برای آن تعریف می‌‌شود، گاهی اختلافات ماهوی مشاهده می‌‌گردد. به‌خلاف معنویت‌‌گرایی امروزی که در مدرن‌‌ترین نوع خود، گاهی بر مؤلفه‌‌هایی همچون انسان‌‌محوری (اومانیسم)، کثرت‌‌گرایی (پلورالیسم)، شریعت‌‌گریزی (سکولاریسم) و هیجان و احساسات استوار است، در معنویت‌‌گرایی اسلامی بر عناصری همچون خدا‌‌محوری، شریعت‌‌گزینی، خردورزی، معرفت و قرب‌‌گرایی تأکید می‌‌شود. این مؤلفه‌‌ها را در نوع اصیل و عمیق آن، می‌‌توان در مبانی صدرالمتألهین ازجمله مبانی هستی‌‌شناختی و انسان‌‌شناختی وی جست‌وجو و تبیین نمود. اصالت وجود، مساوقت وجود با خیر، تشکیک وجود، وجود ربطی و امکان فقری، حرکت جوهری، عشق به مبدأ، وحدت وجود ازجمله مبانی هستی‌‌شناختی و جسمانیة‌الحدوث و روحانیة‌البقاء بودن نفس انسانی، تطابق ساحت‌‌های وجودی با عوالم معنا، عمل به شریعت، خردورزی، معرفت، اسفار اربعه و همراهی انسان کامل و قرب از مبانی انسان‌‌شناختی آن است. این نوشتار می‌‌خواهد این مبانی و پیوندشان با معنویت را در نگرش وی، تبیین و استنباط نماید تا جایگاه این بحث را در حکمت صدرالمتألهین روشن نماید و از این طریق، افقی نو پیش چشم مشتاقان حکمت بگشاید و از سویی تمایز معنویت‌‌گرایی اسلامی از دیگر معنویت‌‌ها را نشان دهد. https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/5001417-1785211795.pdf