مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 مقایسه روش دکتر سحابی و آیت‌الله مصباح یزدی در تفسیر آیات آفرینش انسان در قرآن 5003154 10.22034/marifat.2026.5003154 FA سیدعلی‌اکبر حسینی دانشجوی دکتری - تفسیر و علوم قرآن مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0007-4778-4331 امیررضا اشرفی دانشیار - مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0001-9673-4345 Journal Article 2025 11 15 The theory of evolution is considered one of the major modern challenges in interpreting Qur’anic verses on the creation of humankind, generating diverse reactions among Muslim exegetes. This study compares the exegetical approaches of Ayatollah Mesbah Yazdi and Dr. Yadollah Sahabi regarding this theory, using a descriptive–analytical method. Ayatollah Mesbah emphasizes the independent authority of the Qur’an in explaining the direct and miraculous creation of the first human from clay, rejecting the use of non-definitive scientific theories in Qur’anic interpretation. In contrast, Dr. Sahabi, by assuming the certainty of evolutionary theory, interprets certain verses through a scientific–exegetical perspective to support genealogical continuity and gradual human development. The findings indicate that Dr. Sahabi’s arguments do not fully align with established principles of Qur’anic interpretation—such as attention to clear and unequivocal verses(muhkamat), context, occasions of revelation, and linguistic and grammatical rules—and sometimes impose external presuppositions on the text. Meanwhile, Ayatollah Mesbah’s approach is characterized by comprehensive consideration of related verses, avoidance of preconceived assumptions, and adherence to exegetical criteria. It is concluded that applying evolutionary theory to Qur’anic verses without decisive scientific evidence or Qur’anic support does not constitute a valid interpretation, whereas the view of the independent creation of the first human is more consistent with the apparent meaning of the Qur’anic text. نظریه‌ی تکامل از مهم‌ترین چالش‌های عصر جدید در عرصه‌ی تفسیر آیات آفرینش انسان به‌شمار می‌آید و واکنش‌های متفاوتی در میان مفسران مسلمان برانگیخته است. این پژوهش با هدف مقایسه‌ی رویکرد تفسیری آیت‌الله مصباح یزدی و دکتر یدالله سحابی در مواجهه با این نظریه، به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. آیت‌الله مصباح بر استقلال دلالی قرآن در تبیین خلقت مستقیم و اعجازگونه‌ی نخستین انسان از خاک تأکید کرده و بهره‌گیری از نظریه‌های علمیِ غیرقطعی را در تفسیر آیات مردود می‌داند. در مقابل، دکتر سحابی با پذیرش یقینی انگاشتن نظریه‌ی تکامل، برخی آیات را با رویکرد تفسیر علمی در جهت اثبات پیوستگی نسلی و تکامل تدریجی انسان تأویل می‌کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که استنادات دکتر سحابی به آیات، با اصول معتبر فهم قرآن همچون توجه به محکمات، سیاق، شأن نزول و قواعد لغوی و نحوی سازگاری کافی ندارد و در مواردی مستلزم تحمیل پیش‌فرض‌ها بر متن است؛ درحالی‌که رویکرد آیت‌الله مصباح مبتنی بر گردآوری همه‌ی آیات مرتبط، پرهیز از پیش‌داوری و رعایت ضوابط تفسیر است. نتیجه آن‌که تطبیق آیات بر نظریه تکامل بدون پشتوانه‌ی قطعی علمی و قرینه‌ی قرآنی، تفسیری معتبر محسوب نمی‌شود و قول به خلقت مستقل نخستین انسان با ظاهر آیات قرآن سازگارتر است.