Marifat, Volume 28, Issue 1, No 256, Year 2026 , Pages 63-74
شرایط و قلمرو مدارا در قرآن و سنت
Article Type:
Promotional
Writers:
✍️ Seyedeh fatemeh Tabatabaee / Assistant Professor, Kerman Shahid Bahonar University / fatabatabaee@uk.ac.ir
Azam Askari Khanamani / M.A. in Theology and Islamic Studies, Kerman University / azam.askari52@gimail.com
Abstract:
Today, some Muslims have been subject to extremism due to a lack of understanding of the Islamic teachings about tolerance, and have replaced violence with peaceful coexistence. Therefore, it is necessary to clarify the conditions and the scope of tolerance from the viewpoint of Islam to enable us to adopt the correct behavioral approach in Islamic sources. Using a descriptive-analytical method, this paper studies the realm and conditions of tolerance in the Quran and tradition. The findings show that, the fulfillment of the conditions of tolerance depends on maintaining the religious principles and values, rejecting the oppressors, avoiding the opposition with the Divine limits, observing the rights of others and preserving the human dignity. The scope of tolerance is widespread in Islam, which includes, God's tolerance with humans, political tolerance, that's mean, tolerance with polytheists, hypocrites and critics, social tolerance, that's mean, tolerance with the People of the Books, ethnicities and nationalities, Islamic denominations, as well as tolerance with parents, spouses and children, and moral tolerance, that's mean, tolerance in the style of coverage, behavior and dealing with criminals.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :شرایط و قلمرو مدارا در قرآن و سنت
Abstract:
امروزه برخی از مسلمانان به سبب عدم فهم دقیق و عمیق از معارف اسلامی پیرامون مدارا، دچار افراط گرایی شده اند، و تساهل و تسامح را جایگزین همزیستی مسالمت آمیز نموده اند. بنابراین،، لازم است جهت تنویر چهرهی ناب اسلام و اتخاذ شیوه رفتاری صحیح در منابع اسلامی، به تبیین شرایط و قلمرو مدارا پرداخته شود. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی شرایط و قلمرو مدارا از منظر قرآن کریم و سنت را تبیین کرده است. نتایج تحقیق بیانگر آن است که شرایط تحقق مدارا، به حفظ اصول و ارزش های دینی، عدم ظالم پروری، عدم تقابل با اجرای حدود الهی، رعایت حقوق دیگران و نیز حفظ عزت انسانی بسته است. رعایت قلمرو مدارا در اسلام وسیع و گسترده است، که از مدارای خداوند با انسان ها آغاز شده، و تا مدارای سیاسی، یعنی مدارا با مشرکان، منافقان و منتقدان، و مدارای اجتماعی، یعنی مدارا با اهل کتاب، قومیت ها و ملیت ها، مذاهب اسلامی، و نیز مدارا با والدین، همسر و فرزندان، و مدارای اخلاقی، که مدارا در سبک پوشش، رفتار و برخورد با مجرمان است، گسترش یافته است.
References:
- ابن ابیالحدید، عبدالحمیدبن هبةالله، 1404ق، شرح نهج البلاغه، تحقيق ابوالفضل ابراهیم، قم، كتابخانة آيتالله مرعشي نجفي.
- ابناثیر جزری، مبارکبن محمد، 1367، النهاية فی غریب الحدیث والأثر، تحقيق محمود محمد طناحی، قم، اسماعیلیان.
- ـــــ ، بيتا، جامع الاصول فی احادیث الرسول، تحقيق عبدالقادر الأرنؤوط، بیجا، دارالبیان.
- ابنشعبه حرانی، حسنبن علي، 1404ق، تحف العقول، تحقيق علیاکبر غفاری، قم، جامعة مدرسين.
- ابنفارس، احمد، 1979م، معجم مقایس اللغه، تحقيق عبدالسلام محمدهارون، بیجا، دارالفکر.
- ابنمنظور، محمدبن مکرم، 1414ق، لسان العرب، تحقيق جمالالدین میردامادی، بیروت، دارالفکر.
- ابنهشام، عبدالملک، 1411ق، السیرة النبویه، تحقيق طه عبدالمعروف سعد، بیروت، دارالجیل.
- احساني، سيدمحمد، 1389، «مدارا با مخالفان در سنت و سيرة پيشوايان معصوم(ع)»، معرفت، ش 156، ص31-44.
- احمدی، علیاصغر، 1391، عدالت اجتماعی در نهجالبلاغه، قم، بوستان کتاب.
- ادیب، علیمحمدحسین، 1362، راه و روش تربیت از دیدگاه امام علی(ع)، ترجمة سیدمحمد رادمنش، تهران، انجام کتاب.
- امینی، محمدامین، 1390، «اصل همزیستی مسالمتآمیز با غیرمسلمانان در اسلام»، معرفت، ش 165، ص 35ـ52.
- آیتی، محمدابراهیم، 1378، تاریخ پیامبر اسلام، چ هشتم، تهران، دانشگاه تهران.
- برنجکار، رضا، 1378، آشنایی با فرق و مذاهب اسلامی، قم، محتاطه.
- پاینده، ابوالقاسم، بيتا، نهج الفصاحه، تهران، دنیای دانش.
- تمیمیآمدی، عبدالواحدبن محمد، 1410ق، غرر الحکم و درر الکلم، تحقيق سیدمحمد رجایی، قم، دار الکتاب اسلامی.
- جمعی از محققان، 1386، سیرة سیاسی پيامبر اعظم(ص)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
- حرعاملی، محمدبن حسن، 1409ق، تفصیل وسائل الشیعه، تحقيق مؤسسه آلالبیت(ع)، قم، مؤسسة آلالبیت(ع).
- حسینیزبیدی، محمدمرتضی، 1414ق، تاجالعروس من جواهرالقاموس، تحقيق علی هلالی و علی سیدی، بیروت، دارالفکر.
- دهخدا، علیاکبر، 1373، لغت نامه، تهران، دانشگاه تهران.
- دیلمی، حسنبن محمد، 1408ق، اعلام الدین فی صفات المؤمنین، قم، مؤسسة آلالبیت(ع).
- راغب اصفهانی، حسینبن محمد، 1412ق، المفردات فی غریب القرآن، تحقيق صفوان عدنان الداوری، بیروت، دارالقلم.
- زحیلی، وهبةبن مصطفی، 1418ق، التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه والمنهج، بیروت، دارالفکر المعاصر.
- زمخشری، محمودبن عمر، 1407ق، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دار الکتاب العربی.
- سبحاني، جعفر، 1374، فروغ ولایت، چ دهم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
- ـــــ ، بيتا، بحوث فی ملل و النحل، چ سوم، بيجا، بينا.
- سیدحسینی، صادق، 1383، مدارای بین مذاهب، قم، بوستان کتاب.
- صدوق، محمدبن علي، 1403ق، معانی الاخبار، تحقيق علياکبر غفاری، قم، جامعة مدرسين.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1417ق، المیزان فی تفسیرالقرآن، قم، جامعة مدرسین.
- طبرسی، فضلبن حسن، 1372، مجمعالبیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو.
- طبری، محمدبن جریر، 1407ق، تاریخ الأمم و الرسول و الملوک، بیروت، دارالکتب العلمیه.
- طریحی، فخرالدین، 1375، مجمع البحرین، تحقيق احمد حسینی اشکوری، تهران، مرتضوی.
- طیب، عبدالحسین، 1378، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران، اسلام.
- عسكری، علی و محمود شارعپور، 1388، «گونهشناسی مدارا و سنجش آن در میان دانشجویان دانشکدههای علوم اجتماعی دانشگاه تهران و علامه طباطبایی»، تحقیقات فرهنگی، ش 8، ص 1ـ34.
- علياكبري، راضيه، 1392، «اخلاق و رفتار مسالمتآميز با پيروان مذاهب»، اخلاق وحیانی، ش 4، ص 91ـ120.
- عليپور باغباننژاد، يوسف و اصغر رضايي، 1383، حجاب آزادی یا اسارت، چ دوم، تبریز، احرار.
- فخررازي، محمدبن عمر، 1420ق، مفاتیح الغیب، بیروت، داراحیاء التراث العربی.
- فراهیدی، خلیلبن احمد، 1409ق، العین، قم، هجرت.
- فرزانهپور، حسین و محمد بخشاييزاده، 1390، «تساهل و مدارا در قرآن»، اندیشه نوین دینی، ش25، ص 157ـ176.
- فیض کاشانی، ملامحسن، 1406ق، الوافی، اصفهان، کتابخانة امام امیرالمؤمنین علی(ع).
- قرشي، علياكبر، 1412ق، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- کریمینیا، محمدمهدی، 1385، «سیره و رفتار مسالمتآمیز پیامبر اعظم(ص) با غیرمسلمانان»، میقات حج، ش 56، ص 70ـ109.
- کلینی، محمدبن یعقوب، 1407ق، الکافی، تحقيق علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، دارالاسلامیه.
- لطفي، زهرا، 1388، مدارا و قاطعيت از منظر قرآن، پاياننامه كارشناسي ارشد، رشته تفسیر قرآن، قم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم.
- مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
- محمدی ریشهری، محمد، 1390، تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث، چ چهارم، قم، دارالحدیث.
- مسائلی، مهدی، 1393، پیشوایان شیعه پیشگامان وحدت، چ ششم، مشهد، سپیده باوران.
- مصطفوی، حسن، 1368، التحقیق فی کلمات القرآن کریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- مطهری، مرتضی، 1373، تعلیم و تربیت در اسلام، چ بیست و سوم، تهران، صدرا.
- معین، محمد، 1388، لغت نامه، تهران، امیرکبیر.
- مفید، محمدبن محمدبن نعمان، 1413ق، الامالی، تحقيق حسین استادولی و علیاکبر غفاری، قم، کنگرة شیخ مفید.
- مکارم شیرازی، ناصر و همكاران، 1374، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- موسوي خميني، سيدروحالله، 1376، توضیح المسائل، چ پنجم، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خميني(ره).
- نراقی، محمدمهدی، بيتا، جامعالسعادات، تحقيق سیدمحمد کلانتر، نجف، مطبعة النهان.
- واقدی، محمدبن عمر، بيتا، المغازی، بیجا، بینا.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Tabatabaee , Seyedeh fatemeh, Askari Khanamani , Azam. (2026) شرایط و قلمرو مدارا در قرآن و سنت. Marifat, 28(1), 63-74
Seyedeh fatemeh Tabatabaee ; Azam Askari Khanamani ."شرایط و قلمرو مدارا در قرآن و سنت". Marifat, 28, 1, 2026, 63-74
Tabatabaee , S, Askari Khanamani , A.(2026) 'شرایط و قلمرو مدارا در قرآن و سنت', Marifat, 28(1), pp. 63-74
