Marifat, Volume 28, Issue 12, No 267, Year 2026 , Pages 35-44
The Reasons for the Disagreement of Muslim Scholars on Divine Attributes
Article Type:
Promotional
Writers:
Mahmoud Hedayat-afza / Ph.D. in Islamic Philosophy, Allame Tabataba’i University / mahmudhedayatafza@yahoo.com
Abstract:
The issue of divine attributes has been one of the most controversial discussions among the followers of the Abrahamic religions. Meanwhile, Christians and Muslims have argued the most, and off course, the difference of opinion is more evident in the works of Muslim thinkers. Since, knowing the root causes of these differences has significant implications in the methodology of fundamental researches, this paper seeks to study those causes. The findings show that there are three main reasons for the Shiite and Sunni differences in this regard which include, religious differences and the separation of people from the Ahl al-Bayt (PBUT), disseminating false opinions of People of the Book among beginner Muslims, especially in the era of the Second Caliph, and translation and distribution of the works of the Greek philosophers in the Abbasid period.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :علل اختلاف آراء اندیشمندان مسلمان در باب اوصاف الهی
Abstract:
مسئلۀ شناخت صفات الهی ازجمله مباحث بسیار اختلاف انگیز در میان پیروان ادیان ابراهیمی بوده است. در این میان مسیحیان و مسلمانان، گوی سبقت را از سایران ربوده اند و البته تشتت آراء در آثار متفکران مسلمان، بسی مشهودتر است. ازآنجاکه دانستن علل اصلی این اختلافات در روش شناسی پژوهش های بنیادی در مباحث ناظر به الهیات، تأثیرات قابل توجهی دارد و مانع ورود اهل تحقیق به برخی بیراهه هاست؛ نوشتار پیش رو در پی گردآوری و تحلیل آن علل کوشیده است. با تتبع در آثار فریقین، اختلاف مزبور، معلول سه علت شناخته شد. مهم ترین آنها بروز اختلافات مذهبی پس از شهادت رسول الهی است که به مهجوریت کتاب الهی و انقطاع سواد اعظم مسلمانان از حاملان رسالت نبوی انجامید. اما دو امر دیگر، از خارج جامعۀ اسلامی با مباشرت خلفای خودخوانده نشئت گرفته است: یکی نشر آراء مخلوط از حق و باطلِ اهل کتاب در میان مسلمانان مبتدی به ویژه در عصر خلیفۀ دوم و دیگر، ترجمه و نشر بدون برنامۀ آثار مختلف فیلسوفان یونانی در عهد عباسیان.
References:
- ابنكثير، اسماعیلبن عمر، بيتا، البدایة و النهایة، بیروت، دار صادر.
- استیس، والتر ترنس، 1386، تاریخ انتقادی فلسفۀ یونان، ترجمة یوسف شاقول، چ دوم، قم، دانشگاه مفید.
- اشعری، ابوالحسن، 1400ق، مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلّین، تصحیح هلموت ریتر، چ سوم، آلمان، فرانز شتاینر.
- اشقر، عمر سلیمان، 1389، اسماء و صفات الهی، ترجمۀ گروه فرهنگی انتشارات حرمین، زاهدان، حرمین.
- بخاری، محمدبن اسماعیل، 1427ق، صحیح البخاری، تحقیق عبدالسلامبن محمدبن عمر علوش، چ دوم، ریاض، مکتبة الرشد.
- برنجکار، رضا، 1370، «یونان و دین»، قسمت اوّل: مسئلۀ اثبات خدا»، کیهان اندیشه، ش 35، ص 117ـ135.
- بریه، امیل، 1384، تاریخ فلسفه در دورۀ یونانی، ترجمۀ علیمراد داودی، چ دوم، تهران، دانشگاه تهران.
- بغدادی، عبدالقاهر، 1408ق، الفرق بین الفرق و بیان الفرقة الناجیة منهم، بیروت، دار الجیل و دار الآفاق.
- حسینی تهرانی، سیدهاشم، 1362، عقائدالانسان، تهران، مفيد.
- ـــــ ، 1378، بوستان معرفت، به ضمیمۀ دیوان اشعار، مقدمه و تصحیح محمدرضا کریمی، تهران، منیر.
- زمخشری، محمودبن عمر، 1417ق، الفائق فی غریب الحدیث، تصحیح ابراهیم شمسالدين، بيروت، دار الکتب العلمیه.
- سیوطی، عبدالرحمنبن ابيبكر، 1404ق، الدر المنثور فی تفسیر بالمأثور، قم، كتابخانة آيتالله مرعشي نجفي.
- شهرستانی، محمدبن عبدالکریم، 1364، الملل و النحل، تصحیح محمد بدران، چ سوم، قم، شريف الرضي.
- صدوق، محمدبن علی، 1403ق، معانی الاخبار، تصحیح علیاكبر غفاري، قم، جامعة مدرسين.
- الطائی، نجاح، 1391، چه کسانی پیامبر(ص) را مسموم کردند؟، قم، دارالهدی لإحیاء التراث.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1379، شيعه در اسلام، قم، دفتر انتشارات اسلامي.
- ـــــ ، 1417ق، المیزان فی تفسیر القرآن، چ پنجم، قم، جامعة مدرسين.
- طبرسی، فضلبن حسن، 1372، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق محمدجواد بلاغی، چ سوم، تهران، ناصرخسرو.
- طبری، محمدبن جرير، 1389، تاریخ طبری، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، نشر الكترونيكي.
- عسقلانی، احمدبن علي، بيتا، الفتح الباری بشرح الصّحیح البخاری، به اهتمام محمدفؤاد عبدالباقی و محبالدين خطیب، بیروت، دار المعرفه.
- عسکری، مرتضی، 1387، سقيفه، بررسى نحوه شكلگيرى حكومت پس از رحلت پيامبر (ص)، چ چهارم، قم، دانشکدۀ اصول دین.
- ـــــ ، 1418ق، علی مائدة الکتاب و السنة، تهران، مجمع العلمی الاسلامي.
- ـــــ ، 1426ق، معالم المدرستين، چ دوم، قم، مركز الطباعة و النشر للمجمع العالمي لأهلالبيت.
- فروغی، محمدعلی، 1385، سیر حکمت در اروپا، چ سوم، تهران، زوار.
- فیاض، علیاكبر، 1369، تاریخ اسلام، چ چهارم، تهران، دانشگاه تهران.
- فیض کاشانی، ملامحسن، 1415ق، تفسیر الصافی، تصحیح و تحقیق حسین اعلمی، چ دوم، تهران، صدر.
- قمی مشهدی، محمدبن محمدرضا، 1368، تفسیر کنزالدّقائق و بحرالغرائب، تصحیح و تحقیق حسین درگاهی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- قمی، علیبن ابراهيم، 1363، تفسیر القمّی، تحقیق طیب موسوی جزایری، چ سوم، قم، دار الکتاب.
- کاپلستون، فردیک چالرز، 1388، تاریخ فلسفه، ج 1 (یونان و روم)، ترجمۀ سیدجلالالدین مجتبوی، چ ششم، تهران، علمی و فرهنگی.
- کلینی، محمدبن یعقوب، 1407ق، الکافی، تصحیح علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، چ چهارم، تهران، دار الکتب الاسلاميه.
- متقی هندی، علیبن حسامالدين، 1985م، کنزالعمال فی سنن الأقوال و الأفعال، تصحیح صفوة السّقا و بکری الحیانی، چ پنجم، بیروت، مؤسسة الرساله.
- مجلسی، محمدباقر، 1403ق، بحارالانوار، تصحیح جمعی از محققان، چ دوم، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی.
- نجفی اصفهانی، محمدحسین، 1408ق، مجد البیان فی تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت.
- هدایتافزا، محمود، 1389، «سیری در اللّوامع النّورانیه فی أسماء علیٍّ و اهلبیته القرآنیه»، کتاب ماه دین، ش 159، ص 76ـ86.
- ـــــ ، 1396، معناداري صفات ذاتي خداوند در پرتو ترادف مفهومي (با تأكيد بر آراء ابنسينا و شيخ احمد احسائي)، رساله دكتري، قم، پرديس فارابي دانشگاه تهران.
- هلالی، سلیمبن قيس، 1371، اسرار آل محمد(ص)، ترجمۀ اسماعیل انصاری، قم، دفتر نشر معارف اسلامی.
- یثربی، سیدیحیی، 1388، تاریخ تحلیلی ـ انتقادی فلسفۀ اسلامی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Hedayat-afza, Mahmoud. (2026) The Reasons for the Disagreement of Muslim Scholars on Divine Attributes. Marifat, 28(12), 35-44
Mahmoud Hedayat-afza."The Reasons for the Disagreement of Muslim Scholars on Divine Attributes". Marifat, 28, 12, 2026, 35-44
Hedayat-afza, M.(2026) 'The Reasons for the Disagreement of Muslim Scholars on Divine Attributes', Marifat, 28(12), pp. 35-44
