Marifat, Volume 28, Issue 4, No 259, Year 2026 , Pages 53-62
A Comparative Study of the Concept of Essence in Spinoza's Philosophy and Allameh Tabataba'i's View on Innate Nature (Fitra)
Article Type:
Promotional
Writers:
Abstract:
One of the fundamental concepts of the Spinoza's unified philosophical system is the concept of the self-preservation. To explain the rational life and the howness of man's freedom he speaks of the self-preservation rule. The significance of this rule is so much that it forms the basis of the third to fifth sections of his book in ethics, and plays a central role in shaping the moral system and finally achieving human happiness, which are the main purposes of Spinoza in his philosophical efforts. Allameh Tabataba'i, on the other hand, speaks of the religious concept of "nature" and explains it according to its philosophical system. The theory of "nature" in terms of meaning and results has similarities and differences with the self-preservation rule of Spinoza. Due to the significant epistemological and ontological effects of the theory of nature in the works of Allama, this view is comparable to Spinoza's self-preservation rule. Using an analytical method this paper analyzes the views of these two scholars, and then it compares their similarities and differences to take a step toward the realization of a dialogue between these two philosophical traditions.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :بررسی تطبیقی مفهوم ذات در فلسفه اسپینوزا و فطرت از منظر علامه طباطبائی
Abstract:
از مفاهیم و مبادی بنیادین نظام فلسفی وحدت گرای اسپینوزا، مفهوم «ذات» است. وی برای تبیین حیات عقلانی و چگونگی اختیار آدمی، از قانون ذات سخن می گوید. اهمیت این قانون تا آنجاست که زیربنای بخش سوم تا پنجم کتاب اخلاق را پایه ریزی می کند و در شکل دادن به نظام اخلاقی و وصول به غایتِ «سعادت انسانی» ـ که مقصود اصلی اسپینوزا از تلاش فلسفی اوست ـ نقش اصلی را ایفا می نماید. ذات از نظر اسپینوزا شامل هویت انسان، غریزه حیوان و طبیعت در نباتات و جمادات می شود. از طرف دیگر علامه طباطبائی، از مفهوم دینی «فطرت» سخن به میان می آورد و آن را بر حسب مفاهیم نظام فلسفی خود، تبیین می کند. فطرت در معنای عام خود به معنای ساختمان ویژه وجودی هر موجودی است و شامل همه موجودات از جمادات تا انسان می شود.
تحلیل ایشان از «فطرت» با تبیین ذات در منظر اسپینوزا از جهت مفاد و نتایج شباهت های معناداری دارد. اهمیت این رویکرد در آثار علامه از این جهت است که این دیدگاه، آثار مهمی در معرفت شناسی و هستی شناسی دارد و از این جهت قابل مقایسه با «ذات» اسپینوزا است.
این مقاله به بررسی تحلیلی دیدگاه های این دو حکیم بزرگ می پردازد، و سپس با مقایسه و تطبیق رهیافت های مشترک و نقاط افتراق آنها، سعی می کند گامی در جهت تحقق گفت وگو میان این دو سنت فلسفی بردارد.
Keywords:
References:
- ابنسينا، حسينبن عبدالله، 1400ق، رسائل ابنسینا، ، قم، بیدار.
- ـــــ ، 1404ق، الشفاء: منطق، قم، كتابخانة آيتالله العظمي مرعشي نجفي.
- پارکینسون، جی. اچ. آر، 1383، عقل و تجربه از نظر اسپینوزا، ترجمة محمدعلی عبداللهی، قم، بوستان کتاب.
- پناهنده، مریم، 1391، قانون صیانت ذات(تحلیل و بررسی نظرگاه اسپینوزا در باب صیانت ذات)، تهران، دانشگاه تهران.
- جهانگیری، محسن، 1383، مجموعه مقالات، تهران، حکمت.
- دوانی، جلال، 1411ق، ثلاث رسائل، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
- سهروردی، شهابالدین، 1375، مجموعة مصنفات، تصحيح هانرى كربن و سيدحسين نصر، تهران، مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
- شهرزوری، شمسالدین، 1383، رسائل الشجرة الالهیة فی علوم الحقایق الربانیة، تهران، مؤسسة حکمت و فلسفه ایران.
- صدرالمتألهين، 1360، اسرار الآیات، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ايران.
- ـــــ ، 1363، مفاتیح الغیب، تهران، مؤسسة تحقیقات فرهنگی.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1371، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان.
- ـــــ ، 1387، اصول فلسفه و روش رئالیسم، قم، بوستان کتاب.
- ـــــ ، 1388، بررسیهای اسلامی، قم، بوستان کتاب.
- ـــــ ، 2007م، مجموعة رسائل، قم، فدک.
- فارابی، ابونصر، 1995م، آراء اهل المدینة الفاضلة و مضادّاتها، بیروت، مکتبة الهلال.
- ـــــ ، 1986م، الحروف، بیروت، دارالمشرق.
- میرداماد، میرمحمدباقر، 1367، مصنفات میرداماد، تحقيق عبدالله نورانی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
References:
- Della rocca, Michael, 2008, Spinoza, Routledge.
- Descartes, Rene, 1993, The Philosophical writings, Cambridge University, Cambridge.
- Harris,Errol E, 1992, Spinoza`s Philosophy: An Outline, New Jersey and London, Humanities Press.
- James, Susan, 2009, "Freedom ,Slavery & the Passions", In The Cambridge Companion to Spinoza`s Ethics,ed: olli koistinen, Cambridge, Cambridge University Press.
- Kashap, S.Paul, 1987, Spinoza & Moral Freedom, New York.
- Kiostinen,Olli, 2009, "Spinoza on Action” in The Cambridge Companion to Spinoza`s Ethics,ed: olli koistinen, Cambridge, Cambridge University Press.
- Lebuffe, 2010, From bondage to freedom:Spinoza on human excellence, OUP USA.
- Spinoza, 1951, A Theologico-Poltical Treatise & A Political Treatise, R.H.M.Elwes, New York, Dover Publications.
- Spinoza, Benedicct de, 1981, Ethics, joseph Simon Publisher.
- Wolfson, HarryAustryn, 1983, The Philosophy of Spinoza, Cambridge and Massachusetts, Harvard University Prees.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Karimi, Hamid, Esfandiar, Hosein. (2026) A Comparative Study of the Concept of Essence in Spinoza's Philosophy and Allameh Tabataba'i's View on Innate Nature (Fitra). Marifat, 28(4), 53-62
Hamid Karimi; Hosein Esfandiar."A Comparative Study of the Concept of Essence in Spinoza's Philosophy and Allameh Tabataba'i's View on Innate Nature (Fitra)". Marifat, 28, 4, 2026, 53-62
Karimi, H, Esfandiar, H.(2026) 'A Comparative Study of the Concept of Essence in Spinoza's Philosophy and Allameh Tabataba'i's View on Innate Nature (Fitra)', Marifat, 28(4), pp. 53-62
