جنگ بدر

جنگ بدر

جان نواس ترجمه: حسن رضايي

اشاره

تعاليم هدايت بخش قرآن كه چون شمعي فروزان فراروي انسان هاست از صدر اسلام تاكنون مورد توجه محققان علوم قرآني قرار گرفته است. آنان حاصل پژوهش ها و تدبرهاي خود را پيرامون اين كتاب آسماني در قالب كتاب ها و دايرة المعارف ها به جهان علم عرضه نموده اند. از جمله آن ها دايرة المعارف قرآن بوده كه بنابر اظهارات مسئولان آن قرار است در قالب پنج جلد منتشر گردد كه مجلداتي از آن تاكنون توسط انتشارات بريل در شهر ليدن هلند چاپ شده است. سر ويراستار و پايه گذار اين دايرة المعارف، خانم جين دمن مك اوليف استاد تاريخ و ادبيات دانشگاه جرج تاون آمريكاست. وي اظهار مي دارد كه هدف از تأليف دايرة المعارف مذكور، ارائه مجموعه گسترده اي از پژوهش هاي قرآني براي متخصصان فن است. از نويسندگان معروفي كه در دايرة المعارف قرآن داراي مقاله هستند مي توان به آندرو ريپين از دانشگاه ويكتوريا (كانادا) و نصر حامد ابوزيد، قرآن پژوه مشهور مصري از دانشگاه ليدن (هلند) اشاره كرد.

يكي از مقالات دايرة المعارف مذكور، مقاله جنگ بدر مي باشد كه برگردان فارسي آن در اين مقال، ارائه مي شود. اميد است ترجمه اين قبيل آثار گامي در جهت آشنايي با تحقيقات اسلام شناسان غربي و نوع نگرش آنان نسبت به دين اسلام باشد. هرچند ممكن است اين مقاله از منظر ديني قابل نقد باشد، اما صرفاً براي اطلاع رساني و آگاهي از تفسير غربيان نسبت به دين اسلام طرح و از خوانندگان ارجمند انتظار مي رود با نقد اين قبيل مقالات ما را ياري نمايند.

بدر

محل اولين پيروزي نظامي بزرگ اسلام، بدر است كه در ماه رمضان و در دومين سال پس از هجرت حضرت محمد(صلي الله عليه وآله) از مكه به مدينه اتفاق افتاد1 (March624). بدر تنها يك بار به صراحت در قرآن ذكر مي شود (سوره 3، آيه 123) اما دست كم در سي و دو آيه ديگر اشارات و تلميحاتي به آن وجود دارد. تقريباً تمامي اين ارجاعات قرآني در سوره انفال قرار دارند كه به تبعات مستقيم اين پيروزي مسلمانان مي پردازد و در كل، بر دستاوردهاي معنوي اين جنگ، كه شالوده هاي اسلام را تحكيم بخشيد، تأكيد مي كند.

بدر، كه به بدر حنين نيز مشهور است، در آن دوران، آبادي كوچكي با چاه هاي آب بود كه در شبه جزيره عربستان، در نزديكي سواحل درياي سرخ، در صدوپنجاه كيلومتري جنوب غرب مدينه و سيصد كيلومتري شمال غرب مكه قرار داشت. برخورد ميان مسلمانان مدينه و كفار مكه بر سر راه بازگشت كاروان مكيّان رخ داد. ابوجهل يكي از دشمنان ديرينه پيامبر، سپاه مكه را براي دفاع از كاروان گسيل داشت. در نبرد بدر، پيامبر همراه با سيصد و چند يار خود به مقابله ابوجهل و سپاه هزارنفري او شتافت. سپاه مسلمانان، به رغم تعداد اندك جنگاوران، بر سپاه مكيّان فايق آمد; سپاهي كه از قرار معلوم سال هاي سال بدون شكست مانده بود. ابوجهل و تعداد ديگري از سران مهم مكه جان خود را از دست دادند و محموله كاروان و تعداد زيادي اسير به دست مسلمانان افتاد.

مضمون اصلي تلميحات قرآني در مورد پيروزي بدر، حمايت بي چون و چراي خداوند از اسلام است. پيامبر براي رهايي و نجات دعا كرد و نشانه هاي آشكارِ لطف خداوند را دريافت نمود (سوره 8، آيه 7و9) و همين باعث شد كه مسلمانان با اعتقاد قلبي محكم تري بجنگند. خداوند با فرستادن هزار فرشته (سوره 8، آيه 9 و 12) سپاه محمد را ياري كرد (سوره 8، آيه 17). مداخله مستقيم خداوند، نشانه تأييد اسلام از سوي او بود و امت اسلام را از ديگران متمايز ساخت.2 بخصوص، يكي دانستنِ اين جنگ با «روز فرقان» (سوره 8، آيه 41) نشانه تمايزي ميان حق و باطل بود كه در جنگ بدر فراهم آمده بود.3

بدر انعكاس دهنده درون مايه هاي ديگري نيز هست. خداوند بندگان خويش را آزمايش نمود (سوره 33، آيه 11 و سوره 8، آيه 17). انسان بايد از خداوند بترسد و شكر او را به جاي آورد; چرا كه خداوند، به رغم تعداد قليل سپاه اسلام، به آنان پيروزي عطا فرمود4 (سوره 3، آيه 123). خداوند هنگامي كه پيش از جنگ باران را فروباريد (سوره 8، آيه 11) و به اين وسيله مسلمانان را ياري نمود، بصيرتي آشكار يعني تمايز ميان حق و باطل، را فراهم آورد.5

جنگ بدر پس از بروز اختلاف ميان حضرت محمد(صلي الله عليه وآله) و قبايل يهودي مدينه و تغيير جهت قبله از بيت المقدس به مكه صورت پذيرفت.6 به بركت اين پيروزي، پيامبر و يارانش، نسبت به درستي راه خويش اطمينان بيشتري پيدا كردند. به علاوه، جنگ بدر دشمني آن ها با كافران مكه را قطعيت بخشيد و ايجاد جامعه مستقلِ مسلمانان را باعث گرديد. نسل هاي بعدي به مسلماناني كه در اين جنگ شركت كرده بودند با ديده احترام مي نگريستند.7

پي‌نوشت‌ها


1ـ مقاله «Emigration» (مهاجرت) در همين دايرة المعارف.

2ـ مقاله «Community and Society in the Quran» (جامعه و اجتماع در قرآن) در همين دايرة المعارف.

3ـ مقاله «Gratitude and Ingratitude» (شكر و ناشكرى) در همين دايرة المعارف.

4ـ مقاله «Hidden and the Hidden» (پنهان و نهان)، در همين دايرة المعارف.

5ـ مقاله «Criterion» (فرقان) در همين دايرة المعارف.

6ـ مقاله «Qibla» (قبله) در همين دايرة المعارف.

7ـ مقاله «Also Expeditions and Battles» (اعزام شده ها و جنگ ها) در همين دايرة المعارف.