Marifat, Volume 28, Issue 11, No 266, Year 2026 , Pages 23-33
A Comparative Analysis of the Concept of Thanksgiving from the Perspective of Islamic Scholars and Psychologists
Article Type:
Promotional
Writers:
Hosein Amiri / Teaching of Islamic Education, Ethics, Baqir al-Olum University / dr.amiri1154@gmail.com
Abstract:
Using a descriptive-analytical method, this paper seeks to compare the viewpoint of Muslim scholars and psychologists on the concept and the nature of thanksgiving. Regarding the importance of thanksgiving in Islam and the positive psychology, which thanksgiving is one of its basic concepts, this paper seeks to answer these questions, what is the nature of thanksgiving in Islam and positive psychology? Is there a similarity between these two schools? Is there a difference between these two views? The findings show that, thanksgiving has three differences from the viewpoint of these two schools in case of innateness, ethical act, and excitement. 1. Psychology does not care about nature, but Islam does pay particular attention to it. 2. In both views, thanksgiving is an ethical act, but they differ in their criterion of morality. 3. Most Islamic scholars (unlike many psychologists) have not explicitly used the term excitement in the definition of thanksgiving. Of course, if we divide excitement into two kinds of future-oriented excitement and immediate ones, then thanksgiving can be considered as future-oriented emotions.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :مفهومشناسی، مقایسه تطبیقی و بررسی چگونگی شکلگیری شکرگزاری از نگاه اندیشمندان اسلامی و روانشناسی
Abstract:
هدف پژوهش حاضر مقایسهی دیدگاه دانشمندان اسلامی و روان شناسان در زمینه مفهوم شناسی و ماهیت شکر است که برای رسیدن به این هدف از روش توصیفی ـ تحلیلی استفاده شده است. با توجه به جایگاه و اهمیت شکرگزاری در دین اسلام و با لحاظ پدید آمدن شاخه جدید و تأثیرگزاری در روان شناسی، تحت عنوان روان شناسی مثبت گرا که از قضا شکرگزاری از مفاهیم اساسی آن است، مسئله محوری در این نوشتار این است که آیا ماهیت شکرگزاری را در این دو دیدگاه (دیدگاه دانشمندان اسلام و روان شناسان مثبت گرا) یکی است یا خیر؟ و اگر تفاوت هایی دارند، این تفاوت ها در چه مواردی است؟ در این نوشتار تلاش شده تا این مسئله مورد تبیین و پاسخ گویی قرار گیرد.
با توجه به یافته های پژوهش، نتیجه این شد که ماهیت شکر از منظر این دو دیدگاه در سه قید، فطری بودن، فعل اخلاقی و هیجان، دارای تفاوت هایی می باشد. 1. قید فطری در تعریف روان شناسان به کار گرفته نشده، ولی در دیدگاه اسلامی لحاظ شده است. 2. در هر دو دیدگاه شکر فعل اخلاقی است، منتها در ملاک اخلاقی بودن با یکدیگر تفاوت دارند. 3. اکثر اندیشمندان اسلامی (برخلاف بسیاری از روان شناسان) قید هیجان را به طور صریح در تعریف شکر به کار نبرده اند. ازاین رو، می توان گفت که قید هیجان در تعریف شکر از منظر بسیاری از اندیشمندان اسلامی وجود ندارد، اما با تحلیلی دیگر می توان هیجانات را به دو قسم هیجانات معطوف به آینده و هیجان آنی تقسیم کرد در این صورت می توان شکر را از هیجان معطوف به آینده دانست.
References:
- ابنفارس، حسينبن احمد، 1411ق، معجم مقاییس اللغة، بیروت، دارالجیل.
- ابنمنظور، محمدبن مکرم، 1363، لسان العرب، قم، ادب الحوزه.
- آقابابایی، ناصر، 1389، «نقش احساس قدردانی در رضایت از زندگی»، روانشناسی و دین، ش 11، ص39-52.
- تمیمی آمدی، عبدالواحدبن محمد، 1410ق، غرر الحکم و دررالکلم، تصحيح سیدمهدی رجائی، چ دوم، قم، دار الکتاب الاسلامی.
- تهراني، مجتبي، 1391، اخلاق الهي، تهران، نشر فرهنگ اسلامي.
- جرجاني، عليبن محمد، 1408ق، التعريفات، چ دوم، بيروت، دارالكتب العلميه.
- جعفري، محمدتقي، 1373، ترجمه و تفسیر نهجالبلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- جوادي آملي، عبدالله، 1377، مراحل اخلاق در قرآن، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1378، تسنيم، قم، اسراء.
- جهانگیرزاده، محمدرضا، 1390، «دیدگاههای شناختی تحولی در رشد اخلاقی»، معرفت اخلاقی، ش 8، ص 101ـ122.
- حسنزاده، رمضان، 1386، انگيزش و هيجان، تهران، ارسباران.
- خداپناهي، محمدكريم، 1383، انگيزش و هيجان، تهران، سمت.
- دستغيب، سيدعبدالحسين، 1363، قلب سليم، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- راغب اصفهانی، حسینبن محمد، 1416ق، مفردات الفاظ قرآن، تحقیق: صفوان عدنان داوودی، بیروت، دارالعلم.
- ریچلز، جیمز، 1392، عناصر فلسفه اخلاق، ترجمة محمود فتحعلی و علیرضا آلبویه، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
- سالاروند، ابراهیم، 1392، ساخت پرسشنامه قدردانی مبتنی بر آموزههای اسلامی، پایاننامه کارشناسی ارشد، قم، مؤسسة آموزشی پژوهشی امام خمینی.
- شبر، عبدالله، 1383، الاخلاق، نجف اشرف، نعمان.
- صانعی درهبیدی، منوچهر، 1377، فلسفه اخلاق و مبانی رفتار، تهران، سروش.
- صدر، سيدموسي، 1390، «فقدان ارزش اخلاقي عواطف و احساسات»، پژوهشهاي قرآني، ش 68، ص 44ـ59.
- طباطبايى، سیدمحمدحسين، 1374، تفسير الميزان، ترجمة سيدمحمدباقر موسوي همداني، چ پنجم، قم، جامعة مدرسين.
- طبرسي، فضلبن حسن، 1406ق، المجمعالبیان فی التفسیر القرآن، تهران، ناصرخسرو.
- طوسی، محمدبن حسن، بيتا، التبیان فی تفسیر القرآن، بيروت، دار احیاء التراث العربی.
- فراهیدی، خلیلبن احمد، 1405ق، العين، قم، دارالهجره.
- فيض كاشاني، ملامحسن، بيتا، محجةالبيضاء، قم، جامعة مدرسين.
- قرشي، سيدعلياكبر، 1364، قاموس قرآن، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- قمراني، امير، 1389، «بررسي روايي و پايايي پرسشنامه قدرداني در دانشآموزان»، پژوهش در سلامت روانشناختي، ش 9، ص 77ـ86.
- کبیر مدنی شیرازی، سیدعلیخانبن احمد، 1409ق، ریاض السالکین فی شرح صحیفة سیدالساجدين، قم.
- گورمن، فيل، 1389، انگيزش و هيجان، ترجمة ابوذر كرمي، تهران، دانژه.
- محيالدين بناب، مهدي، 1374، روانشناسي انگيزش و هيجان، تهران، دانا.
- مشكيني، علي، 1376، درسهاي اخلاق، قم، الهادي.
- مصباح، محمدتقي، 1376، اخلاق در قرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامي.
- ـــــ ، 1380، اخلاق در قرآن، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني.
- مصطفوی، حسن، 1417ق، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- مطهري، مرتضي، 1368، فطرت، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1371، تعلیم و تربیت در اسلام، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1380، مجموعه آثار، تهران، صدرا.
- معین، محمد، 1362، فرهنگ معین، چ پنجم، تهران، اميركبير.
- مكارم شيرازي و همكاران، 1381، تفسير نمونه، تهران، دارالكتب الاسلاميه.
- مکارم شیرازی، ناصر، 1387، اخلاق در قرآن، قم، امام علیبن ابیطالب(ع).
- موسوی خمینی، روحالله، 1376، چهل حدیث، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- ـــــ ، 1377، جنود عقل و جهل، تهران، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خميني.
- نراقي، ملااحمد، 1381، معراجالسعاده، قم، هجرت.
- نراقي، ملامحمدمهدي، 1368ق، جامعالسعادات، نجف، الزهراء.
References:
- Emoons, R.A & McCullough, 2003, "M.E Counting Blessings Versus Burdens, An Experimental Investigation of Gratitude and Subjective Well-Being in Daily Life", Journal of Personality and Social Psychology, V. 84, N.2, p 377-389.
- Froh, Jeffrey.J., et al, 2007, "Gratitud in Children and Adolescents, Development, Assessment, and School-Based Intervention", School Psychology Forum, V. 2, p. 1-13.
- Lopez, Shane. J., 2009, The Encyclopedia of Positive Psychology, Blackwell, Volume I.
- Lopez, Shane.J. & C. R. Snyder, 2007, Positive Psycological Assessment, A Handbook if Modelsand Measures, American Psychological Association.
- McCullough,M.E.,et al, 2002, "The Grateful Disposition, A Conceptual and Emprical Topography”, Journal of Personality and Social Psychology, V. 82, p. 112_127.
- Polak, Emily.L. & M. E. McCullough, 2006, "Is Gratitud an Alternative to Materialism?", Journal of Happiness Studies, V. 7(3), p. 343-360.
- Wood, Alex.M., et al, 2008, The Role of Gratitude in the Development of Social Support, Stress, and Depression, Two longitudinal studies, Research in Personality.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Salarvand, Ebrahim, Amiri, Hosein. (2026) A Comparative Analysis of the Concept of Thanksgiving from the Perspective of Islamic Scholars and Psychologists. Marifat, 28(11), 23-33
Ebrahim Salarvand; Hosein Amiri."A Comparative Analysis of the Concept of Thanksgiving from the Perspective of Islamic Scholars and Psychologists". Marifat, 28, 11, 2026, 23-33
Salarvand, E, Amiri, H.(2026) 'A Comparative Analysis of the Concept of Thanksgiving from the Perspective of Islamic Scholars and Psychologists', Marifat, 28(11), pp. 23-33
