فقه سياسي

فقه سياسي

سرمقاله

نگرش به مسائل سياسي از منظر فقه، از جمله رويكردهاي مطالعاتي است كه تحت عنوان «فقه سياسي» از آن ياد مي شود. با وجود آنكه اين حوزه مطالعاتي، پس از تشكيل نظام جمهوري اسلامي، از اهميت خاصي برخوردار گشت، اما متأسفانه در محافل علمي و حتي حوزوي، به اين گونه مباحث، چنان كه بايد، توجه نمي شود. به رغم وسعت ديد و غناي روايات شيعه در اين زمينه، جوامع فقهي شيعي، به دلايل خاصي كمتر، به اين گونه مباحث پرداخته اند.

اين امر بدان معنا نيست كه منابع معتبر شيعي در اين زمينه ناكارآمد است، بلكه بدان معناست كه محققان اين عرصه تاكنون كمتر درصدد برآمده اند تا فقه پوياي شيعه را به عرصه هاي گوناگون سياسي كشانده، مسائل موجود در سياست را بر اساس اين فقه پويا و كارامد تبيين نمايند. تشكيل گروه تحقيقاتي «فقه سياسي»، ارائه درس خارج جناب استاد عباس كعبي در زمينه «جهاد» و آثار آن در روابط بين الملل، تدوين چندين كتاب و مقاله و اموري از اين قبيل، از جمله فعاليت هاي مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(قدس سره) است كه در جهت تقويت و تحكيم اين گونه مباحث شكل گرفته است. چاپ اين مقالات در نشريه معرفت، نيز اقدامي در همين زمينه مي باشد، هرچند اقتضاي بديع بودن برخي از مسائل مطرح شده در اين مجموعه مقالات ممكن است با نظرات متفاوتي از سوي مخاطبان محقق نشريه مواجه شود. بدين روي، از اظهارنظر صاحب نظران اين عرصه، در جهت تكميل و يا نقد اين مقالات استقبال مي كنيم و خدا را سپاس مي گوييم كه روزنه اي ديگر از مباحث در اين عرصه به روي جامعه علمي كشور گشوده شده است.

بخشي از مقالات اين شماره، حاصل تحقيقات و مطالعات گروه كارورزي «فقه سياسي» است; گروهي كه تاكنون چندين كتاب و مقاله به جامعه علمي كشور تقديم كرده است. اين گروه در ابتداي امر درصدد برآمد تا مباحث بنيادين فقه سياسي را، كه بسياري از مسائل ديگر مبتني بر آن است، مورد توجه قرار دهد. از اين رو، مبحث «جهاد» را، كه هم اينك منشأ شبهاتي در اذهان گرديده است، محور بحث قرار داد تا به برخي از اين شبهات پاسخ داده شود.

اسلام هيچ گاه به دنبال جنگ طلبي و ايجاد ناامني در عرصه روابط بين الملل نبوده و نيست. اگر در منابع معتبر اسلامي، سخني از جنگ به ميان آمده است، براي دفاع از كيان و امت اسلامي و مبلّغان و مروّجان مباني و احكام اسلام در برابر هجوم بيگانگان و ستمگران بوده است و هيچ گاه دولت اسلامي حق ندارد پا را از اين اهداف فراتر گذارد و مطامع شخصي افراد را مدّنظر قرار دهد. علاوه بر اين، هدف اوليه مبارزات دفاعي از ديدگاه اسلام، نظام هاي طاغوتي مي باشند كه از يك سو، از مشروعيت برخوردار نيستند و از سوي ديگر، مانع گسترش دعوت اسلامي مي گردند. همچنين، با تدبّر در منابع معتبر اسلامي، مي توان دريافت كه اسلام والاترين حقوق را براي افراد، اعم از مسلمان و غيرمسلمان، در نظر گرفته و راه كارهايي جدّي براي جلوگيري از ناامني در جهان معرفي كرده است كه مي توان آنها را از متون ديني استخراج كرد. با استخراج اين متون، به خوبي مي توان دريافت كه اسلام هرگز به ترور و تروريسم روي خوش نشان نمي دهد و همواره در صدد مقابله با اين معضل جهاني بر آمده است. از اين رو، كلام برخي از مستشرقان، كه جهاد اسلامي را زمينه ساز ايجاد و گسترش تروريسم مي دانند، ريشه در جهل آنان نسبت به ماهيت واقعي اين فريضه دارد.

بي ترديد، در چارچوب احكام مترقّي اسلام و با اتّكا بر قرآن كريم و سنّت پيامبر اعظم(صلي الله عليه وآله) و اهل بيت(عليهم السلام)، مي توان به حكومتي اسلامي انديشيد كه با محور قرار دادن اصول و مباني اسلامي و انساني، حقوق خداوند متعال و انسان ها را مدّنظر قرار مي دهد. اين حكومت، كه مشروعيت خود را از منشأ لايزال الهي مي گيرد، با پشتيباني مردم، مسير اصلاحي خود را مي پيمايد تا با ظهور امام عصر (عج) جامعه آرماني مورد نظر را پايه گذاري كند. به اميد آن روز.

دبير گروه علوم سياسي