مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 جامعیت دین و نقش موثر آن در اسلامی سازی علوم انسانی از دیدگاه مصباح یزدی 5003305 10.22034/marifat.2026.5003305 FA سمیه قاسمی 0009-0006-0676-3510 اسماعیل چراغی کوتیانی استادیار - جامعه شناسی فرهنگی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 0009-0007-1869-074X Journal Article 2025 11 30 Objective: This research aims to investigate the feasibility of "Islamicizing the Humanities" by demonstrating the fundamental role of the doctrine of "the comprehensiveness of religion" in the thoughts of Allameh Misbah Yazdi. Method: The study employs a descriptive and analytical approach for processing while gathering data through documentary and library research to analyze the views of Allameh Misbah Yazdi. Findings: The findings indicate that, from Allameh Misbah's perspective, firstly, the humanities hold a strategic position due to their "civilizational" role and decisive influence on "worldview," "lifestyle," and "individual and social behavior." Secondly, Islam, characterized by attributes such as "comprehensiveness," "perfection," and "internal coherence," has the necessary capacity to provide a "cognitive framework" and "practical model" for various aspects of life. Therefore, Islamicizing the humanities means the "reproduction" of these sciences within a new framework where the "foundations," "principles," and "objectives" arise from a monotheistic worldview, and the proposed "solutions" are designed to comprehensively address societal needs and achieve the "objectives of a monotheistic society." Conclusion: From the perspective of this Islamic thinker, the "comprehensiveness of religion" not only theoretically guarantees the possibility of producing "Islamic human sciences" but also presents it as a "practical necessity" for building an Islamic civilization. This comprehensiveness has the capability to have a wide and deep impact on all branches of human sciences. Conclusion: From the perspective of this Islamic thinker, the "comprehensiveness of religion" not only theoretically guarantees the possibility of producing "Islamic human sciences" but also presents it as a "practical necessity" for building an Islamic civilization. This comprehensiveness has the capability to have a wide and deep impact on all branches of human sciences. هدف: این پژوهش با هدف «امکان‌سنجی تحقق اسلامی‌سازی علوم انسانی» از طریق اثبات نقش بنیادین آموزه «جامعیت دین» در اندیشه علامه مصباح یزدی صورت پذیرفته است. روش: پژوهش از جهت گردآوری،اسنادی و کتابخانه‌ای و از حیث پردازش، به روش توصیفی و تحلیلی به تحلیل آرای علامه مصباح یزدی پرداخته است. یافته‌ها: یافته‌ها مؤید آن است که از منظر علامه مصباح، اولاً، علوم انسانی به دلیل نقش «تمدن‌ساز» و تأثیر تعیین‌کننده در «جهان‌بینی»،«سبک زندگی» و «رفتار فردی و اجتماعی» از جایگاهی راهبردی برخوردار است. ثانیاً، دین اسلام با برخورداری از ویژگی‌هایی چون «جامعیت»،«کمال» و «انسجام درونی»، ظرفیت لازم برای ارائه «چارچوبی معرفتی» و «الگویی عملی» در عرصه‌های مختلف زندگی را داراست.بنابراین، اسلامی‌سازی علوم انسانی به معنای «بازتولید»علوم در چارچوبی نوین است که در آن، «مبانی»، «اصول» و «اهداف» برآمده از جهان‌بینی توحیدی بوده و «راهکارهای» پیشنهادی آن، ناظر به تأمین همه‌جانبه نیازهای جامعه و در راستای تحقق «اهداف جامعه توحیدی» طراحی می‌شوند. نتیجه‌گیری: از منظر این اندیشمند اسلامی، «جامعیت دین» نه تنها امکان‌پذیری تولید «علوم انسانی اسلامی» را به لحاظ نظری تضمین می‌کند، بلکه آن را به عنوان یک «ضرورت عملی» برای ساخت تمدن اسلامی مطرح می‌سازد.