مقام معلم

مقام معلم

سيدمحمدتقى مرتضوى زاده

اى تو مرا نادره آموزگار    افسر زرّين به سر روزگار
روشنى جان من از جان توست    خنده من از لب خندان توست

معلمى سوختن است، سوختنى كه مى سوزد ولى نمى سوزاند، هدايت مى كند و گمراه نمى سازد و آتش درونش برد است و سلام و دود او همچون عود و رايحه اش جهانگير. معلم چراغ هدايت و كشتى نجات است. معلم راهنماى خوبى ها و نيكى ها و هدايتگر و بيدار كننده است. معلمى، همان گونه كه معلم پير انقلاب(رحمه الله) فرموده، شغل انبياست و امّت سرگردان را از وادى جهل و ضلالت به سر منزل هدايت و سعادت و از درياى پر تلاطم فساد و انحراف به ساحل اميدبخش نجات و نيكبختى مى رساند. سرنوشت جوامع بشرى مرهون سعى و تلاش آموزگاران و معلمان است. معلم بود كه معاويه پسر يزيدبن معاويه را آنچنان تربيت كرد كه به يكباره راه و رسم غلط و ظالمانه پدرش را كنار گذاشت و در سلك عابدان و زاهدان و هدايت يافتگان درآمد. همين معلمان بودند كه مصلحان بزرگى چون امام خمينى(قدس سره)، شهيد مطهّرى(رحمه الله) و شهيد بهشتى(رحمه الله)و بزرگانى چون آية الله خامنه اى و حجة الاسلام رفسنجانى به جامعه تقديم كردند; بزرگانى كه هر كدام منشأ خيرات و بركاتى براى مسلمانان شدند.

در قدرت و توان هيچ كس نيست كه مقام و ارزش معلم را برشمارد. چنان كه هيچ كس را ياراى آن نيست كه فعل ايزد بستايد و يا نقش عظيم رسولان الهى را بر كاغذ بنشاند.

از اينرو، خداوند متعال نسبت به شأن و مقام عالم و متعلم عنايت خاصى مبذول داشته و آنان را بر ساير طبقات ممتاز ساخته است. او به شخصيت آنان ارج نهاده و براى آنان امتياز ويژه اى قايل شده است.

پروردگار عالم، دانش و معرفت را از لحاظ شرافت و ارزش در اوج همه مراتب و مقامات قرار داد و با نخستين نعمت خويش ـ علم و بينش ـ بر آدم ابوالبشر(عليه السلام) منّت نهاد; «وَ عَلَّمَ آدَمَ الأسمَاءَ كُلِّهَا.» (بقره :31) در اولين سوره اى هم كه بر پيامبر خاتمش(صلى الله عليه وآله) فرو مى فرستد ارزش نعمت علم و دانش را بازگو مى نمايد و خود را اول معلم عالم وجود قلمداد مى كند: « اِقرَأ وَ رَبُّكَ الأكرَمُ الَّذي عَلَّمَ بِالقَلَمِ، عَلَّمَ الأنسَانَ مَا لَم يَعلَم.» (علق: 4 و 5) در برخى ديگر از آيات كتاب متين خود نيز به صراحت، برترى معلمان را بر ساير خلق برمى شمارد و آنان را بر تارك تمامى طبقات مردم قرار مى دهد; « قُل هَل يَستَوِى الَّذينَ يَعلَمُون وَ الَّذينَ لاَيَعلَمُون اِنَّمَا يَتذكَّر اُولوُالألبَابِ.» (زمر :9)

در زمينه اهميت كار معلمى همين بس كه او فرمود: « مَن اَحيَاهَا فَكَأنَّمَا أحيَا النَّاسَ جَميعاً.» (مائده: 32); هر كس نفسى را زنده كند بواقع، تمام جهانيان را زنده گردانيده است (با توجه به اينكه زنده كردن روح و دل آدمى به علم و دانش برتر از زندگى بخشيدن به بدن مادى است.) و همين افتخار براى معلم بس كه اگر تا قيامت بدان مباهات كند برازنده اوست.

در ميان احاديث پيامبر اكرم و ائمّه اطهار(عليهم السلام) روايات مربوط به ارزش و اعتبار علم و عالم و متعلم به قدرى فراوان است كه احصاى تمامى آنها نزديك به محال مى نمايد. پيامبر گرامى اسلام(صلى الله عليه وآله)مى فرمايند: «انّ معلّمَ الخيرِ يستغفرُ لهُ دوابُّ الارضِ و حيتانُ البحرِ و كلُّ ذي روح فىِ الهواءِ و جميعُ اهلِ السَّماءِ و الارضِ و اِنَّ العالمَ و المتعلّمَ فىِ الاجرِ سواءٌ بِاتيانِ يومَ القيمةِ كَفَرسَى رهان يزدحمان.» (بحارالانوار، ج 2، ص 17); تمامى جنبندگان روى زمين و ماهيان دريا و هر موجود زنده اى در فضا و همه اهل آسمان و زمين براى معلمى كه نيكى به مردم بياموزد طلب آمرزش مى كنند. دانشمند و دانشجو در پاداش با يكديگر برابرند و در روز قيامت بدين سبب، بسان دو اسب مسابقه با يكديگر به رقابت مى پردازند.

عظمت معلمى به قدرى زياد است كه پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله) خود را معلم مى داند; «اِنَّمَا بُعِثتُ مُعلِّماً.» (احياء علوم الدّين، ج 1 ، ص 21) آن حضرت(صلى الله عليه وآله)در حسّاس ترين لحظات جنگ، آنگاه رايت لشكر اسلام را به دست كسى مى دهند كه هم خدا و رسولش او را دوست دارند و هم او خدا و رسولش را دوست دارد به وى (حضرت على(عليه السلام)) مى فرمايند: « لأن يهدِى اللّهُ بكَ رجلاً خيرٌ لكَ ممّا طلعتْ عليه الشّمسُ.» (بحارالانوار، ج 32، ص 447); اگر خدا تنها يك تن را به وسيله تو هدايت كند از آنچه خورشيد بر آن مى تابد برايت باارزش تر است.

پيشواى سوم مكتب ما نيز وقتى معلمى سوره حمد به فرزند دلبندش مى آموزد به پاس احترام و قدردانى از معلم، هزار دينار و هزار حُلّه به او مى بخشد، دهان او را نيز پر از دُر مى گرداند. وقتى برخى از كوته نظران بر او خرده مى گيرند كه چرا چنين كردى، مى فرمايد: « و أينَ يقعُ هذا من عطائِه.»; اين پاداش (بى مقدار) كجا و ارزش واقعى تلاش و آموزش او كجا؟ (بحارالانوار، ج 44، ص 19)

بى سبب نيست كه معلم پير انقلاب، امام راحل(قدس سره)، در شأن معلم مى فرمايد: «مقام معلم مقام والايى است، مقامى است كه بالاتر از مقام معلم نيست.» (پيام 20/2/58) رهبر محبوب نيز در اين باره مى فرمايند: «واژه معلم... جزو واژه هاى مقدس است. در جامعه ما، كه اساس در تعليم و تزكيه و تربيت قشرهاى گوناگون است، معلم مقام ويژه اى دارد.» (ديدگاهها، سيدعلى خامنه اى، ص 2)

هميشه روزگار از بدو خلقت و حتى پيش از آن، تا خدا بوده و هست معلم بوده و هست و هر روز، روز معلم است، اما در انقلاب عزيز ما، اين روز، مصادف با سالروز شهادت پاره تن امام راحل(قدس سره)، شهيد مرتضى مطهّرى(رحمه الله)است; همو كه خلعت ديباى معلمى بر قامت رسايش برازنده بود و علاوه بر برخوردارى از «مداد العلماء» با نثار خون خويش مصداق «دماء الشهداء» نيز گرديد و از دو ويژگى علم و شهادت بهره مند شد. ياد او و تمامى معلمان راستين بشريت گرامى باد.