مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 بررسی رابطه چندجهانی و انکار خداوند از طریق نفی ناظم هوشمند 5002800 10.22034/marifat.2025.5002800 FA محمد جعفریان غلامرضایی 0000-0002-9702-5065 داود فاضل فلاورجانی دانشجوی دکتری - فلسفه دین مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0002-2992-4413 Journal Article 2025 10 06 فیزیک کیهانی در سال¬های پایانی قرن بیستم شاهد ارائۀ فرضیۀ چندجهانی در مقابل تک¬جهانی بود و خوانش‌های مختلفی از این فرضیه و نسبت آن با فرضیۀ جهان¬های موازی مطرح شد. در یکی از این خوانش‌ها همراه با مه¬بانگ دفعتاً یا تدریجاً و در قالب سیاه¬چاله‌ها میلیاردها جهان به وجود آمده که هر کدام قوانین فیزیکی خاص خود را دارند و یکی از آنها جهان ماست که مستعد حیات هوشمند است. هرچند به‌نظر نمی‌رسد این فرضیه تعارضی با رویکرد الهیات خدامحور داشته باشد، برخی خداناباوران کوشیده‌اند از این نظریه در نفی لزوم ناظم هوشمند استفاده کنند تا تنظیم دقیق کیهانی، دلیلی بر وجود خداوند انگاشته نشود. این مقاله تلاش می‌کند با گردآوری اطلاعات مرتبط و توصیف و تحلیل آن نشان دهد اولا فرضیه چندجهانی هنوز از اعتبار کافی برخوردار نیست و با فرض اعتبار نمی¬توان از آن در نفی ناظم هوشمند و فاعل متعال، استفاده کرد؛ بنابراین فرضیه چندجهانی هیچ تنافی با خداباوری ندارد.