Marifat, Volume 27, Issue 8, No 251, Year 2026, Pages 25-40
The Historiography of the Shi’a in the First Five Centuries Based on the Two Lists of Sheikh Tusi and Najjashi
Article Type:
Promotional
Writers:
✍️ Abolfazl Raja’ifard / MA in Quran and Hadith Sciences Tarbiat Modares University / arajaei@chmail.ir
Abstract:
How important is history among the Shiites? What historical issues have drawn their attention in the early times? What has been the course of compilations over time and role of the hadith areas in their formation? These questions are dealt with in the present study which seeks to clarify the Shiites’ historiography and their views on this subject. The findings of this study indicate that for Shi'i authors and historians, the history of Shi'a (i.e., the life of the Imams) has mostly had priority over the history of the Muslim world. Thus, the events closely related to Shiite history were chosen as subjects for Shi'i scholars' compilations and work. The historical course of the compilation of works indicates that the formation of each historical subject over time has gone through a different process and has either been welcomed or rejected by the scholars. Also, Shi'i hadith areas have played different roles in shaping these works. Generally, Shiite historiography in the first five centuries has been indebted to the efforts of the scholars in the scientific centers of Iraq, especially the Kufa school.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :سیر تاریخنگاری شیعه در پنج قرن نخست براساس دو فهرست شیخ طوسی و نجاشی
Abstract:
علم تاریخ در میان شیعیان از چه اهمیتی برخوردار بوده است؟ چه موضوعات تاریخی توجه آنان را در ادوار نخست برانگیخته است؟ سیر هرگونه تألیفی در بستر زمان و نقش حوزه های حدیثی در شکل گیری آن به چه صورت بوده است؟ این پرسش ها مسائل این پژوهش به شمار می آید تا در پرتو آن، تاریخچهی علم تاریخ در میان شیعیان و نظرگاه آنان به این علم روشن گردد. یافته های این پژوهش گویای آن است که برای مؤلفان و مورخان شیعی، غالباً تاریخ تشیع (یعنی: زندگانی ائمهی اطهار) بر تاریخ جهان اسلام اولویت داشته است. بدین روی، وقایعی که رابطهی تنگاتنگی با تاریخ تشیع داشته مطمح نظر عالمان شیعه برای تألیف اثر بوده است. سیر تاریخی تألیف آثار نشانگر آن است که شکل گیری هریک از موضوعات تاریخی در بستر زمان، روند یکسانی نداشته و با اقبال و ادبار از سوی عالمان مواجه بوده است. همچنین حوزه های حدیثی شیعه در شکل گیری این آثار نقش های متفاوتی با یکدیگر داشته اند و در مجموع، تاریخ نگاری شیعه در پنج سدهی نخست، مرهون تلاش های عالمان مراکز علمی حوزهی عراق، به ویژه مکتب کوفه، بوده است.
References:
- ابنحجر عسقلانی، احمدبن علی، 1390ق، لسان المیزان، بیروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات.
- ابنحنبل، احمد، بیتا، مسند الإمام احمدبن حنبل، بیروت، دار صادر.
- ابنسعد، محمدبن، بيتا، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر.
- ابنكثير دمشقی، اسماعیلبن عمر، 1408ق، البدایة و النهایة، بیروت، دار احياء التراث العربي.
- ابنندیم، محمدبن اسحاق، بيتا، الفهرست، بيجا، بينا.
- امامیفر، علی، 1383، تاریخنگاران شیعه تا پایان قرن هفتم، قم، پارسایان.
- آقابزرگ طهرانی، محمدحسن، 1403ق، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، بیروت، دارالأضواء.
- آئینهوند، صادق، 1387، علم تاریخ در گسترة تمدن اسلامی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی.
- برقی، احمدبن محمد، 1342، رجال البرقی، تهران، دانشگاه تهران.
- بغدادی، اسماعیل باشا، بيتا، هدیة العارفین، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- تستری، محمدتقی، 1419ق، قاموس الرجال، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
- جعفریان، رسول، 1393، منابع تاریخ اسلام، تهران، علم.
- ـــــ ، 1390، حیات فکری ـ سیاسی امامان شیعه، تهران، علم.
- جوهری، احمدبن العزیز، بيتا، السقیفه و فدک، تهران، مکتبة نینوی الحدیثه.
- حاجی خلیفه، بيتا، کشف الظنون، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- حرعاملی، محمدبن حسن، بيتا، أمل الآمل، بغداد، مكتبة الأندلس.
- حموی، یاقوتبن عبدالله، 1400ق، معجم الأدباء، بیروت، دارالفکر.
- خطیب بغدادی، احمدبن علی، 1417ق، تاریخ بغداد، بیروت، دارالکتب العلمیه.
- داداشنژاد، منصور، 1386، «تاریخنگاری شیعیان در سدههای نخستین»، نامه تاریخپژوهان، ش 10، ص 45-88.
- دینوری، عبداللهبن مسلم، 1969م، المعارف، مصر، دار المعارف.
- راون، وین، 1391، «سیره و قرآن»، ترجمة نصرت نيلساز، آینه پژوهش، سال بيست و سوم، ش 134، ص 5ـ21.
- روزنتال، فرانتس، 1365، تاریخ تاریخنگاری در اسلام، مشهد،آستانقدس رضوي.
- زرکلی، خیرالدین، 1980م، الأعلام، بیروت، دار العلم للملايين.
- زرینکوب، عبدالحسین، 1387، کارنامه اسلام، تهران، امیرکبير.
- سجادی، صادق، 1380، «ایام العرب»، در: دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- سزگین، فؤاد، 1380، تاریخ نگارشهای عربی، ترجمة كيكاووس جهانداری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- طبری، محمدبن جریر، 1413ق، دلائل الامامة، قم، بعثت.
- طوسی، محمدبن حسن، 1422ق، الفهرست، بیجا، مؤسسة النشر الفقاهه.
- ـــــ ، 1373، رجال الطوسی، قم، مؤسسه النشر الإسلامی.
- ـــــ ، 1409ق، إختیار معرفةالرجال، مشهد، دانشگاه مشهد.
- عالمی، محمدرضا، 1393، انسابنگاری شیعه تا پایان قرن هفتم، قم، بنیاد پژوهشهای اسلامی.
- قائدان، اصغر، 1390، «تأثیر روایت ایامالعرب بر مغازی و فتوحنگاری»، مطالعات تاریخ اسلام، سال سوم، ش 9، ص 71ـ96.
- قمی، علیبن ابراهیم، 1404ق، تفسیر القمی، قم، دارالکتاب.
- کحاله، عمررضا، بيتا، معجم المؤلفین، بیروت، دار احياء التراث العربي.
- مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحار الأنوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- مدرسی طباطبایی، حسین، 1383، میراث مکتوب شیعه، قم، کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران.
- مسعودی، علیبن حسين، 1385ق، مروج الذهب، بیروت، دارالهجره.
- مفید، محمدبن محمدبن نعمان، 1413ق، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، قم، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
- نجاشی، احمدبن علی، 1408ق، رجال النجاشی، بیروت، دارالاضواء.
- واسطی بغدادی، احمدبن حسین، 1364، الرجال لابن الغضائری، قم، دارالحدیث.
- هدایتپناه، محمدرضا، 1395، منابع تاریخی شیعه تا قرن پنجم، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- یاوری سرتختي، محمدجواد، 1386، «مقتلنگاری شیعیان از آغاز تا پایان قرن پنجم هجری»، تاریخ اسلام، ش 32، ص 7ـ40.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Nilsaz , Nosrat, Raja’ifard, Abolfazl. (2026) The Historiography of the Shi’a in the First Five Centuries Based on the Two Lists of Sheikh Tusi and Najjashi. Marifat, 27(8), 25-40
Nosrat Nilsaz ; Abolfazl Raja’ifard."The Historiography of the Shi’a in the First Five Centuries Based on the Two Lists of Sheikh Tusi and Najjashi". Marifat, 27, 8, 2026, 25-40
Nilsaz , N, Raja’ifard, A.(2026) 'The Historiography of the Shi’a in the First Five Centuries Based on the Two Lists of Sheikh Tusi and Najjashi', Marifat, 27(8), pp. 25-40
