مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 تحلیل مواجهه کلامی امام صادق (ع) با طبیب هندی در باب ذات الهی 5003458 10.22034/marifat.2026.5003458 FA مهناز رجبی شیخلر 0009-0008-0927-4987 علیرضا آل بویه استادیار - گروه فلسفه اخلاق، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی 0000-0002-6443-4583 سهیلا محمدی کتج حوزوی 0009-0001-0693-4651 Journal Article 2025 12 21 همواره یکی از دغدغه‌های اساسی جامعه اسلامی برخورد با مخالفان فکری بوده است و سیره ائمه معصومین علیه‌السلام در این زمینه، بهترین راهنماست. از میان مناظرات منقول، مواجهۀ امام صادق علیه‌السلام با طبیب هندی که به طور مشخص بر سر مسأله ذات الهی شکل گرفت، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این مناظره نه تنها یک رویارویی کلامی صرف، بلکه آزمونی عملی برای کارآمدی مبانی اعتقادی اسلام در برابر دیدگاه‌های مادی‌گرایانه است که یگانه منبع شناخت را حس می‌دانند. این تحقیق با روش تحلیلی-توصیفی، به تحلیل بنیادین شیوۀ مواجهۀ امام علیه‌السلام با یک پزشک هندی در باب ذات الهی پرداخته است. در این رویارویی چالش‌برانگیز، امام صادق علیه‌السلام با هوشمندی تمام، روش‌های کلامی خود را متناسب با ظرفیت فکری و مبانی اعتقادی طبیب هندی تنظیم فرمودند. محوریت عقل و استدلال در متدولوژی شیوه مواجهه امام علیه‌السلام به گونه‌ای بود که ایشان با اتکا به برهان وجدال نیکو، از طریق اقرار گرفتن از طرف مقابل و ابطال ادعا با پاسخ نقضی، توانستند مبانی توحیدی را در برابر دیدگاه مادی‌گرایانه به نمایش بگذارند و این مناظره را به نمونه‌ای عینی از استدلال عقلی در دفاع از ذات الهی تبدیل کنند، در عین اینکه به باورهای مخاطب و رعایت موازین