مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 بررسی منابع معرفت‌شناسی از منظر علامه مصباح یزدی 5002574 10.22034/marifat.2025.5002574 FA قدرت الله حیدری 000 Journal Article 2025 09 01 The study of epistemological sources is a fundamental issue in every religion, and analyzing the views of Allameh Mohammad-Taqi Misbah Yazdi, as a reformist philosopher and jurist, is of particular importance. This research aims to explain the sources of knowledge from his perspective. Conducted through a descriptive-analytical method, the findings show that Misbah regards human nature (fitrah) as an independent source of knowledge, maintaining that an innate awareness of God exists within every human being, which can be transformed into conscious knowledge with the aid of other sources. He also acknowledges sense perception and experience as necessary tools but emphasizes that sensory cognition alone is insufficient and must be complemented by reason and revelation. In his view, reason is an essential instrument for understanding universal truths and moral values, while revelation serves as a comprehensive divine source guiding humanity toward correct understanding. Furthermore, he highlights the importance of mystical intuition (kashf and shuhūd) alongside reason and Sharia, arguing that simultaneous reliance on fitrah, senses, reason, revelation, and intuition ensures access to authentic truths while preventing innovations and fabricated doctrines. بررسی منابع معرفت‌شناسی از مباحث بنیادین در هر دین است و تحلیل دیدگاه علامه محمدتقی مصباح یزدی به‌عنوان فیلسوف و فقیه نواندیش اهمیت ویژه‌ای دارد. هدف این پژوهش تبیین منابع شناخت از منظر وی است. تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و نتایج نشان می‌دهد که علامه مصباح فطرت را منبعی مستقل برای شناخت حقایق می‌داند و معتقد است شناخت فطری خدا در نهاد انسان وجود داشته و با کمک منابع دیگر می‌تواند به معرفت آگاهانه تبدیل شود. او حس و تجربه را ابزارهای لازم برای شناخت می‌داند اما تأکید می‌کند که ادراک حسی به‌تنهایی کافی نیست و باید در کنار عقل و وحی قرار گیرد. عقل در اندیشه او ابزاری اساسی برای فهم حقایق کلی و ارزش‌های اخلاقی است و وحی نیز منبعی جامع برای هدایت بشر به‌شمار می‌رود. وی همچنین بر نقش کشف و شهود در کنار عقل و شریعت تأکید می‌کند و نتیجه می‌گیرد که توجه همزمان به فطرت، حس، عقل، وحی و شهود، زمینه‌ساز شناخت صحیح و مصونیت از بدعت‌ها و انحرافات است.