مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) معرفت 1023-6015 35 3 2026 10 07 حقوق متقابل خدا و بندگان 7 13 5004386 10.22034/marifat.2026.5004386 FA آیت الله محمدتقی مصباح یزدی 00000000000000000000 Journal Article 2026 09 13 This discourse is based on a scholarly lecture examining the mutual rights between Allah Almighty and humanity. Following an in-depth analysis of the term Haqq (Right) and its semantic scope in the Quran regarding both humanity and Allah Almighty, the Master -drawing upon the words of Amir al-Mu’minin, Imam Ali (pbuh) - elucidates the reciprocal rights between Allah and His servants. According to Amir al-Mu'minin Ali (pbuh), everyone possesses rights and, in turn, bears obligations. It is a rational principle among humans that if a duty is imposed upon an individual for the benefit of another, a corresponding right must be recognized for them in return. However, a unilateral right, which entails only a benefit without a correlative obligation, is exclusive to Allah Almighty; Allah alone is entitled to rights, while bearing no duty. Subsequently, the Master provides an argument for absolute Divine ownership to establish the Divine right. این متن درس‌گفتار استاد پیرامون حقوق متقابل خدای متعال و بندگان اوست. استاد پس از واکاوی دقیق معانی واژه «حق» و گستره معنایی آن در قرآن نسبت به انسان‌ها و یا خدای متعال، با استناد به کلام مولای سخن، امیرمؤمنان علی(ع)، به تفسیر حق متقابل خدا و بندگان می‌پردازند. از نظر امیرالمؤمنین علی(ع)، هر کسی حقی دارد و در مقابل حقی هم بر عهده‏اش هست. این یک اصل عقلایی در مورد انسان‌هاست که اگر تکلیفی بر عهدة کسی آید که به نفع دیگری است، در مقابل باید برای او هم حقی در نظر گرفته شود. اما حق یک‏طرفه، که فقط جنبة «له» دارد و «علیه» ندارد، مختص خدای متعال است؛ تنها خدای متعال است که به نفعش حق ثابت می‏شود، اما عهده‏دار چیزی نیست. در ادامه جناب استاد، به اقامۀ برهان بر مالکیت مطلق الهی برای اثبات حق الهی می‌پردازند. https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/5004386-1791967683.pdf