بررسي تأثير ارائه اطلاعات تحصيلي ـ شغلي بر گزينه هاي تحصيلي ـ شغلي دانش آموزان دختر پيش دانشگاهي رشته علوم تجربي منطقه 2 تهران

بررسي تأثير ارائه اطلاعات تحصيلي ـ شغلي بر گزينه هاي تحصيلي ـ شغلي
دانش آموزان دختر پيش دانشگاهي رشته علوم تجربي منطقه 2 تهران

دكتر طيبه زندي پور ـ دكتر مهرانگيز شعاع كاظمي

چكيده

اين پژوهش تأثير ارائه اطلاعات تحصيلي ـ شغلي شاخه بهداشتي ـ درماني را بر گزينه هاي تحصيلي ـ شغلي دانش آموزان دختر پيش دانشگاهي رشته علوم تجربي منطقه 2 تهران مورد بررسي قرار داده است. هدف از انجام اين تحقيق، پاسخ به سؤالات ذيل بوده است:

1. آيا ارائه اطلاعات تحصيلي ـ شغلي در دوره پيش دانشگاهي ضروري است؟
2. آيا ارائه خدمات راهنمايي و مشاوره تحصيلي ـ شغلي منجر به افزايش شناخت كمّي و كيفي رشته هاي علوم تجربي مقاطع بالاتر مي شود؟
3. آيا ارائه خدمات راهنمايي و مشاوره تحصيلي ـ شغلي منجر به تثبيت يا تغيير گزينه هاي انتخابي دانش آموزان پيش دانشگاهي مي شود؟

يافته هاي تحقيق نشان مي دهد كه دانش آموزان دوره پيش دانشگاهي در رابطه با مشاغل موجود در رشته علوم تجربي، بخصوص شاخه بهداشتي ـ درماني دچار كمبود منابع اطلاعاتي هستند. همچنين از فرصت هاي شغلي كه با مدرك ديپلم قادر به كسب آن هستند ناآگاهند. علاوه بر اين، تسلط زياد خانواده ها بر دانش آموزان مانع تصميم گيري آزادانه آنها در امر انتخاب رشته دانشگاهي است. هيچ يك از دانش آموزان حاضر در اين تحقيق از تجربه كاري برخوردار نبودند.

به طور كلي، نتايج حاكي از آن است كه ارائه خدمات راهنمايي و مشاوره تحصيلي ـ شغلي منجر به افزايش شناخت كمّي و كيفي رشته هاي علوم تجربي، افزايش گزينه هاي تحصيلي ـ شغلي، تثبيت اولويت انتخابي اول و تغيير ساير گزينه هاي تحصيلي ـ شغلي شده است.

مقدّمه

در عصر حاضر، تعليم و تربيت كليد ورود به بسياري از مشاغل است و راهنمايي تحصيلي مي تواند نقش مؤثري در برنامه ريزي زندگي شغلي داشته باشد; زيرا دانش آموزان با انتخاب رشته تحصيلي به گزينه هاي شغل آتي خويش مي نگرند.

با آنكه هزاران شغل در بازار كار وجود دارد، ولي دانش آموزان مدارس تنها با تعداد معدودي از آنها، آن هم به طور صوري، آشنا هستند. به نظر مي رسد منابع اطلاعاتي و اطلاع رساني، در امر راهنمايي تحصيلي شغلي دانش آموزان ضعيف است. اين امر مي تواند منجر به سردرگمي و ناتواني در تصميم گيري حرفه اي و در نهايت، نارضايتي شغلي شود. امروزه دنياي كار پيچيده و متغيّر است و دانش آموزان براي اخذ تصميمات هوشيارانه و آمادگي براي انتخاب شغل نيازمند ياري هستند. چنين كاري از طريق راهنمايي و مشاوره تحصيلي ـ شغلي ميسّر است. از اين رو، مسئله مورد توجه اين تحقيق بررسي تأثير ارائه خدمات راهنمايي تحصيلي ـ شغلي بر گزينه هاي تحصيلي ـ شغلي دانش آموزان دختر دوره پيش دانشگاهي رشته علوم تجربي است.

فرضيه هاي تحقيق

1. به علت فقدان خدمات راهنمايي و مشاوره تحصيلي ـ شغلي در دوره پيش دانشگاهي، اطلاعات تحصيلي ـ شغلي به دانش آموزان ارائه نمي شود.
2. ارائه خدمات راهنمايي و مشاوره تحصيلي ـ شغلي در دوره پيش دانشگاهي موجب شناخت كمّي و كيفي بيشتر رشته هاي تحصيلي علوم تجربي مقاطع بالاتر خواهد شد.
3. ارائه خدمات راهنمايي و مشاوره تحصيلي ـ شغلي در دوره پيش دانشگاهي موجب تمايل دانش آموزان به افزايش گزينه هاي تحصيلي ـ شغلي آنان خواهد گرديد.
4. ارائه خدمات تحصيلي ـ شغلي مكفي به دانش آموزان پيش دانشگاهي موجب تثبيت اولويت هاي تحصيلي ـ شغلي آنان مي گردد.
5. ارائه خدمات راهنمايي و مشاوره تحصيلي ـ شغلي در دوره پيش دانشگاهي رشته تجربي، موجب تغيير گزينه هاي تحصيلي ـ شغلي انتخابي آن ها خواهد شد.

پيشينه تحقيق

پژوهش بر روي يك هزار نفر دانش آموز دبيرستاني دختر و پسر رشته هاي علوم تجربي و رياضي ـ فيزيك حاكي از آن است كه 3/78 درصد دانش آموزان علاقه مند به شركت در گروه هاي راهنمايي و مشاوره تحصيلي شغلي بوده اند. همچنين در برآورد ديگري از دانش آموزان، مشخص شد كه قريب 49/45 درصد محصّلان به رشته تحصيلي ـ شغلي دوم براي خود نينديشده اند. اين امر حاكي از عدم انعطاف پذيري در برنامه ريزي تحصيلي ـ شغلي و اشاره به وظيفه اصلي نظام آموزشي است كه بايد نوجوانان را در درك وجودي خويش و واقعيت هاي موجود ياري نمايد.1

پريديهر ـ راث و نت (Prediyer, Roth and Neth) نيز در پژوهشي پيرامون پيشرفت شغلي 28000 دانش آموز (1973) پي بردند كه قريب 4/3 درصد دانش آموزان دبيرستان در زمينه برنامه ريزي شغلي احتياج به كمك دارند. آگاهي اندك دانش آموزان در مورد گزينه هاي شغلي و فرايند برنامه ريزي شغلي، نشان مي دهد كه وقت و توان زيادي به صورت ترديد و سردرگمي به هدر مي رود و اين امر به صورت از دست دادن مشاغل، كاهش توليد و بيگانگي فرد، تأثير مستقيمي بر اجتماع باقي مي گذارد.2

يكي از اصول پذيرفته شده روان شناسي پرورشي اين است كه بهترين زمان يادگيري هر چيز درست پيش از آغاز استفاده و پرداختن بدان است; زيرا در آن موقع، علايق فرد در بالاترين حد خود است و خطر كهنه و منسوخ شدن دانش او در حداقل امكان قرار دارد. از اين رو، زمان مناسب براي كمك و راهنمايي شغلي به منظور اخذ تصميم مناسب، پيش از موقعي است كه تعداد زيادي از دانش آموزان به انواع اطلاعات نياز دارند و خواهان آن هستند. در نظام جديد متوسطه، جايگاه خدمات راهنمايي و مشاوره مشخص شده است و در كنار آن، كتابي به نام آشنايي با برنامه ريزي تحصيلي ـ شغلي با ارزش 2 واحد درسي براي سال اول نظري در نظر گرفته شده است. بخش عمده اي از درس با هدف آشنايي دانش آموز با سه محور اصلي «خودشناسي»، «حرفه شناسي» و «توانايي تصميم گيري و برنامه ريزي براي آينده» مطرح شده است. ارائه درس با روش هاي معمول، كه عمدتاً متّكي بر حافظه است، اهداف موردنظر را تأمين نمي كند، بلكه چنان كه در طرح درس آمده است، الگوي راهنمايي و مشاوره گروهي را دارد:

1. ارائه اطلاعات كافي در مورد رشته هاي تحصيلي، شرايط و نحوه ادامه تحصيلي آنها;
2. اختصاص يك ساعت مشخص كلاسي براي ارائه اطلاعات تحصيلي ـ شغلي;
3. كمك در زمينه شناخت هر چه بيشتر توانايي ها، علايق و استعدادها و امكانات شخصي ـ محيطي;
4. ايجاد رغبت و علاقه تحصيلي ـ شغلي، ارائه آگاهي از رشته هاي تحصيلي با شغل ناشناخته براي محصّلان;
5. ارائه كتب اطلاعات شغلي در زمينه مزايا و محدوديت هاي مشاغل، شرايط ورود، ميزان درآمد و ترفيع، مشكلات و نيازمندي هاي كاري، چشم انداز بازار كار، و نياز جامعه به اين مشاغل در آينده.

تحقيقي با عنوان «بررسي تأثير برنامه راهنمايي و مشاوره در انتخاب رشته هاي تحصيلي، به ويژه رشته هاي فني، بر روي 120 نفر از دانش آموزان پسر سال سوم راهنمايي تهران» انجام شد و نتايج تحقيق نشان داد كه بدون وجود برنامه راهنمايي و مشاوره در مدارس راهنمايي، نمي توان اطلاعات تحصيلي به دانش آموزان داد و برنامه راهنمايي و مشاوره در ميزان تمايل آزمودني ها به انتخاب رشته هاي فني مؤثر بوده است.3

بري فيلد (Brayfield) در تحقيق