مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 08 09 چارچوبی اسلامی برای تشکل‌گرایی سیاسی در اندیشة علامه مصباح 5003252 FA قاسم روانبخش استادیار - موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره 0000-0002-7308-0924 محمدعلی محیطی اردکان دانشیار ـ فلسفه اسلامی ـ مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0000-0003-3347-8839 Journal Article 2025 11 23 یکی از بنیادهای نظریِ برجسته در اندیشة علامه مصباح یزدی، اجتناب از تک‌محوریِ فکری و ساختاری و تأکید بر ضرورتِ تشکل‌گراییِ ایمانی و تکیه بر مبانی همکاری، همفکری و تعامل جمعی در مسیر تحقق اهداف الهی-اجتماعی است. پژوهش حاضر با هدف بازتعریف مفهوم «تشکل‌گرایی» در چارچوب دیدگاه اسلامی و ارائة چارچوبی نوین برای آن بر اساس اندیشة علامه مصباح انجام شده و با روش توصیفی تحلیلی به این نتیجه دست یافته است که هرچند سیاست چندحزبی به سبک غربی نارواست، اما «تشکل‌گرایی ایمانی-جمعی» با شرایطی چون مشروعیت الهی هدف و رهبری، تعهد صادقانه به شرع و تحقق اطاعت از خدا، پذیرش مشورت در چارچوب احکام شرعی، و ساختارهای پایین‌به‌بالا، مانند شوراهای مسجد-محور محله‌ای، قابل پذیرش است. این الگو، ضمن پذیرش تنوع در سطح تاکتیکی، حاکمیت را به خدا اختصاص داده و طاعت از مسئولان را مشروط به وفاداری به میثاق الهی می‌داند؛ بنابراین، می‌تواند زمینة شکل‌گیری نظامی مردم‌سالار، پایدار و متعالی را فراهم آورد.