Marifat, Volume 28, Issue 11, No 266, Year 2026 , Pages 35-44

    An in-depth Analysis of Imam Reza's Attitudes towards Ma'mun's Psychological Operation Techniques on his Succession

    Article Type: 
    Promotional
    Writers:
    ✍️ Meytham Farrokhi / Assistant Professor, Department of Cultural Studies, Tehran Refah University / farokhi@isu.ac.ir
    Amin Shahbazi / M.A. Student, Culture and Communication, Imam Sadiq University / amin59amf@yahoo.com
    Pages: 35-44 Receive Date: 2026/07/07 Accept Date: 2026/07/07
    Abstract: 
    This paper seeks to answer these questions, what techniques did Ma'mun used during the succession of Imam Reza (PBUH)? And what was the reaction of Imam? Using a descriptive-analytical method, the findings indicate that the psychological operations techniques of Ma'mun's during the succession of Imam included: creating tension, misleading the people, indirect induction, separating, reversing, and combining right and wrong. Imam Reza (PBUH)'s response to these techniques included: enlightening, awaking, critical reaction, frankness, conditional acceptance of successorship, scientific debates, and spreading Shi'ism.
    Keywords: 
    psychological operations
    psychological operations techniques
    successorship of Imam Reza (PBUH).
    چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
    Title :واکاوی اقدامات امام رضا علیه السلام در مقابل تکنیک‌های عملیات روانی مأمون در جریان ولایتعهدی
    Abstract: 
    هدف مقاله حاضر پاسخ به این پرسش است که با توجه به رویکرد عملیات روانی، مأمون از چه تکنیک هایی در جریان ولایتعهدی امام رضا علیه السلام بهره جسته و امام رضا علیه السلام چه اقداماتی را برای پاسخ با این تکنیک ها صورت دادند؟ با بررسی منابع، گردآوری و پردازش اطلاعات به شیوه‌ی توصیفی ـ تحلیلی، یافته های پژوهش حاکی از این است که تکنیک های عملیات روانی مأمون در زمان امامت ایشان شامل مواردی مانند: در تنگنا قراردادن، انحراف اذهان، القاء غیرمستقیم، جداکردن، وارونه کردن، امتزاج حق و باطل می باشد که امام رضا علیه السلام با مجموعه اقداماتی، مانند: روشنگری و تنبیه افکار عمومی، برخورد نقادانه، اعلام صریح و آشکار رهبری شیعه، مشروط پذیرفتن ولایتعهدی، روشنگری و آگاه سازی پیروان، مناظرات علمی، و در انتها با گسترش مذهب تشیع به توطئه های فریبکارانه حکومت، پاسخ داده اند.
    Keywords: 
    عملیات روانی
    تکنیک‌های عملیات روانی
    ولایتعهدی امام رضا علیه السلام
    References: 
    • ابن‌طقطقی، ابوعبدالله، 1360، تاریخ فخری، ترجمة محمدوحید گلپایگانی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
    • اتكينسون، ريچارد و ارنست هيلگارد، 1368، زمينة روان‌شناسي، ترجمة محمدتقي براهني، تهران، رشد.
    • اخباری، محمود، 1382، «اطلاعات و جنگ روانی»، پایداری، سال دوم، ش 7، ص 12ـ22.
    • اربلي، علي‌بن عيسي، 1381، کشف الغمة في معرفة الائمه، تحقيق سيد‌هاشم رسولي محلاتي، تبريز، بني‌هاشم.
    • اصفهاني، ابوالفرج، 1965م، مقاتل طالبين، تحقيق احمد صقر، نجف، المطبعة الحيدريه.
    • امام‌جمعه‌زاده، سیدجواد و رضا محموداوغلی، 1393، «واکاوی مواضع سیاسی امام رضا(ع) در بحران‌های اعتقادی ـ سیاسی دوره (۲۰۳ـ۱۸۳ق)»، فرهنگ رضوی، ش ۵، ص 8ـ28.
    • جعفریان، رسول، 1376، حيات فكرى و سياسى امامان شيعه(ع)، قم، انصاریان.
    • جمشيدي، محمدحسين، 1384، «عمليات رواني در صدر اسلام، عمليات رواني دفاعي رسول اكرم»، مطالعات عمليات رواني، ش8، ص 197ـ232.
    • جنيدي، رضا، 1391، تکنیک‌های عملیات روانی و شیوه مقابله، مشهد، آستان قدس رضوی.
    • جهش‌ياري، محمدبن عبدوس، 1357، الوزراء و الكتاب، قاهره، عبدالله اسماعيل صافري.
    • حسيني، بي‌بي‌زينب، 1393، «روش‌شناسي عمليات رواني قرآن كريم در رويارويي با يهود»، آموزه‌هاي قرآني، ش 22، ص 61ـ88.
    • ذوالفقاری، مهدی، 1391، اصول و مبانی عملیات روانی، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).
    • سوری، جواد، 1385، «نقش فناوری‌های نوین ارتباطی در عملیات روانی»، عملیات روانی، سال اول، ش 3، ص 147ـ171.
    • شيرازي، محمد، 1380، جنگ رواني و تبليغات؛ مفاهيم و كاركردها، چ دوم، تهران، دبيرخانه نخستين همايش بررسي نقش تبليغات در جنگ.
    • صدوق، محمدبن علي، 1363، کمال‌الدین و تمام النعمه، تصحيح علي‌اكبر غفاري، قم، جامعه مدرسين.
    • ـــــ ، 1385، علل الشرائع، نجف، مطبعة الحیدریه.
    • ـــــ ، بي‌تا، عيون خبار الرضا(ع)، تهران، اعلمي.
    • طائب، مهدي، 1389، «سيري در عمليات رواني، با تدقيق و تدبر در آيات كتاب الهي»، مطالعات عمليات رواني، ش 25، ص 5ـ11.
    • طبري، محمدبن جرير، بي‌تا، تاريخ طبري، تحقيق محمد ابوالفضل ابراهيم، قاهره، افست.
    • عاملي، جعفرمرتضي، 1399ق، الحياة السياسية للامام الرضا(ع)، بيروت، دارالتبليغات الاسلامي.
    • عطاردي، عزيزالله، بي‌تا، مسند الامام رضا(ع)، مشهد، کنگره جهاني امام رضا(ع).
    • فلسفی، محمدتقی، 1404ق، فرصت ولایتعهدی امام(ع) در نشر معارف اسلامی، مشهد، کنگره جهانی حضرت رضا(ع).
    • مجلسي، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، بيروت، مؤسسة الوفاء.
    • مرتضوي، سيدمحمد، 1385، ولایتعهدي امام رضا(ع)، مشهد، آستان قدس رضوي.
    • مسعودي، علي‌بن حسين، 1374ق، اثبات الوصيه، نجف، بي‌نا.
    • یعقوبی، احمدبن ابی‌یعقوب ، بی‌تا، تاریخ الیعقوبی، تحقیق عبدالمیر مهنا، بیروت، الاعلمی للمطبوعات.
    • 230 reads
    Cite this article: RIS Mendeley BibTeX APA MLA HARVARD VANCOUVER

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Farrokhi , Meytham, Shahbazi, Amin. (2026) An in-depth Analysis of Imam Reza's Attitudes towards Ma'mun's Psychological Operation Techniques on his Succession. Marifat, 28(11), 35-44

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Meytham Farrokhi ; Amin Shahbazi."An in-depth Analysis of Imam Reza's Attitudes towards Ma'mun's Psychological Operation Techniques on his Succession". Marifat, 28, 11, 2026, 35-44

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Farrokhi , M, Shahbazi, A.(2026) 'An in-depth Analysis of Imam Reza's Attitudes towards Ma'mun's Psychological Operation Techniques on his Succession', Marifat, 28(11), pp. 35-44

    APA | MLA | HARVARD | VANCOUVER

    Farrokhi , M, Shahbazi, A. An in-depth Analysis of Imam Reza's Attitudes towards Ma'mun's Psychological Operation Techniques on his Succession. Marifat, 2026; 28(11): 35-44