مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 مبانی دین شناختی علوم انسانی اسلامی در اندیشه آیت الله مصباح یزدی 5002547 10.22034/marifat.2026.5002547 FA عبدالرؤف مصباح 123456789 Journal Article 2025 08 30 Islamization of the humanities is a new and significant idea that has recently attracted the attention of contemporary Islamic thinkers. Clarifying the religious-epistemological foundations of the humanities aims to critique secular bases of Western humanities and consolidate Islamic principles. Alongside epistemological, ontological, anthropological, axiological, theological, and methodological foundations, this process provides effective cognitive and strategic functions. This study identifies and explains these foundations from the perspective of Ayatollah Mohammad-Taqi Mesbah Yazdi. The research method combines library-based quantitative analysis with qualitative descriptive-analytical approaches, examining data to define components and variables of Islamic humanities’ religious-epistemological foundations. Findings indicate that components such as the representation of religious language, knowledge formation in religious propositions, responsiveness of religion to temporal needs, compatibility with reason and science, the hermeneutical role of clear Qur’anic verses in interpreting ambiguous verses, guidance in determining meaning, the relationship of religion with humanities and ethics, and epistemic tools—including revelation, inspiration, divine narration, intuition, religious experience, reason, sense perception, transmitted knowledge, and scholarly authority—form these foundations. These elements can be applied in Islamizing the humanities, providing a practical and scientific framework to align human knowledge with an Islamic worldview and guide its application in educational and scholarly contexts. اسلامی‌سازی علوم انسانی، ایده‌ای نوظهور و مهم است که در دوران معاصر توجه متفکران اسلامی را جلب کرده است. تبیین مبانی دین‌شناختی علوم انسانی فرایندی است که با هدف نقد مبانی علوم انسانی غربی و تثبیت مبانی اسلامی، در کنار مبانی معرفت‌شناختی، هستی‌شناختی، انسان‌شناختی، ارزش‌شناختی، کلامی و روش‌شناختی، کارکرد معرفتی و راهبردی مؤثری دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین این مبانی از منظر آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی طراحی شده است. روش تحقیق ترکیبی از کتابخانه‌ای و تحلیلی-توصیفی بوده و داده‌ها به‌منظور تحلیل و بازشناسی مؤلفه‌ها و متغیرهای دین‌شناختی علوم انسانی اسلامی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که مؤلفه‌هایی مانند واقع‌نمایی زبان دین، معرفت‌بخشی گزاره‌های دینی، پاسخگویی دین به نیازهای زمان، سازگاری آن با عقل و علم، نقش هرمنوتیکی آیات محکم در فهم آیات متشابه، جهت تعیین مراد، رابطه دین با علوم انسانی و اخلاق، و ابزارهای معرفت دینی شامل وحی، الهام، تحدیث، شهود، تجربه دینی، عقل، حس، نقل و مرجعیت، به‌عنوان مبانی دین‌شناختی علوم انسانی اسلامی قابل تعریف و بازخوانی هستند. این مؤلفه‌ها می‌توانند در فرایند اسلامی‌سازی علوم انسانی به‌طور مؤثر مورد بهره‌برداری قرار گیرند و راهبردی علمی و عملی برای تطبیق دانش انسانی با جهان‌بینی اسلامی فراهم سازند.