Marifat, Volume 29, Issue 4, No 271, Year 2026, Pages 49-57
An In-depth Analysis of Mohammad ‘Amara’s View on the Divine Caliphate of Man and the Political Legitimacy of Rulers
Article Type:
Promotional
Writers:
Seyed abolghasem Kazemi Sheikh Shabani / PhD Student in Islamic Theology, Imam Khomeini Education and Research Institute / a-kazemi@mihanmail.ir
✍️ Safdar Elahi rad
/ Associate Professor, Department of Philosophy of Religion, Imam Khomeini Education and Research Institute / elahi@iki.ac.ir
/ Associate Professor, Department of Philosophy of Religion, Imam Khomeini Education and Research Institute / elahi@iki.ac.irAbstract:
“Divine caliphate” is one of the theological foundations of political legitimacy as well as the method of appointing a ruler that has been the basis of various views - both those who consider the appointment of the Imam as the right of God and those who consider it as the right of the people. Using a descriptive-analytical method, this paper studies the analyzes the relationship between the legitimacy and the divine caliphate of man from the perspective of Mohammad ‘Amara. He considered the divine caliphate of man as one of the foundations of the theory that considers the appointment of the Imam to be the right of the people. According to the view he adopts in monotheism in legislation, he considers God as the source of the legitimacy of ruler, but due to his erroneous idea about the divine caliphate of man, he chooses the method that considers the appointment of the Imam to be the right of the people. Aside from the inconsistency of this view with his view on Khatamit, Finality of Prophethood, Prophethood and legislative lordship, his theory is in conflict with conclusive rational and narrative arguments.
چکیده و کلیدواژه فارسی (Persian)
Title :نقد و بررسی دیدگاه محمد عماره در باب خلافت الهی انسان و مشروعیت سیاسی حاکم
Abstract:
«خلافت الهی» ازجمله مبانی کلامی مشروعیت سیاسی و همچنین روش تعیین حاکم به شمار می آید که دیدگاه های گوناگون ـ از نصب الهی تا انتخاب مردم ـ در این زمینه از آن بهره برده و سعی در ابتنای نظریه خود بر آن داشته اند. در تحقیق پیش رو با روشی تحلیلی ـ توصیفی به رابطۀ مشروعیت و خلافت الهی انسان از دیدگاه محمد عماره خواهیم پرداخت. عماره خلافت الهی بشر را از مبانی نظریه انتخاب حاکم توسط مردم قلمداد کرده است. وی با توجه به دیدگاهی که در توحید در تشریع اتخاذ می کند، منشأ مشروعیت حاکم را الهی می داند، اما با توجه به انگارۀ نادرست او در باب خلافت الهی انسان، روش تعیین حاکم را انتخاب و رأی مردم تلقی می کند. این تلقی علاوه بر ناهمخوانی با دیدگاه وی در خاتمیت، نبوت و ربوبیت تشریعی، با ادلۀ قطعی عقلی و نقلی نیز در تعارض است.
References:
- ابنعباد، اسماعيل، 1414ق، المحيط في اللغة، تحقیق و تصحیح محمدحسن آلياسين، بيروت، عالم الكتاب.
- ابنفارس، احمدبن، 1404ق، معجم مقاييس اللغة، تحقیق و تصحیح محمدهارون عبدالسلام، قم، مكتب الاعلام الاسلامي.
- ابنمنظور، محمدبن مکرم، 1414ق، لسان العرب، چ سوم، بيروت، دارالفكر.
- آقابخشی، علی و مينو افشاریراد، 1379، فرهنگ علوم سیاسی، تهران، چاپار.
- الهیراد، صفدر، 1392، نقد و بررسی نظریههای مشروعیت در کلام سیاسی اشاعره، رسالة دکتري، قم، مؤسسة آموزشي و پژوهشي امام خميني.
- بستانى، فؤاد، 1375، فرهنگ ابجدى، ترجمة رضا مهيار، چ دوم، تهران، انتشارات اسلامي.
- تقوی، سیدمحمدناصر، 1382، «تهدیدهای مشروعیت سیاسی»، راهبرد، ش 29، ص 123ـ137.
- جوادي آملي، عبدالله، 1378، ولایت فقیه: ولایت، فقاهت و عدالت، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1385، شمیم ولایت در آثار آیتالله جوادی آملی، چ سوم، قم، اسراء.
- ـــــ ، 1389، تسنیم، قم، اسراء.
- حائری، مرتضی، بیتا، «خلافت در قرآن»، به کوشش حسين رضواني، گلستان قرآن، ش 7، ص 23ـ26.
- حسینی قائممقامی، سیدعباس، 1379، قدرت و مشرعیت، تهران، سوره.
- حسيني خامنهاي، سيدعلي، 1360، ولایت، چ دوم، تهران، دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی.
- حلى، حسنبن یوسف، 1413ق، كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد، تصحيح، مقدمه، تحقيق و تعليق حسن حسنزاده آملى، چ چهارم، قم، مؤسسة النشر الاسلامي.
- ربانی گلپایگانی، علی، 1387، امامت در بینش اسلامی، چ دوم، قم، بوستان کتاب.
- رجبی، محمود، 1380، انسانشناسی، قم، مؤسسة آموزشی و پزوهشی امام خمینی.
- رشیدرضا، محمد، 1373ق، تفسیر القرآن الحکیم(المنار)، چ چهارم، مصر، دار المنار.
- سبحانی، جعفر، 1412ق، الإلهيات على هدى الكتاب و السنة و العقل، چ سوم، قم، المركز العالمي للدراسات الاسلاميه.
- شريف مرتضى، 1410ق، الشافی فی الامامة، تحقيق و تعليق سيدعبدالزهراء حسينى، چ دوم، تهران، مؤسسة امام صادق.
- صافی گلپایگانی، لطفالله، 1361، نظام امامت و رهبری، چ دوم، تهران، بنیاد بعثت.
- صدر، سیدمحمدباقر، 2003م، الاسلام یقود الحیاة، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات.
- طباطبائي، سيدمحمدحسين، 1390ق، الميزان في تفسير القرآن، چ دوم، بيروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات.
- طبرسی، فضلبن حسن، 1418ق، تفسیر جوامع الجامع، قم، جامعة مدرسين.
- ـــــ ، 1372، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقيق، محمدجواد بلاغى، چ سوم، تهران، ناصر خسرو.
- طريحي، فخرالدين، 1375، مجمع البحرين، تحقیق و تصحیح سيداحمد حسينى اشكورى، چ سوم، تهران، مرتضوى.
- طلوعی، محمود، 1377، فرهنگ جامع سیاسی، چ دوم، قم، علم.
- عالم، عبدالرحمن، 1373، بنیادهای علم سیاست، تهران، نشر نی.
- عماره، محمد، 1988م، الدولة الاسلامیة بین العلمانیة و السلطة الدینیة، قاهره، دارالشروق.
- ـــــ ، 1989م، الاسلام و فلسفه الحکم، قاهره، دارالشروق.
- ـــــ ، 2005م، الاسلام و السیاسة، قاهره، دارالسلام.
- ـــــ ، 2009م ـ الف، فی النظام الاسلامی السیاسی، قاهره، مکتبة الامام البخاری للنشر و التوزیع.
- ـــــ ، 2009م ـ ب، مفهوم الحریة فی مذاهب الاسلامیین، قاهره، مکتبة الشروق الدولیه.
- فاریاب، محمدحسین، 1391، «خلافت انسان در قرآن»، معرفت، ش 173، ص 108ـ124.
- ـــــ ، 1392، بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه (از شیخ مفید تا فاضل مقداد) بر قرآن و سنت، رسالة دکتري، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1394، یادگاران ماندگار، قم، فقاهت.
- فراهيدى، خليلبن احمد، 1409ق، كتاب العين، چ دوم، قم، هجرت.
- کاظمی شیخشبانی، سیدابوالقاسم، 1395، بررسی مبانی کلامی محمد عماره در باب مشروعیت سیاسی حکومت، پاياننامه کارشناسي ارشد، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- الکیالی، عبدالوهاب، 1981م، موسوعۀ السیاسیۀ، بیروت، المؤسسۀ العربیۀ الراسات و النشر.
- لاریجانی، محمدجواد، 1373، حکومت، مباحثی در مشروعیت و کارآمدی، تهران، سروش.
- مصباح، محمدتقي، 1377، «حکومت و مشروعیت»، کتاب نقد، سال دوم، ش 7، ص 42ـ77.
- ـــــ ، 1388، انسانشناسی در قرآن، تنظیم و تدوین، محمود فتحعلی، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1389، نگاهی گذرا بر نظریه ولایت فقیه، چ بيست و سوم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1393، راه و راهنماشناسی، بازنگری و تصحیح مصطفی کریمی، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- ـــــ ، 1394، حکیمانهترین حکومت، تحقیق و نگارش، قاسم شباننيا، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- مطهري، مرتضي، 1377، مجموعه آثار، چ هشتم، تهران، صدرا.
- ـــــ ، 1380، مجموعه آثار، چ ششم، تهران، صدرا، ج 4.
- مظفر، محمدرضا، 1387، عقائد الاماميه، تحقيق حامد حنفي، چ دوم، قم، انصاريان.
- مغنيه، محمدجواد، 1424ق، تفسير الكاشف، تهران، دار الكتب الاسلاميه.
- مكارم شيرازى، ناصر و همکاران، 1371، تفسير نمونه، چ دهم، تهران، دار الكتب الاسلاميه.
- موسوی خمینی، سیدروحالله، 1378، صحیفۀ نور، تهران، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- نوروزی، محمدجواد، 1392، فلسفه سیاسی اسلام، چ چهارم، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
Cite this article:
RIS
Mendeley
BibTeX
APA
MLA
HARVARD
VANCOUVER
Kazemi Sheikh Shabani , Seyed abolghasem, Elahi rad, Safdar. (2026) An In-depth Analysis of Mohammad ‘Amara’s View on the Divine Caliphate of Man and the Political Legitimacy of Rulers. Marifat, 29(4), 49-57
Seyed abolghasem Kazemi Sheikh Shabani ; Safdar Elahi rad."An In-depth Analysis of Mohammad ‘Amara’s View on the Divine Caliphate of Man and the Political Legitimacy of Rulers". Marifat, 29, 4, 2026, 49-57
Kazemi Sheikh Shabani , S, Elahi rad, S.(2026) 'An In-depth Analysis of Mohammad ‘Amara’s View on the Divine Caliphate of Man and the Political Legitimacy of Rulers', Marifat, 29(4), pp. 49-57
