Marifat, Volume 27, Issue 3, No 246, Year 2026 , Pages 41-51
Application of Critical Thinking and its Components in the Quranic Literature
Article Type:
Promotional
Writers:
Rasool Tvakkoli
/ M.A. in Religious Education Imam Khomeini Education and Research Institute / r.tavakoli@63.gmail.com
/ M.A. in Religious Education Imam Khomeini Education and Research Institute / r.tavakoli@63.gmail.comAbstract:
Critical thinking is a new scientific concept that has taken into consideration in the current century.The importance of critical thinking is such that some have considered it as one of the main goals of education. The holy Qur'an also has paid attention to mental processes in many cases with different expressions. The question that arises is that, what are the applications of the concept of critical thinking and its elements (or components) in the Qur'anic literature. Using an analytical method and referring to Quranic verses this research seeks to study the position of the critical thinking and its coordination with Quranic concepts. There is not a certain concept that contains the whole elements of critical thinking, but the components of critical thinking are mentioned separately in the holy Qur'an. The root words "fiq" jurisprudence, "nabata" deriving, "hajaja" argument and "nadar" opinion related to the component of inference and derivation of critical thinking, and the root words "hukm" verdict and "qada" judgment have a close semantic coordination with the component of the evaluation, judgment, and comparison of critical thinking.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :کاربرد تفکر انتقادی و مؤلفههای آن در ادبیات قرآنی
Abstract:
تفکر انتقادی، از مفاهیم علمی جدیدی است که در قرن اخیر مورد توجه قرار گرفته است. قرآن نیز به فرایندهای ذهنی با عبارات مختلفی پرداخته و به آنها توجه داشته است. سؤالی که در این موضوع وجود دارد، این است که کاربرد مفهوم تفکر انتقادی و عناصر (یا مؤلفه های) آن در ادبیات قرآنی چگونه است. پژوهش حاضر این هدف را دنبال می کند که تفکر انتقادی چه جایگاهی را در ادبیات قرآنی به خود اختصاص داده است. این پژوهش با روش تحلیل محتوا، با بررسی آیات قرآن در مورد فرایندهای ذهنی، تناسب تفکر انتقادی با مفاهیم قرآنی را بررسی کرده است. در قرآن، مفهومی که دقیقاً همهی عناصر تفکر انتقادی را دربرداشته باشد، وجود ندارد، اما مؤلفه های تفکر انتقادی به صورت جداگانه در قرآن مطرح شده اند. ریشه های لغوی «فقه»، «نبط»، «حجج» و «نظر» با مولفهی استنتاج و استنباط تفکر انتقادی در ارتباط اند و ریشه های لغوی «حکم» و «قضی»، تناسب معنایی نزدیکی با مولفهی ارزیابی، قضاوت و سنجش تفکر انتقادی دارند.
References:
- ابراهیمی دینانی، آرزو و همكاران، 1387، «درآمدی بر معنا ضرورت و کاربرد تفکر انتقادی در تعلیم و تربیت»، علوم انسانی، ش 73، ص113ـ141.
- ابنفارس، احمدبن، 1404ق، معجم المقاییس اللغه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
- ازدی، عبداللهبن محمد، 1387، کتاب الماء، تهران، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل ـ دانشگاه علوم پزشکی ایران.
- آذربایجانی، نفیسه، 1390، تفکر انتقادی از منظر قرآن و روانشناسی، پاياننامه كارشناسي ارشد، اصفهان، دانشگاه اصفهان.
- بدری گرگری، رحیم و همكاران، 1389، «تأثیر بازاندیشی در عمل بر تفکر انتقادی دانشجو ـ معلمان مراکز تربیت معلم تبریز»، مطالعات تربیت و روانشناسی، دوره یازدهم، ش 1، ص 189ـ210.
- پورمحمدی، ابوذر، 1391، سیمای تفکر در آینه قران کریم، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).
- جهانی، جعفر، 1381، «نقد و بررسی مبانی فلسفی الگوی آموزشی تفکر انتقادی ماتیو لیپمن»، علوم انسانی دانشگاه الزهراء (س)، ش 42، ص 35ـ56.
- حسینی زبیدی، محمدمرتضی، 1414ق، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالفکر.
- ربر، آرتور اس، 1390، فرهنگ روانشناسی (توصیفی)، ترجمة یوسف کریمی و دیگران، تهران، رشد.
- سیف، علیاکبر، 1386، روانشناسی پرورشی توین: روانشناسی یادگیری و آموزش، ویرایش ششم، تهران، دوران.
- ضرغامی، سعید و همكاران، 1391، «بازاندیشی مفهومی پرورش تفکر همچون بستر فرهنگی تحول نظام آموزشی بر بنیاد نظریه انسان بهمنزله عامل»، راهبرد فرهنگ، ش 17و18، ص 123ـ152.
- طباطبائی، سيدمحمدحسین، 1417ق، المیزان فی تفسیر القرآن، چ پنجم، قم، جامعه مدرسین.
- فیومی، احمدبن محمد، 1414ق، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، چ دوم، قم، دارالهجره.
- لسانی فشارکی، محمدعلی و ابوذر پورمحمدی، 1388، «بررسی مفهوم تفکر در قرآن کریم»، پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، ش3، ص131ـ161.
- محمدی پویا، فرامرز و اكبر صالحي، 1393، «تحلیل محتوای قرآن کریم بر اساس مفهوم تفکر انتقادی»، علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، سال دوم، ش 3، ص 25ـ50.
- محمودی، ایوب و همكاران، 1390، «ویژگیها و ثمرات تفکر انتقادی از دیدگاه امام علی(ع)»، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، سال نوزدهم، دوره جدید، ش 13، ص 93ـ111.
- مصطفوی، حسن، 1368، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- مکتبیفرد، لیلا، 1388، «انواع تفکر و ارتباط آنها با تاکید بر تفکر انتقادی»، فرهنگ، ش 69، ص 359ـ372.
- مكارم شيرازى، ناصر، 1373، ترجمه قرآن، قم، دار القرآن الكريم.
- نقیبزاده، میرعبدالحسین، 1378، درآمدی به فلسفه، تهران، طهوری.
- وجدانی، فاطمه و سيدمهدي سجادی، 1393، «بررسی مقایسهای سه دیدگاه رایج در تفکر انتقادی و دلالتهای تربیتی آنها: دیدگاه ریچارد پل، رابرت انیس و برتراند راسل»، پژوهش در برنامهریزی درسی، سال یازدهم، ش15، ص 12ـ23.
References:
- Andrew m. colman, 2003, a dictionary of psychology, New York, Oxford University Press.
- Matsumoto, D. (Ed.), 2009, The Cambridge Dictionaryof Psychology, New York, Cambridge University Press.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Tvakkoli, Rasool. (2026) Application of Critical Thinking and its Components in the Quranic Literature. Marifat, 27(3), 41-51
Rasool Tvakkoli."Application of Critical Thinking and its Components in the Quranic Literature". Marifat, 27, 3, 2026, 41-51
Tvakkoli, R.(2026) 'Application of Critical Thinking and its Components in the Quranic Literature', Marifat, 27(3), pp. 41-51
