Marifat, Volume 28, Issue 12, No 267, Year 2026 , Pages 11-21
Intrinsic theology by Presence; An Analytical Study of the Opinions of Advocates and Opponents
Article Type:
Promotional
Writers:
✍️ Ali ghorbani kalkenari
/ M.A. in Philosophy of Religion, Imam Khomeini Education and Research Institute / hekmatrabani65@gmail.com
/ M.A. in Philosophy of Religion, Imam Khomeini Education and Research Institute / hekmatrabani65@gmail.comMohammad Jafari / Associate Professor, Imam Khomeini Education and Research Institute / jafari@iki.ac.ir
/ Associate Professor, Imam Khomeini Education and Research Institute / jafari@iki.ac.irAbstract:
Intrinsic theology by presence indicates that theism is institutionalized in the human nature and enable man to witness his or her relationship with God. In this regard, two completely different views have been put forward by Muslim scholars. Many have endorsed this kind of recognition, but in contrast, some contemporary scholars deny the existence of such knowledge. Using a descriptive-analytical method the views of advocates and opponents of this issue have been carefully analyzed in this paper. The findings show that, all human beings have an intrinsic knowledge of God. It has also been shown that the theory of the existence of “connective being” of Sadr al-Din al-Shirazi is very helpful in rational explanation of this issue.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :خداشناسی فطری حضوری؛ بررسی تحلیلی دیدگاه موافقان و مخالفان
Abstract:
خداشناسی فطری حضوری بیانگر آن است که شناخت خدا در سرشت هر انسانی نهادینه شده و با این موهبت، انسان قادر است رابطه اش را با خداوند شهود کند. در این زمینه، دو دیدگاه کاملاً متمایز از سوی اندیشمندان مسلمان مطرح شده است. تعداد بسیار زیادی از ایشان وجود این شناخت را پذیرفته و با دلایل گوناگون درصدد اثبات آن برآمده اند؛ اما در مقابل، عده ای از اندیشمندان معاصر از اساس، وجود آن را انکار می کنند.
در پژوهش حاضر با روش کتابخانه ای و شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی، دیدگاه ها و ادلۀ مدافعان و منکران با دقت مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفته است. نتیجۀ تحلیل و ارزیابی های صورت گرفته، نشان می دهد که هر انسانی تکویناً به خداوند معرفت فطری حضوری دارد. در این پژوهش همچنین نشان داده شده که نظریۀ وجود رابط صدرالمتألهین در تبیین عقلی این مسئله بسیار راهگشاست.
References:
- ابناثیر جزری، مبارکبن محمد، بيتا، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، مصر، خیریه.
- برنجکار، رضا و حسن میلانی، 1390، «معرفت فطری خداوند در مناظرۀ برنجکار ـ میلانی»، سمات، سال دوم، ش5، ص 78ـ95.
- جوادي آملي، عبدالله، 1383، تفسیر موضوعی قرآن کریم (توحید در قرآن)، تنظیم حیدرعلی ایوبی، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1387، تفسیر موضوعی قرآن کریم (فطرت در قرآن)، تنظیم و ویرایش محمدرضا مصطفیپور، قم، اسراء.
- جوهری، اسماعیلبن حماد، 1974م، الصّحاح فی اللغة و العلوم، بیروت، دارالحضارة العربیة.
- حسينزاده، محمد، 1386، کاوش در ژرفای معرفتشناسی2، منابع معرفت، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1389، معرفتشناسی، چ دوازدهم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1390، معرفتشناسی دینی(3)، نگاهی معرفتشناختی به وحی، الهام، تجربۀدینی و عرفانی و فطرت، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امامخمینی.
- حلی، حسنبن سلیمان، 1421ق، مختصر البصائر، قم، موسسة نشر اسلامی.
- حلی، حسنبن یوسف، 1432ق، کشفالمراد فی شرح تجریدالاعتقاد، تحقیق و تعلیق حسن حسنزاده آملی، چ سيزدهم، قم، جامعة مدرسين.
- رجبی، محمود، 1385، انسانشناسی، چ دهم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- سبحانی، جعفر، 1432ق، محاضرات فی الالهيات، تلخیص علی ربانی گلپایگانی، چ چهاردهم، قم، مؤسسة امام صادق (ع).
- سعیدیمهر، محمد، 1390، آموزش کلام اسلامی، چ نهم، قم، طه.
- صدرالمتألهين، 1981م، الحکمة المتعالية فی الأسفار العقلية الأربعة، چ سوم، بيروت، دار احیاء التراث.
- صدوق، محمدبن علي، 1387، مصنفات الشیخ الصّدوق، قم، دارالمجتبی.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1385، المیزان فی تفسیرالقرآن، چ هفتم، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- ـــــ ، 1387، بدایةالحکمة، تعلیق و تحقیق علی شیروانی، چ پنجم، قم، دارالفکر.
- ـــــ ، 1390، اصولفلسفه و روش رئالیسم، مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری، چ پانزدهم، تهران، صدرا.
- عبداللهی، مهدی، 1390، کمال نهایی انسان و راه تحصیل آن از دیدگاه فیلسوفان اسلامی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- عبودیت، عبدالرسول، 1389، فلسفۀ مقدماتی، چ دوم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1392، درآمدی به نظام حکمت صدرایی، چ پنجم، تهران و قم، سمت و مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- فخررازي، محمدبن عمر، 1413ق، التفسیر الکبیر، چ چهارم، تهران، مکتب الاعلام الاسلامی.
- فراهیدی، خلیلبن احمد، 1414ق، ترتیب کتاب العین، تحقیق، مهدی مخزومی و ابراهیم سامرایی، تصحیح اسعد طیب، قم، اسوه.
- فنایی اشکوری، محمد، 1375، علم حضوری سنگبنای معرفت بشری و پایهای برای معرفتشناسی و مابعدالطبیعۀ متعالی، قم، شفق.
- فياضي، غلامرضا، 1386، درآمدی بر معرفتشناسی، تدوين و نگارش مرتضی رضایی و احمدحسین شریفی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1389، علمالنفس فلسفی، تحقیق و تدوین، محمدتقی یوسفی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- قدردان قراملکی، محمدحسن، 1384، «خداشناسی فطری (ادله و شبهات)»، قبسات، سال دهم، ش 36، ص 75ـ104.
- مجلسي، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، تحقيق جمعی از محققان، چ دوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- مصباح، محمدتقي، 1387، خودشناسی برای خودسازی/ به سوی خود سازی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1389الف، آموزش فلسفه، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1389ب، معارف قرآن (1)، خداشناسی، تحقیق و بازنگری امیررضا اشرفی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1390، آموزش فلسفه، قم، موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1405ق، تعلیقه علی نهایةالحکمة، قم، سلمان فارسی.
- مطهري، مرتضي، 1386، فطرت، چ هفدهم، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1387، توحید، چ پانزدهم، تهران، صدرا.
- مظفر، محمدرضا، 1426ق، المنطق، تعلیق غلامرضا فیاضی، تحقیق رحمتالله رحمتی اراکی، چ چهارم، قم، جامعة مدرسين.
- میلانی، حسن، 1382، فراتر از عرفان، خداشناسی فلسفی و عرفانی از نگاه وحی و برهان، کرج، عهد.
- ـــــ ، بيتا، فطرت توحیدی یا سرشت وحدت وجودی؟!، منتشرنشده.
- یوسفیان، حسن، 1390، کلام جدید، چ چهارم، تهران و قم، سمت و مؤسسة آموزشی و پژوهشی امامخمینی.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
ghorbani kalkenari, Ali, Jafari, Mohammad. (2026) Intrinsic theology by Presence; An Analytical Study of the Opinions of Advocates and Opponents. Marifat, 28(12), 11-21
Ali ghorbani kalkenari; Mohammad Jafari."Intrinsic theology by Presence; An Analytical Study of the Opinions of Advocates and Opponents". Marifat, 28, 12, 2026, 11-21
ghorbani kalkenari, A, Jafari, M.(2026) 'Intrinsic theology by Presence; An Analytical Study of the Opinions of Advocates and Opponents', Marifat, 28(12), pp. 11-21
