Marifat, Volume 27, Issue 12, No 255, Year 2026, Pages 81-93
A Comparative Study of the Concept of Self-Alienation from the Perspective of Erik Forum and Jalal Al-e-Ahmad
Article Type:
Promotional
Writers:
Abstract:
"Self-alienation" is considered to be one of the most important anthropological issues; it is a subject that has been given attention in various fields from different perspectives, and has a special importance and significance in today's life. Therefore, the purpose of the present study is to examine the concept of "self-alienation" from the perspective of two Western and Muslim scholars, Eric Forum and Jalal Al-e-Ahmad, with regard to their particular status in this area. For data collection, library and documentary methods have been used. According to the results of the research, in the view of these thinkers, the concept of "self-alienation" consists of four dimensions of nature, manifestations, roots, and ways to overcome it. In addition, it became clear that the description of various aspects of "self-alienation" by these two thinkers has both fundamental and outward differences and similarities. Finally, with regard to the view of the two thinkers, one can conclude that, firstly, a passive attitude towards the causal factors of "self-alienation" should be avoided. And secondly, liberation from "self-alienation" requires an adherence to collectivism values and cannot be achieved through individualism.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :مفهوم «ازخودبیگانگی»؛ نظرگاه اریک فروم و جلال آلاحمد
Abstract:
«ازخودبیگانگی» به عنوان یکی از مهم ترین مسائل انسان شناختی، که در رشته های گوناگون و از دیدگاه های مختلف، محل توجه و بررسی قرار گرفته، در زندگی امروزی از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخوردار است. ازاین رو، هدف پژوهش حاضر، بررسی مفهوم «ازخودبیگانگی» از نظر دو اندیشمند غربی و اسلامی، اریک فروم و جلال آل احمد، با توجه به جایگاه خاص آنها در مقام اندیشه است. برای گردآوری داده ها، از روش کتابخانه ای و اسنادی استفاده شده است. براساس نتایج تحقیق، مفهوم «ازخودبیگانگی» در نظر اندیشمندان مذکور، متشکل از چهار بُعدِ ماهیت، نمودها، ریشه ها، و راه های برون رفت از آن است. علاوه بر این، روشن شد که تشریح ابعاد گوناگون «ازخودبیگانگی» از سوی این دو اندیشمند، علاوه بر تفاوت های مبنایی و ظاهری، از شباهت هایی نیز برخوردار است. در نهایت، با توجه به نظر این دو، می توان گفت که اولا،ً باید از برخورد منفعلانه با عوامل پدیدآورندۀ «ازخودبیگانگی» دوری کرد. ثانیاً، اینکه رهاییِ از «ازخودبیگانگی» از رهگذر فردگرایی حاصل نمی شود و مستلزم ارزش های جمع گرایانه است.
References:
- احمدی، سیروس، 1376، «ازخودبيگانگي، نظرگاه اسلام و متفکران مسلمان»، مطالعات راهبردی بسیج، ش 13و14، ص 31ـ56.
- احمدي، بابك، 1373، مدرنيته و انديشه انتقادي، تهران، نشر مركز.
- استیس، والتر ترنس، 1347، فلسفۀ هگل، ترجمۀ حمید عنایت، تهران، شرکت سهامی کتابهای جیبی.
- آزاد ارمکی، تقی، 1378، تاریخ تفکر اجتماعی در اسلام؛ از آغاز تا دوره معاصر، تهران، علم.
- آلاحمد، جلال، 1341، کارنامه سه ساله، تهران، رواق.
- ـــــ ، 1342، سه مقاله دیگر، تهران، رواق
- ـــــ ، 1371، غربزدگی، تهران، فردوسی.
- ـــــ ، 1376، در خدمت و خیانت روشنفکران، تهران، فردوسی.
- خلیلی، رضا، 1383، «غربزدگی و هویت؛ جلال آلاحمد و پاسخ به پرسش عقبماندگی»، مطالعات ملّی، ش 20، ص 47ـ80.
- دریابندری، نجف، 1369، درد بیخویشتنی؛ بررسی مفهوم النیاسیون در فلسفه غرب، تهران، پرواز.
- ستوده، هدایتالله، 1373، درآمدی بر روانشناسی اجتماعی، تهران، آوای نور.
- شارون، جوئل، 1379، ده پرسش از دیدگاه جامعهشناسی، ترجمۀ منوچهر صبوری، تهران، نشر نی.
- صادقي حسنآبادي، مجيد و مهدی گنجور، 1389، «خداباوري، خوديابي يا ازخودبيگانگي»، الهیات تطبیقی، ش 1، ص 77ـ96.
- عبدالکریمی، بیژن، 1389، «جلال آل احمد، غربزدگی و ضرورت بازگشت به خویشتن»، غربشناسی بنیادی، دورة اول، ش ص، ص 119ـ146.
- علياحمدي، عليرضا و همكاران، 1390، «ازخودبيگانگي مقايسهاي از ديدگاه هگليان جوان و برخي مفسران قرآن»، پژوهشهای میانرشتهای قرآن کریم، ش 4، ص 37ـ44.
- فارابی، ابونصر، 1364، احصاءالعلوم، ترجمۀ حسن خدیوجم، تهران، علمی و فرهنگی
- فروم، اریک، 1363، گریز از آزادی، ترجمة داوود حسینی، تهران، ارسطو.
- ـــــ ، 1386، سرشت راستین انسان؛ برداشت مارکس از انسان، ترجمة فیروز جاوید، تهران، مروارید.
- ـــــ ، 1387، جامعه سالم، ترجمة اکبر تبریزی، تهران، كتابخانه بهجت.
- ـــــ ، 1390ب، انسان برای خوشتن؛ پژوهشی در روانشناسی اخلاق، ترجمة اکبر تبریزی، تهران، کتابخانه بهجت.
- ـــــ ، 1390ب، هنر عشق ورزیدن، ترجمة پوری سلطانی، تهران، مروارید.
- فوئر، لوییز، 1347، «سابقه مفهوم ازخودبيگانگي»، ترجمة محمدرضا پیروزکار، مطالعات جامعهشناختی، دوره قدیم، ش 2، ص 5ـ27.
- کارشکی، حسین، 1383، «مقایسۀ دیدگاه اسلام و فروم در باب انسان»، سروش اندیشه، ش 9، ص 78ـ103.
- کوزر، لوئيس، 1372، زندگی و اندیشه بزرگان جامعهشناسی، ترجمة محسن ثلاثی، تهران، علم.
- مارکس، کارل، 1387، دستنوشتههای اقتصادی و فلسفی 1844، ترجمة حسن مرتضوی، تهران، آگه.
- ماركوزه، هربرت، 1359، انسان تكساحتي، ترجمة محسن مؤيدي، تهران، اميركبير.
- مصباح، علی و محمدعلي محیطی اردکان، 1390، «بررسی مبانی انسانشناختی دیدگاههای اریک فروم»، معرفت فلسفی، ش 31، ص 195ـ226.
- مطهری، مرتضی، 1369، مجموعه آثار، تهران، صدرا، ج 2.
- منوچهری، عباس و مسلم عباسي، 1389، «فرایند شکلگیری اندیشۀ سیاسی جلال آلاحمد»، سیاست، دورۀ چهلم، ش 4، ص 299ـ313.
- میلنر، آندرو و جف براویت، 1385، درآمدی بر نظریه فرهنگی معاصر، ترجمة جمال محمدی، تهران، ققنوس.
- هگل، گئورگ ویلهلم فردریش، 1352، خدایگان و بنده، ترجمۀ حمید عنایت، تهران، خوارزمی.
References:
- Horkheimer, Max. and Theodor, Adorno, 1973, Dialectic of Enlightenment, tr. John, Cumming. Norfolk, Allen Lane.
- Feuerbach, Ludwing, 1957, the Essence of Christianity, Rutledge Press.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Khanmohammadi, Ehsan. (2026) A Comparative Study of the Concept of Self-Alienation from the Perspective of Erik Forum and Jalal Al-e-Ahmad. Marifat, 27(12), 81-93
Ehsan Khanmohammadi."A Comparative Study of the Concept of Self-Alienation from the Perspective of Erik Forum and Jalal Al-e-Ahmad". Marifat, 27, 12, 2026, 81-93
Khanmohammadi, E.(2026) 'A Comparative Study of the Concept of Self-Alienation from the Perspective of Erik Forum and Jalal Al-e-Ahmad', Marifat, 27(12), pp. 81-93
