مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 24 اهداف دادرسی کیفری در فقه و نظام حقوقی اسلام از منظرآیت الله مصباح یزدی(ره) (تحقق عدالت وصیانت از نظم عمومی) 5002552 10.22034/marifat.2025.5002552 FA محمد امین رضایی 123456789 Journal Article 2025 08 30 In every legal system, criminal procedure aims at ensuring both justice and the preservation of public order. These two goals often conflict during trials, leading to the emergence of theories emphasizing either justice or order, as well as attempts to reconcile them. This study, using a descriptive and analytical approach, examines these perspectives and their effects on criminal proceedings. Findings indicate that neither theory fully captures the reality of criminal law. In Islamic legal thought, grounded in revelation and a teleological view of punishment, principles such as the separation of legislation and adjudication, judge-centered proceedings, and differentiated policies toward various crimes are emphasized. Within this framework, while public order is highly significant, justice is regarded as the ultimate and intrinsic goal, as it embodies the mission of prophets, serves as the foundation of values, and ensures sustainable order. According to Allameh Mesbah Yazdi, the essential duty of judges and judicial officers in Islamic law is the realization of justice. Public order, although valuable, is considered an intermediate objective that facilitates the achievement of true justice. در هر نظام حقوقی، آیین دادرسی کیفری اهدافی چون تحقق عدالت و صیانت از نظم عمومی را دنبال می‌کند. این دو هدف گاه در فرایند قضاوت و دادرسی با یکدیگر تزاحم می‌یابند و منجر به شکل‌گیری نظریه‌های عدالت‌محور و نظم‌گرا یا تلاش برای جمع میان آن‌ها شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیلی، به بررسی این دو دیدگاه و آثار آن‌ها در دادرسی کیفری پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که هیچ‌یک از دو نظریه به‌طور کامل واقعیت حقوق جزا را تبیین نمی‌کند. در نظام حقوقی اسلام، که بر مبنای وحی و نگاه تکاملی به مجازات استوار است، اصولی چون تفکیک مقام قانون‌گذاری و رسیدگی، قاضی‌محوری و سیاست متفاوت در برخورد با انواع جرایم مورد تأکید قرار دارد. بر اساس این دیدگاه، گرچه نظم عمومی بسیار مهم است، عدالت هدف نهایی و اصیل تلقی می‌شود؛ چراکه اساس ارزش‌ها، غایت ارسال رسل و زمینه‌ساز تحقق نظم پایدار است. از نظر علامه مصباح یزدی نیز رسالت اصلی قاضی و ضابطان قضایی در نظام حقوق اسلامی تحقق عدالت است و توجه به نظم عمومی تنها به‌عنوان هدف میانی برای نیل به عدالت مطلوب معنا می‌یابد.