Marifat, Volume 28, Issue 3, No 258, Year 2026 , Pages 25-35
Imam the Fourth Cause of the Universe: An Analysis of Sheikieh's Theory on the Status of Imamate
Article Type:
Promotional
Writers:
Hamid ثسبشدیهشقه
/ Ph.D. Student in Hikmat al-Muta’āliyah, Ferdowsi University of Mashhad / hamid.es135@yahoo.com
/ Ph.D. Student in Hikmat al-Muta’āliyah, Ferdowsi University of Mashhad / hamid.es135@yahoo.comAbstract:
In the question of the status of Imamate, the Shaykhism regards the Imam as the fourth cause of the universe as is evident from their reports; that is, they consider them as the efficient cause, material cause, formal cause, and the ultimate cause of the universe. Accordingly they believe that the Ahl al-Bayt (as) are the helper of God in creation. The purpose of this paper is to determine whether this view, is consistent with the Holy Qur'an and the teachings of the Imams? Does not it contradict rational and philosophical concepts? Basically, what is the position of the infallible Imams in the universe? Clarifying the answer, this paper first attempts to explain the meaning of the four causes of the Shaikhis by referring to their sources and reflecting their views, and finally, by falsifying this belief based on the rational and traditional proofs, it seeks to prove the non-independent and the authorized positions of the four causes from the First Cause.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :امام علت اربعه عالم نقد و بررسی نظریهی شیخیه در مورد جایگاه امامت
Abstract:
فرقهی شیخیه، در مسئلهی جایگاه امامت، همان گونه که از ظاهر بسیاری از عباراتشان برمی آید، ائمهی اطهار علیهم السلام را علل اربعهی کائنات؛ یعنی علت فاعلی، مادی، صوری و غایی جهان هستی معرفی کرده اند و بر همین مبنا معتقدند اهل بیت علیهم السلام کمک کار خدا در امر خلقتند. هدف این پژوهش آن است که آیا این نگاه، یعنی علل اربعه دانستن وجود ائمه علیهم السلام، با آیات قرآن کریم و یا رهنمودهای خود ائمه اطهار علیهم السلام سازگاری دارد؟ آیا با مفاهیم عقلی و فلسفی در تناقض نیست؟ اساساً چه جایگاهی را برای امامان معصوم علیهم السلام در عالم هستی باید قائل شد؟ این مقاله به روش توصیفی ـ اسنادی برای رسیدن به پاسخ های مذکور، ابتدا با استناد به منابع شیخیه و انعکاس دیدگاه آنها، درصدد تبیین مفهوم علل اربعه از قول شیخیه و در نهایت ابطال این باور بوده و سپس بر اساس ادلهی نقلی و عقلی، به دنبال اثبات جایگاهی غیرمستقل و مأذونه از سوی علت العلل برای علل اربعه می باشد.
References:
- نهجالبلاغه، 1379، ترجمة محمد دشتي، قم، اميرالمؤمنين(ع).
- احسائي، احمد، ۱۳۵۵ق، شرحالزيارة الكبيره، کرمان، چاپخانة سعادت.
- برنجکار، رضا، 1378، آشنایی با فرق و مذاهب اسلامی، قم، کتاب طه.
- تحریری، محمدباقر، 1389، جلوههای لاهوتی ـ شرح زیاره جامعه کبیره، تهران، حر.
- تنکابنی، محمدبن سليمان، 1389ق، قصص العلماء، ترجمة محمدرضا برزگر، تهران، علمی و فرهنگی.
- جوادی آملی، عبدالله، 1387، ادب فناي مقربان، قم، اسراء.
- حسينى تهرانى، سيدمحمدحسين، 1426ق، امامشناسى، مشهد، نشر علامه طباطبايى.
- حلى، حسنبن یوسف، 1424ق، كشف المراد في شرح تجريدالاعتقاد، شرح جعفر سبحاني، قم، مؤسسة امام صادق(ع).
- خدایی، احمد، 1382، تحلیلی بر تاریخ و عقاید فرقه شیخیه، قم، امیرالعلم.
- ربانی گلپایگانی، علی، 1393، امامت در بینش اسلامی، قم، بوستان کتاب.
- ـــــ ، 1388الف، عقاید استدلالی، قم، هاجر.
- ـــــ ، 1388ب، «نقش فاعلی امام در نظام آفرینش»، انتظار موعود، ش 29، ص 8ـ28.
- رشتي، سيدكاظم، 1421ق، كشفالحق في مسائل المعراج، بیروت، دار البلاغ.
- ـــــ ، بيتا، شرح خطبه تطنجیه، نسخه خطی، شماره ثبت 61688 کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران.
- سبحاني، جعفر، 1412ق، الإلهيات على هدى الكتاب و السنة و العقل، قم، مؤسسة امام صادق(ع).
- ـــــ ، 1427ق، الملل و النحل، قم، مؤسسة امام صادق(ع).
- ـــــ ، 1428ق، المحاضرات فی الالهیات، قم، مؤسسة امام صادق(ع).
- شريف يحيي، الأمين، ۱۴۰۶ق، معجم الفرق الاسلاميه، بیروت، دار الاضواء.
- شیروانی، علی، 1388، شرح و ترجمه بداية الحكمة، چ يازدهم، قم، بوستان كتاب.
- صافیگلپایگانی، لطفالله، 1391، امامت و مهدویت، قم، نشر آثار آيتالله صافی گلپایگانی.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1422ق، نهایة الحکمه، قم، نشر اسلامی.
- ـــــ ، 1428ق، بدایة الحکمه، قم، جامعه مدرسين.
- فرمانیان، مهدی، 1389، آشنایی با فرق تشیع، چ دوم، قم، مرکز مدیریت حوزه علمیه.
- کلینی، محمدبن یعقوب، 1429ق، اصول کافی، قم، دارلحديث.
- كرماني، محمدكريمخان، 1263، ارشاد العوام، كرمان، چاپخانه سعادت
- ـــــ ، 1351ق، مجموعة الرسائل، كرمان، مدرسة ابراهيميه
- مجلسي، محمدباقر، 1404ق، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفا.
- مدرس چهاردهي، مرتضي، 1351، شيخيگري بابيگري از نظر فلسفه، تاريخ و اجتماع، تهران، فروغی.
- مطهري، مرتضي، 1358، شرح منظومه، تهران، صدرا.
- مشكور، محمدجواد، 1370، فرهنگ فرقههاي اسلامي، مشهد، آستان قدس رضوی.
- مصاحب، غلامحسین، ۱۳۸۰، دایرةالمعارف فارسی، تهران، امیرکبیر.
- مصباح، محمدتقي، 1378، شرح نهاية الحكمة، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني.
- موسوي خميني، سيدروحالله، 1370، آداب الصلاة، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خمينى.
- ـــــ ، 1371، چهل حدیث، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خمينى.
- ـــــ ، 1373، مصباح الهداية الي الخلافة و الولاية، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خميني.
- ـــــ ، 1374، شرح دعاي سحر، تهـران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خميني.
- نجفی، سیدمحمدباقر، 1383، بهائيان، تهران، مشعر.
- همدانی، محمدرضا، ۱۳۶۵ ، هدیة النمله الی مرجع المله، قم، دارالنشر.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
ثسبشدیهشقه, Hamid. (2026) Imam the Fourth Cause of the Universe: An Analysis of Sheikieh's Theory on the Status of Imamate. Marifat, 28(3), 25-35
Hamid ثسبشدیهشقه."Imam the Fourth Cause of the Universe: An Analysis of Sheikieh's Theory on the Status of Imamate". Marifat, 28, 3, 2026, 25-35
ثسبشدیهشقه, H.(2026) 'Imam the Fourth Cause of the Universe: An Analysis of Sheikieh's Theory on the Status of Imamate', Marifat, 28(3), pp. 25-35
