مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) 2026 07 23 چیستی، منابع و پیشینه فلسفه علم کلام 5003618 FA جواد گلی استادیار - گروه کلام مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) 1234-5678-9012-1234 Journal Article 2026 02 07 فلسفه علم کلام از فلسفه¬های مضاف است که با نگاه بیرونی به علم کلام می¬نگرد. با توجه به ابتنای مباحث کلامی بر برخی از این مباحث و تأثیر برخی دیگر از این مباحث بر شناخت عمیق¬تر از علم کلام و روش حل مسائل آن، آشنایی با منابع و پیشینه آثار در باب فلسفه علم کلام برای متخصصان و فراگیران علم کلام لازم است. در این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی و با تمرکز بر آثار کلامی به ویژه تألیفات متخصصان کلام امامیه، چیستی، منابع و پیشینۀ فلسفه علم کلام اسلامی مطرح و بررسی شده است. برخی معتقد هستند که منابع مباحث فلسفه علم کلام باید خود آثار کلامی باشد اما برخی دیگر بر آن هستند که بسیاری از مباحث فلسفه علم کلام باید در دانش¬های دیگر از جمله فلسفه و معرفت¬شناسی مطرح شود. با بررسی پیشینه آثاری که در زمینه فلسفه علم کلام تألیف شده است می¬توان سه دوره را تفکیک کرد. در دوره نخست که دوره ظهور فلسفه علم کلام است. در دوره دوم که دوره بسط و تکامل فلسفه علم کلام است آثاری مفصل عمدتاً در ضمن کتاب¬های کلامی نگاشته می¬شوند. در دوره سوم آثاری مفصل و مستقل در باب فلسفه علم کلام نگاشته می¬شود.