مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت 1023-6015 35 3 2026 10 07 نقش دینداری در خردمندی از منظر علامه طباطبائی با تأکید بر تفسیر المیزان 15 26 5001506 10.22034/marifat.2026.5001506 FA سیدمهدی روستا دانشجوی دکتری - شهید باهنر کرمان 0000-0001-6456-8904 سیدحمیدرضا علوی استاد - گروه علوم تربیتی دانشگاه شهید باهنر کرمان مراد یاری دهنوی استادیار - گروه فلسفه و تعلیم و تربیت دانشگاه شهید باهنر کرمان Journal Article 2025 01 02 Over the past few decades, researchers have extensively sought to delineate the components of wisdom. While religiosity is regarded as a component of wisdom, previous studies have not sufficiently addressed its role. Consequently, this research seeks to provide a comprehensive analysis of the relationship between religiosity and wisdom. The statistical population of this research comprises all works of Allameh Tabataba’i, and the sample is limited to Tafsir al-Mizan. A descriptive-analytical method was utilized to examine the role of effective religiosity components in wisdom. Initially, the term ‘wisdom’ and its strong semantic associates were retrieved from Tafsir al-Mizan utilizing the Noor Comprehensive Tafsir Software (v. 3). Next, a thorough analysis of the retrieved paragraphs was conducted, and relevant excerpts were documented. Upon data compilation, these excerpts underwent a thorough re-analysis, aimed at describing and analyzing the role of religiosity in wisdom as articulated by Allameh Tabataba’i. The findings indicate that the components of religiosity contributing to wisdom include: knowledge-based religiosity, pragmatic religiosity, the acquisition of divine and human virtues, divine wisdom, servitude to Allah, a mystical relationship with the Divine, belief in and adherence to the prophethood of divine messengers, and the cultivation of life in both this world and the hereafter. The results demonstrate that religiosity fosters rational development by transforming an individual’s cognitive, affective, and spiritual dimensions - a process that equates to the growth of wisdom. Furthermore, not all forms of religiosity correlate with wisdom; only a properly cultivated religiosity can contribute to its development. در چند دهه اخیر دانشمندان تلاش زیادی انجام داده‌‌اند که مؤلفه‌‌های خردمندی را مشخص نمایند. دینداری به‌عنوان یکی از مؤلفه‌‌های خردمندی مورد توجه بوده است، ازآنجاکه سایر پژوهش‌‌ها به طور عمیق و جامع به تبیین نقش دینداری در خردمندی نپرداخته‌‌اند، ازاین‌رو هدف این پژوهش تبیین نقش دینداری در خردمندی است. جامعۀ آماری این پژوهش شامل همۀ آثار علامه طباطبائی است و نمونۀ آن، با تأکید بر تفسیر المیزان می‌‌باشد. به منظور تبیین مؤلفه‌‌های دینداری مؤثر در خردمندی از روش توصیفی ـ تحلیلی استفاده شد. ابتدا با کمک نرم‌افزار جامع‌ التفاسیر نور3، واژه خرد و واژگانی که ارتباط معنایی قوی با خرد دارند در تفسیر المیزان مورد جست‌وجو قرار گرفتند. سپس به مطالعۀ عمیق پاراگراف‌‌های جست‌وجوشده پرداخته شد و عبارات مرتبط فیش‌برداری شدند. بعد از گردآوری اطلاعات، مجدداً عبارات مرتبط عمیقاً مورد مطالعه قرار گرفتند و به توصیف و تحلیل نقش دینداری در خردمندی از منظر علامه طباطبائی پرداخته شد. یافته‌‌ها نشان می‌‌دهد که مؤلفه‌‌های دینداری مؤثر در خردمندی شامل «دینداری عالمانه»، «دینداری عمل‌‌گرایانه»، «کسب فضائل و اخلاقیات الهی و انسانی»، «حکمت الهی»، «عبودیت و بندگی خداوند»، «رابطۀ عارفانه با خداوند»، «اعتقاد به نبوت انبیاء الهی و پیروی از آنان» و «ساختن زندگی دنیوی و اخروی» می‌‌باشد. نتایج نشان می‌‌دهد که دینداری از طریق تحول در شناخت، عاطفه و معنویت فرد به تحول در بعد عقلانی اوکمک می‌‌کند و تحول در بعد عقلانی به‌معنای رشد خردمندی است. از جهتی هر نوع دینداری با خردمندی مرتبط نیست، بلکه دینداری که به‌درستی شکل گرفته باشد می‌‌تواند به رشد خردمندی کمک نماید. https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/5001506-1791967700.pdf