Pages:
73-81
Receive Date: 2026/06/28
Accept Date: 2026/06/28
Abstract:
Al-Kefayah fi al-Tafsir is the work of Heyiri Neyshaburi, an interpreter, narrator and Shafi'i jurist of the fifth century in Neyshabur, Iran. A closer look at this book in terms of its place in the scientific heritage of Neyshabur is of important, because the time of its writing, is a privileged time in the scientific, political and religious history of Neyshabur. Using a descriptive-analytical method, and determining the method of this book, this paper analyzes three existing manuscripts of this work. A comparative study between this book and al-Kashf va al-Bayan of Tha’labi Nishaburi (d. 427), which is a narrative commentary, shows that the commentary of Heyiri can only be categorized under the title of the comprehensive commentaries. Paying attention to verses and narrations in various forms, paying attention to the views of earlier or contemporary commentators, having verbal and literary approaches and paying particular attention to the different recitations are among the prominent features of this interpretation. Also sufficient explanation of the theological verses shows the author's dynamic response to the current atmosphere of his age besides the Ash'arites’ scientific reactions to the ideas of Kurramiya and Mu’tazilite in the fourth century.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :روش حیری نیشابوری در الکفایة فی التفسیر
Abstract:
«الکفایهی فی التفسیر» یا «کفایهی التفسیر» اثر حیری نیشابوری (د.431) مفسر، محدث، مقری و فقیه شافعی قرن پنجم نیشابور است. شناخت دقیق تر این تفسیر، به لحاظ جایگاهی که در میراث علمی نیشابور دارد، مهم است؛ چراکه بازۀ زمانی تألیف آن، عصری ممتاز در تاریخ علمی، سیاسی و مذهبی نیشابور است. این مقاله با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با هدف روش شناسی این تفسیر، سه نسخۀ خطی موجود از کفایهی التفسیر را محور قرار داده و پس از مقایسه ای مختصر با الکشف والبیان ثعلبی نیشابوری (د.427) که تفسیری روایی دانسته می شود، به این نتیجه رسیده که تفسیر حیری را تنها می توان ذیل تفاسیر جامع طبقه بندی کرد. استفادۀ توامان از آیات و روایات که به شکل های متنوعی در فهم آیه به کار رفته اند، توجه به آراء تفسیریِ مفسران متقدم و یا معاصر با نویسنده، برخورداری از رویکردهای کلامی و ادبی و نیز توجه خاص به قرائات، از ویژگی هایی بارز این تفسیرند. همچنین تفصیل در تفسیر آیات کلامی، نشان دهندۀ واکنش پویای مؤلف به فضای گفتمانی عصرش و نیز نوع واکنش های علمی اشاعره به عقاید کرامیه و معتزله در قرن چهارم است.
References:
- ابننقطه، محمد، ۱۴۰۸ق، التقييد لمعرفة رواة السنن والمسانيد، تحقیق كمال يوسف الحوت، بیروت، دار الکتب العلمیه.
- ابوحیان اندلسی، ۱۴۲۰ق، البحر المحيط في التفسير، تحقیق صدقی محمد جمیل، بیروت، دارالفکر.
- الفهرس الشامل للتراث العربی الاسلامی المخطوط، ۱۹۸۹م، عمان، المجمع الملکی لبحوث الحضارة الاسلامیة.
- بوزورت، ادموند، ۱۳۶۷، «ظهور کرامیه در خراسان»، ترجمة اسماعیل سعادت، معارف، ش 15، ص 127ـ139.
- ثعلبي، احمدبن محمد، ۱۴۲۲ق، الكشف والبيان عن تفسير القرآن، تحقیق ابنعاشور، بیروت، دار احیاء التراث العربي.
- حیری، اسماعیل، ۱۴۲۲ق، وجوه القرآن، تحقیق نجف عرشی، مشهد، بنیاد پژوهشهاي آستان قدس رضوي.
- ـــــ ، ۲۰۱۱م، اسماء من نزل فیهم القرآن، تحقیق یونس الجبوری، بغداد، دیوان الوقف السني.
- ـــــ ، بيتا ـ الف، کفایةالتفسیر، مشهد، آستان قدرس رضوي (نسخه خطي).
- ـــــ ، بيتا ـ ب، کفایةالتفسیر، کوپریلی، ش۱۴۵، ترکیه، نسخه خطی.
- ـــــ ، بيتا ـ ج، کفایةالتفسیر، کوپریلی، ش۱۴۶، ترکیه، نسخه خطي.
- خطیب بغدادی، ۱۴۲۲ق، تاريخ بغداد، تحقیق بشار عواد معروف، بیروت، دار الغرب الإسلامي.
- ذهبی، شمسالدین، ۱۴۱۹ق، تذكرة الحفاظ، بیروت، دار الکتب العلمیه.
- ـــــ ، ۲۰۰۳م، تاریخ الاسلام، تحقیق بشار عواد، بیروت، دار الغرب الإسلامي.
- زرکشی، بدرالدین، 1391ق، البرهان في علوم القرآن، تحقیق محمد أبوالفضل إبراهيم، بیروت، دارالمعرفه.
- سلفي، احمدبن محمد، بیتا، معجم السفر، تحقیق عبدالله عمر بارودی، مکه، المكتبة التجارية.
- صریفینی، ابواسحاق، ۱۴۱۴ق، المنتخب من كتاب السياق لتاريخ نيسابور، تحقیق خالد حيدر، بیجا، دار الفكر.
- عباس، ندی، ۲۰۰۸م، أبو إسحاق الثعلبی و منهجه في تفسیرالقرآن، پاياننامه كارشناسي ارشد، دانشگاه خرطوم.
- عباسی، مهرداد، 1384، «ثعلبی و تفسیر او الکشف و البیان عن تفسیر القرآن»، برهان و عرفان، ش6، ص 65ـ94.
- کرم همدانی، علی، بیتا، «خراسان»، در: دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، تهران، بنياد دائرةالمعارف بزرگ اسلامي.
- مقدسی، محمدبن احمد، ۱۴۱۱ق، أحسن التقاسيم في معرفة الأقاليم، قاهر، مكتبة مدبولي.
- یاقوت حموی، ۱۴۱۴ق، معجم الأدباء، تحقیق احسان عباس، بیروت، دار الغرب الإسلامي.
References:
- Sattar, Muhammad Abdus, 1977, "al-ḥīrī’s “kifāyat al-tafsīr”: a rare manuscript on exegesis of the Quran"، Islamic Studies, N. 16(2), p. 117-130.
- Sattar, Muhammad Abdus, 1994, "kifāyat al-tafsīr of Nishapuri: a Rare
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Shahpasand , Elahe, Mullaye Eshq Abad, Zhra. (2026) Heyiri Neyshaburi’s Method in al-Kefayah fi al-Tafsir. Marifat, 28(10), 73-81
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Elahe Shahpasand ; Zhra Mullaye Eshq Abad."Heyiri Neyshaburi’s Method in al-Kefayah fi al-Tafsir". Marifat, 28, 10, 2026, 73-81
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Shahpasand , E, Mullaye Eshq Abad, Z.(2026) 'Heyiri Neyshaburi’s Method in al-Kefayah fi al-Tafsir', Marifat, 28(10), pp. 73-81
APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER
Shahpasand , E, Mullaye Eshq Abad, Z. Heyiri Neyshaburi’s Method in al-Kefayah fi al-Tafsir. Marifat, 2026; 28(10): 73-81