Pages:
51-61
Receive Date: 2026/07/04
Accept Date: 2026/07/04
Abstract:
There are many factors and obstacles in the process of the religious education. Satan is one of these obstacles. An in-depth analysis of the extent of the devil’s power on religious education and the ways to deal with it helps us to achieve the educational goals and proper methods in education. Using a descriptive-analytical method, this paper studies the extent of the devil’s power in religious education and the ways to deal with it from the viewpoint of the Qur’an. The findings show that Satan puts negative effects on the trainee such as misdirection, idolatry and sin in various ways, including, creating the fear, decorating the sin, forgetting the remembrance of God and arousing the desires. On the other hand, the verses regarding the human will and authority, indicate that the Satan's performance is not independent from the human will, rather it influences the cognitive and emotional dimensions as well. Consequently, intervention of Satan into the educational training of man can be found in two different ways, preparing the ground for negative training and eliminating the positive education.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :تحلیل حدود مانعیت شیطان در تربیت دینی و راههای مقابله با آن از منظر قرآن
Abstract:
عوامل و موانع زیادی در فرایند تربیت دینی دخیل اند. یکی از این موانع شیطان است. تبیین حدود مانعیت شیطان در فرایند تربیت دینی ما را در تحقق اهداف تربیتی و کاربست صحیح روش های آن یاری می رساند. ازهمین روی این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی، بررسی حدود مانعیت شیطان در تربیت دینی و راه های مقابله با آن از منظر قرآن را مدنظر قرار داده است، تا راهنمای عمل مربیان تربیتی باشد. نتیجه این بررسی نشان می دهد، شیطان از طرق مختلف مانند: ایجاد ترس، تزیین گناهان، فراموشی یادخدا و برانگیختن آرزوها، به مداخله تربیتی پرداخته و آثار سوء تربیتی مانند: گمراهی، شرک به خدا، هوسرانی و گناه را در متربی بر جای می گذارد. از سوی دیگر، با بررسی آیات بیانگر نقش زیربنایی اراده و اختیار انسان در شکل دهی شخصیت دینی، این نکته حاصل شد که عملکرد شیطان مستقل از اراده انسان و عاملی در عرض آن نیست، بلکه حیث تأثیرگذاری آن دو بعد شناختی و عاطفی انسان است. در نتیجه مداخله تربیتی او از طریق ایجاد زمینه های تربیتی منفی و از بین بردن زمینه های تربیتی مثبت در این دو ساحت وجود انسان است.
References:
- نهجالبلاغه، 1414ق، تصحیح صبحی صالح، قم، هجرت.
- ابنمنظور، محمدبن مكرم، 1408ق، لسانالعرب، بيروت، داراحیاء التراث العربی.
- احسانی، محمد، 1378، «تربیت دینی خانواده»، معرفت، ش 32، ص 25ـ34.
- انیس، ابراهیم و همكاران، 1387، المعجم الوسیط، تهران، اسلامی.
- باقری، خسرو، 1389، نگاهی دوباره به تربیت اسلامی، ج 1، چ بیست ویکم، تهران، مدرسه.
- بهشتی، سعید، 1389، تأملات فلسفی در تعلیم و تربیت، تهران، بینالملل.
- بهشتی، محمد، 1387، مبانی تربیت در قرآن، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- جعفری، محمدتقی، 1390، ارکان تعلیم و تربیت، چ سوم، تهران، مؤسسة تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
- جمعي از نويسندگان، 1391، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، زیر نظر محمدتقي مصباح، چ دوم، قم، موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- جوادی آملی، عبدالله، 1386، تسنیم، تنظیم حسن واعظی محمدی، چ دوم. قم، اسراء.
- ـــــ ، 1387، تسنیم، تنظیم احمد قدسی، چ چهارم، قم، اسراء.
- جوهری، اسماعیلبن حماد، 1404ق، الصحاح تاج اللغة وصحاح العربية، بیروت، دارالعلم.
- داوودی، محمد، 1386، تربیت دینی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
- دهخدا، علیاکبر، 1377، لغت نامه دهخدا، چ دوم، تهران، دانشگاه تهران.
- راغب اصفهانی، حسینبن محمد، 1416ق، معجم مفردات الفاظ قرآن، تهران، المکتبة المرتضویه.
- زارع، حسین و مصطفی سلیمانیان، 1394، «بررسی فلسفه وجودی شیطان»، تحقیقات کلامی، ش11، ص 103ـ122.
- زبیدی، محمدبن محمد، 1414ق، تاج العروس، بیروت، دارالفکر.
- شکر، عبدالعلی، 1393، «وسوسه شیطان و راهکارهای مقابله با آن از منظر قرآن»، پژوهشنامه معارف قرآن، ش 18، ص 63ـ89.
- شیرافکن، محمدحسین و علیرضا قائمینیا، 1395، «تحلیل فضاهای ذهنی گفتمان شیطان در قرآن»، پژوهشهای میان رشتهای قرآن کریم، ش 2، ص63-78.
- صادقزاده قمصری، علیرضا، 1380، «راهنمای برنامه درسی تعلیمات دینی دوره دبیرستان و پیش دانشگاهی در بوته نقد» در: مجموعه مقالات تربیت اسلامی، کتاب ششم، تهران، مرکز مطالعات اسلامی.
- طباطبائي، سيدمحمدحسین، 1374، الميزان فی تفسیرالقرآن، ترجمة سيدمحمدباقر موسوي همداني، چ پنجم، قم، دفتر انتشارات اسلامي.
- ـــــ ، 1389، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی، چ بیست و نهم، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
- طبرسی، فضلبن حسن، 1360، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، ترجمة جمعی از مترجمان، تهران، فراهانی.
- طریحی، فخرالدین، 1375، مجمع البحرین، تحقیق سیداحمد حسینی، چ سوم، تهران، كتابفروشی مرتضوي.
- طیب، سیدعبدالحسین، 1378، أطیب البیان في تفسیر القرآن، چ دوم، تهران، اسلام.
- عالمزاده نوری، محمد، 1396، راهبرد تربیت اخلاقی در قرآن کریم، قم، پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی.
- عاملی، ابراهیم، 1360، تفسیر عاملی، تحقیق علیاکبر غفاری، تهران، صدوق.
- فراهیدی، خلیلبن احمد، 1408ق، العین، بیروت، مؤسسة الاعلمی.
- فضلالله، سیدمحمدحسین، 1419ق، تفسیر من وحی القرآن، چ دوم، بیروت، دارالملاک للطباعه والنشر.
- فقیهی، سیداحمد، 1393، روشهای تربیت اخلاقی در المیزان، قم، موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ماهروزاده، طیبه، 1392، «جهانیشدن و هویتیابی دینی نوجوانان»، تربیت اسلامی، ش 8 (16)، ص 139ـ162.
- مجلسی، محمدباقر، 1404ق، بحارالانوار، بیروت، مؤسسة الوفاء.
- مصباح، محمدتقی، 1390، بهترینها و بدترینها از دیدگاه نهجالبلاغه، چ سوم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني.
- ـــــ ، 1391الف، به سوی او، چ چهارم، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني.
- ـــــ ، 1391ب، اخلاق در قرآن، چ پنجم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1392، آموزش عقاید، چ هشتم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- مصطفوى، حسن، 1416ق، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- معین، محمد، 1387، فرهنگ فارسی، تهران، دبير.
- مکارم شیرازی، ناصر و دیگران، 1374، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلاميه.
- نراقی، مهدیبن ابيذر، 1396، جامعالسعادات، ترجمۀ کریم فیضی، چ ششم، قم، قائم آلعلی (ع).
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Shahriari, Rohollah. (2026) An In-depth Analysis of the Extent of the Devil’s Power on Religious Education and the Ways to Deal with it from the Viewpoint of the Qur’an. Marifat, 28(9), 51-61
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Rohollah Shahriari."An In-depth Analysis of the Extent of the Devil’s Power on Religious Education and the Ways to Deal with it from the Viewpoint of the Qur’an". Marifat, 28, 9, 2026, 51-61
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Shahriari, R.(2026) 'An In-depth Analysis of the Extent of the Devil’s Power on Religious Education and the Ways to Deal with it from the Viewpoint of the Qur’an', Marifat, 28(9), pp. 51-61
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Shahriari, R. An In-depth Analysis of the Extent of the Devil’s Power on Religious Education and the Ways to Deal with it from the Viewpoint of the Qur’an. Marifat, 2026; 28(9): 51-61